Кіріспе

Випава (Словенияның батысындағы қала. Бұл ең ірі елді мекен және Випава муниципалитетінің орталығы. Випава, Випава өзенінің көптеген бастауларына жақын, Випава аңғарында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Ішкі Карниола дәстүрлі аймағының бір бөлігі болып табылады.

Тарих

Қаланың айналасындағы аймақты Рим дәуірінен бұрын, болжам бойынша, иллириялықтар мен келттер қоныстанған. Кейбіреулер Випава атауын келт тіліндегі "вип" (өзен) түбірінен шығарған. 394 жылы қала маңында Фригид шайқасы болды. VI ғасырдың соңында қазіргі словендердің ата-бабалары – славян тайпалары осы аймаққа қоныстанды. VIII ғасырдың соңында Випава аңғары Франк империясының құрамына енді, сонымен қатар словендердің христиандануы басталды. Орта ғасырларда аңғар алғаш рет Фриули герцогтығына қарады. 1340 және 1355 жылдар аралығында Випава және оның төңірегі Гориция графтары, Аквилея патриархтары және Карниоланың Габсбург герцогтығы арасында даулы аймақ болды. Қазіргі Випава алғаш рет 1367 жылы тарихқа енді. Сол кезеңде ол Гориция округіне қосылды. Венеция билігінің қысқа мерзімінен кейін, 1501 жылы Випава Габсбургтердің иелігіне өтті, ал 1535 жылы Карниола құрамына енді. XVI ғасырдың ортасында қала протестанттық реформацияның маңызды орталығына айналды. 1918 жылға дейін Карниоланың бір бөлігі болып қала берді, содан кейін итальян әскерлері басып алып, Италия Корольдігіне қосылды. 1922-1943 жылдар аралығында фашистік Италияның қатыгез саясатына ұшырады. Көптеген жергілікті тұрғындар фашизмге қарсы күрес ұйымы ТИГР-ге қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бүкіл аймақ партизандық қозғалыстың маңызды орталығы болды. 1945 жылы партизан әскерлері қаланы азат етті, ал 1947 жылы Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының, 1991 жылы тәуелсіз Словенияның құрамына кірді.

Бірлескен қабірлер

Випавада Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін немесе одан кейін табылған бес жаппай қабір бар. Зираттағы жаппай қабір Випава зиратының оңтүстік-батыс қабырғасының жанында орналасқан. Онда 1945 жылдың 14 шілдесінде Югославия армиясы өлтірген сегіз словен азаматының қалдықтары сақталған. Алты құрбанның жеке басы белгілі. Алты адамның қалдықтары 1999 жылы эксгумацияланып, зиратқа қайта жерленді. Әскери зираттағы жаппай қабір (Grobišče na vojaškem pokopališču) Бірінші дүниежүзілік соғыс әскери зиратының батыс жиегінде орналасқан. Онда 1945 жылдың сәуір айының соңы мен мамыр айының басында қаза тапқан 15 четник сарбазының қалдықтары бар. Тағы үш қабірде 1945 жылы жақын жердегі тұтқын лагерінде тифтен қайтыс болған неміс әскерінің тұтқындарының қалдықтары сақталған. Випава далалық жаппай қабір (Grobišče Vipavsko polje) сүт зауытының оңтүстігінен Мочильник өзеніне дейін созылады. Ол автокөлік жолының астынан өтеді және көптеген қалдықтарды қамтиды. Принцова Бароновка жаппай қабірі (Grobišče Princova baronovka) қаланың оңтүстік бөлігінде жатыр. Бевк көшесіндегі жаппай қабір (Grobišče na Bevkovi ulici) Бевк көшесінде (Bevkova ulica) 16-мызда орналасқан. Бұл жерде ғимаратты қазу кезінде адам қалдықтары табылды.

Экономика

Випава – Батыс Словенияның маңызды ауыл шаруашылығы орталығы. Ол өзінің шарап өндірісімен әйгілі. Туризм де маңызды, сондай-ақ шағын және орта кәсіпорындар да бар. Көптеген жергілікті тұрғындар жақын орналасқан Айдовщина қаласында жұмыс істейді.

Тіл, мәдениет және дін

Випава тұрғындарының басым көпшілігі, шамамен 93%-ы словендер. Қалғандары көбінесе бұрынғы Югославияның басқа аймақтарынан көшіп келгендердің ұрпақтары. Халықтың 96%-дан астамы словен тілін ана тілі ретінде қолданады, ал қалған 4%-ның көп бөлігі босния тілін ана тілі ретінде сөйлейді. Жергілікті тұрғындар словен тілінің Ішкі Карниол диалектісінің бір түрінде сөйлейді. Халықтың шамамен 77%-ы католик, 1%-дан азы сунниттік ислам дінін ұстанады, ал қалғандары дінсіз. Қалалық шіркеу Әулие Стефанға арналған және Копер епархиясының құрамына кіреді.