Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Штириядағы оқиғалар туралы есеп
Account of events in Styria
Штирия тарихы қазіргі Австрияның Штирия мемлекеті мен словеннің Штайерска аймағына қатысты, осы аймақты қараңғы орта ғасырларда немістер мен славяндар қоныстанғаннан бастап бүгінгі күнге дейін қамтиды. XIX ғасырда тау-кеншілігінің орталығы болған, таулы және көркем аймақ, "Жасыл наурыз" деп аталады, себебі аймақтың жартысы орманмен, ал төрттен бірі жайылымдармен, шөптесін алқаптармен, жүзімдіктермен және жеміс бақшаларымен жабылған. Штирия минералдарға, жұмсақ көмірге және темірге бай, ол римдіктер дәуірінен бері Эрцбергтен қазылып келеді. Словен жоталары (Windische Bühel) – Словения мен Австрия арасында орналасқан белгілі шарап өндіретін аймақ. Штирия ұзақ жылдар бойы Еуропадағы ең тығыз қоныстанған және өнімді таулы аймақ болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Штирия халқының 68% неміс тілінде, 32% словен тілінде сөйлеген, (сағат тілі бойынша) Төменгі Австрия, Венгрия, Хорватия, Карниола, Каринтия, Зальцбург және Жоғарғы Австриямен шектесетін. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мур өзенінің оңтүстігіндегі словен тілінде сөйлейтін үштен бірі Сербтер, хорваттар және словендер патшалығындағы Словенияға қосылды. Қалған үштен екісі Австрияның Штирия федералды штаты болды, ал словен тілінде сөйлейтін үштен бірі (Төменгі Штирия) Словениядағы бейресми Штирия аймағын құрады, қазір ол Драва және Савинья статистикалық аймақтарына және Словен Каринтиясының көп бөлігіне бөлінген. Герцогтық пен Австрия штатының астанасы әрдайым Грац болды, ол қазір губернатордың резиденциясы және жер әкімшілігінің орталығы болып табылады.
The history of Styria concerns the region roughly corresponding to the modern Austrian state of Styria and the Slovene region of Styria (Štajerska) from its settlement by Germans and Slavs in the Dark Ages until the present. This mountainous and scenic region, which became a centre for mountaineering in the 19th century, is often called the "Green March", because half of the area is covered with forests and one quarter with meadows, grasslands, vineyards and orchards. Styria is also rich in minerals, soft coal and iron, which has been mined at Erzberg since the time of the Romans. The Slovene Hills (, Windische Bühel) is a famous wine producing district, stretching between Slovenia and Austria. Styria was for long the most densely populated and productive mountain region in Europe. Styria's population before World War I was 68% German speaking, 32% Slovene, bordered on (clockwise) Lower Austria, Hungary, Croatia, Carniola, Carinthia, Salzburg, and Upper Austria. In 1918 after World War I the southern, Slovene speaking third south of the Mur River was incorporated into Slovenia in the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. The remaining two thirds became the Austrian federal state of Styria, while the Slovene speaking third (Lower Styria) formed the informal Styria region in Slovenia, now divided into the Drava and Savinja Statistical Regions and the major part of Slovenian Carinthia. The capital both of the duchy and the Austrian state has always been Graz, which is now also the residence of the governor and the seat of the administration of the land.
Карл І-ге дейінгі кезең
Штирияның рим тарихы Норикум және Паннонияның бір бөлігі ретінде, таврискілердің романдық кельт халқымен байланысты. Ұлы көші-қон кезінде әртүрлі герман тайпалары өзен аңғарлары мен төменгі өткелдерді пайдаланып, аймақты мекендеді немесе одан өтті, бірақ 600 жылға таяу славяндар бұл аймақты басып алып, қалған жергілікті романдықтанған халықты сіңіріп алды. Штирия Карл Ұлының гегемониясына өткен кезде Карантанияның (Карнтия) бір бөлігі ретінде, аварлар мен славяндарға қарсы шекаралық аймақ ретінде құрылды, соның салдарынан Бавариялықтар мен басқа да христиандық германдық халықтардың көптеп келуі болды, оларды Зальцбург епископтары мен Аквилея патриархтары Римге адал сақтады. Зальцбург епископы Вергилий (745-84) герцогтікте шіркеулік иерархияны құруға зор үлес қосты және өзіне «Карантания апостолы» деген атаққа ие болды. 811 жылы Карл Ұлы Драва өзенін Зальцбург және Аквилея епархияларының шекарасы етіп белгіледі.
The Roman history of Styria is as part of Noricum and Pannonia, with the romanized Celtic population of the Taurisci. During the great migrations, various Germanic tribes settled and/or traversed the region using the river valleys and low passes, but about 600 CE the Slavs took possession of the area and settled assimilating the remaining autochthonous romanized population. When Styria came under the hegemony of Charlemagne as a part of Carantania (Carinthia), erected as a border territory against the Avars and Slavs, there was a large influx of Bavarii and other Christianized Germanic peoples, whom the bishops of Salzburg and the patriarchs of Aquileia kept faithful to Rome. Bishop Vergilius of Salzburg (745 84), was largely instrumental in establishing a church hierarchy in the Duchy and gained for himself the name of "Apostle of Carantania." In 811 Charlemagne made the Drave River the boundary between the dioceses of Salzburg and Aquileia.
Орта ғасырлар
Штирия маршы 10 ғасырдың соңында Каринтия герцогтығында мадьярларға қарсы қорғаныс мақсатында құрылды. Ұзақ жылдар бойы Карантания немесе Каринтия маршы деп аталған бұл аймаққа көп кешікпей Штейрден шыққан Отакарлар деп аталатын маркграфтық әулет басшылық етті, осылайша аймаққа "Штейермарк" деген ат берілді. 1180 жылы Баварияның Генрих Арыстанының құлауынан кейін император Фредерик Барбаросса бұл маршты герцогтыққа дейін көтерді. Оттакардың қазасымен Штирияның алғашқы билеушілерінің әулеті тоқтап қалды; Георгенберг шартында белгіленгендей, аймақ Австрияны билеген Бабенбергтер отбасының билігіне бірінен соң бірі көшті; олардың жойылуынан кейін Венгрияның (1254–1260) бақылауына, Богемия королі Оттакарға, ал 1276 жылы Габсбургтерге өтті, олар 1379–1439 және 1564–1619 жылдары Штирия герцогтарын Габсбургтермен қамтамасыз етті. 16-17 ғасырларда Османлы шапқыншылығы кезінде аймақ ауыр зардап шекті және халқы азайып кетті. Түріктер Штирияға шамамен жиырма рет шабуыл жасады; шіркеулер, монастырлар, қалалар мен ауылдар қиратылып, тоналды, ал халық өлтірілді немесе құлдыққа алынды.
The March of Styria was created in the Duchy of Carinthia in the late 10th century as a defence against the Magyars. Long called the Carantanian or Carinthian March it was soon ruled by a margravial dynasty called the Otakars that originated from Steyr in Upper Austria thus giving the land its name: "Steiermark". This march was raised to become a duchy by the Emperor Frederick Barbarossa in 1180 after the fall of Henry the Lion of Bavaria. With the death of Ottokar the first line of rulers of Styria became extinct; the region fell successively to the Babenberg family, rulers of Austria, as stipulated in the Georgenberg Pact; after their extinction to the control of Hungary (1254–60); to King Ottokar of Bohemia; in 1276 to the Habsburgs, who provided it with Habsburgs for Styrian dukes during the years 1379 1439 and 1564–1619. At the time of the Ottoman invasions in the 16th and 17th centuries the land suffered severely and was depopulated. The Turks made incursions into Styria nearly twenty times; churches, monasteries, cities, and villages were destroyed and plundered, while the population was either killed or carried away into slavery.
Қазіргі заман
1854 жылы салынып аяқталған Семеринг темір жолы сол кездегі инженерлік табысқа жеткен құрылыс болды, ол Еуропаның ең көне тау темір жолдарының бірі еді. Ол тау аңғарларын басып өтетін көптеген ұзын туннельдерімен және виадуктарымен ерекшеленді, Глоггництен (Төменгі Австрия) Мюрцушлагқа (Штирия) дейін созылып, аймақтың көркем жерлері арқылы өтеді. Бұл темір жол туристерді альпілік көлдерге, Рохитц (қазіргі Рогашка Слатина) және Бад Глайхенбергтегі минералды бұлақтарға, Бад Аузеедегі тұзды бұлақтарға, сондай-ақ Тюффер (қазіргі Лашко), Нойхаус ам Клаузенбах және Тобельбадтағы жылу бұлақтарына жеткізді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Штирия Сен-Жермен шарты бойынша бөлінді. Сельже және Марибор қалалары бар Төменгі Штирия Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрамына кірді, ал қалған бөлігі Штирия мемлекеті ретінде Австрияда қалды. Каринтиядан басқа, Словенияда неміс азшылығы болғанына қарамастан, бұл бөліністен соғыс болған жоқ (Төменгі Штирияның ірі қалаларында негізінен неміс тілінде сөйлегендер тұрды). Төменгі Штирия 1942-1945 жылдары Рейхсгау Штейермаркқа қосылды, кейін Германияға қайтарылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Штирия Австриядағы британдық оккупациялық аймақтың бір бөлігіне айналды. Оның төменгі үштен бірі Югославияға берілді, қазір ол Словенияның шығыс бөлігінің шамамен үштен бірін құрайды.
The Semmering Railway, completed in 1854, was a triumph of engineering in its time, the oldest of the great European mountain railways. It was remarkable for its numerous and long tunnels and viaducts spanning mountain valleys, running from Gloggnitz in Lower Austria to Mürzzuschlag in Styria, and passing through the area's scenery. The railway brought tourists to alpine lake resorts and mineral springs at Rohitsch (today's Rogaška Slatina) and Bad Gleichenberg, the brine springs of Bad Aussee, and the thermal springs of Tuffer (today's Laško), Neuhaus am Klausenbach and Tobelbad. Following World War I, Styria was divided by the Treaty of Saint Germain. Lower Styria with the cities of Celje and Maribor became part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, while the rest remained with Austria as the State of Styria. Other than in Carinthia, no fighting resulted from this, in spite of a German minority in Slovenia (the larger cities of Lower Styria were largely German speaking). Lower Styria was reattached to the Reichsgau Steiermark from 1942 to 1945, whence it was returned to Germany. After World War II, Styria became part of the British occupation zone in Austria. The lower third was granted to Yugoslavia and today, it makes up about the eastern third of Slovenia.
Дін тарихы
1530 жылы протестанттық реформация елге еніп келді. 1564–90 жылдары билеген Карл герцогі, әйелі Баварияның католик герцогинясы Мария болған, елге қарсы реформацияны енгізді; 1573 жылы ол иезуиттерді Штирияға шақырды және 1586 жылы Грац католик университетін құрды. 1598 жылы оның ұлы және мұрагері Фердинанд барлық протестант мектептерін жапты, мұғалімдер мен уағыздаушыларды қуды: протестанттық сенімдер тек бірнеше оқшауланған таулы аңғарларда, мысалы, Инн және Мур аңғарларында сақталды. 1555 жылғы Аугсбург бейбіт шартының тар мағынасында, «cuius regio, eius religio» принципі бойынша, тек ақсүйектер ғана Рим шіркеуіне қайта оралуға міндетті болған жоқ; әрқайсысы жеке үйінде жеке протестанттық қызметтер өткізе алатын болды. 1619 жылы Фердинанд қасиетті Рим императоры болғаннан кейін және 1620 жылы Праганың жанындағы Ақ тау шайқасында протестанттық қарсыластарын жеңгеннен кейін, ол барлық протестанттық діни қызметтерге тыйым салды (1625). 1628 жылы ол ақсүйектерге де католик дініне қайта оралуға бұйрық берді. Осының салдарынан көптеген ақсүйек отбасылары елден эмиграциялады. Бірақ олардың көпшілігі қайтып келді немесе олардың ұрпақтары католик болып, мүлкін қайтарып алды. 17 ғасырдың екінші жартысында оқшауланған таулы аңғарлардағы протестанттарға қарсы жаңадан шаралар қабылдануы нәтижесінде протестантизмнен бас тартпаған шаруалармен бірге протестант пасторлары қуылды; шамамен 30 000 адам Трансильванияға мәжбүрлі эмиграцияны дін аударудан гөрі таңдады. Тек 1781 жылы император Иосиф II шығарған Төзімділік жарлығы діни қуғын-сүргінді тоқтатты. Протестанттарға өздерінің діни қауымдастарын құруға және олардың дінін бұл аймақтарда бұзылмайтын күйде тануға құқық берілді. 1848 жылы Габсбург монархиясының барлық провинциялары дін мен сана еркіндігіне, діндердің теңдігіне және дінді қоғамдық түрде тануға құқық алды. Тарихи тұрғыдан провинция екі католик князь-епископтығына – Секкау және Лавантқа бөлінген. Олардың екеуі де құрылғаннан бері Зальцбург архиепископтығының суфрагандары болды. Секкау князь-епископтығы 1218 жылы құрылды; 1786 жылдан бастап князь-епископтың ордасы Грац қаласында орналасқан. Лавант князь-епископтығы 1228 жылы епископтық ретінде құрылды және 1446 жылы князь-епископтыққа дейін көтерілді. 1847 жылы епископтың ордасы Санкт-Андрадан Мариборға көшірілді, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін епархияның шекарасы жаңа саяси шекараларға бейімделді. Штирия жерінде 1786 жылдан бастап 157 приходтан тұратын Леобеннің қысқа ғұмырлы үшінші Зальцбург суфрагандық епархиясы болды, бірақ 1856 жылы Грац-Секкау епархиясына қосылды. Бүгінде Грац-Секкау епископтығының епархиясы Аустрияның Штирия штатымен аумақтық жағынан сәйкес келеді.
The Protestant Reformation made its way into the country about 1530. Duke Karl (ruling 1564–90), whose wife was the Catholic Duchess Maria of Bavaria, introduced the Counter Reformation into the country; in 1573 he invited the Jesuits into Styria and in 1586 he founded the Catholic University of Graz. In 1598 his son and successor Ferdinand suppressed all Protestant schools and expelled the teachers and preachers: Protestant doctrines were maintained only in a few isolated mountain valleys, as in the valley of the Inn and the valley of the Mur. On a narrow reading of the Peace of Augsburg, 1555, with its principle of cuius regio, eius religio, only the nobility were not forced to return to the Roman Church; each could have Protestant services privately in his own house. After Ferdinand had become Holy Roman Emperor in 1619 and had defeated his Protestant opponents in the Battle of White Mountain near Prague in 1620, he forbade all Protestant church services whatsoever (1625). In 1628 he commanded the nobility also to return to the Catholic faith. A large number of noble families, consequently, emigrated from the country. But most of them either returned, or their descendants did so, becoming Catholics and recovering their possessions. In the second half of the 17th century renewed action against the Protestants in the isolated mountain valleys resulted in the expulsion of Protestant ministers with the peasants who would not give up Protestantism; about 30,000 chose compulsory emigration to Transylvania over conversion. Only an Edict of Toleration issued by Emperor Joseph II as late as 1781 put an end to religious repression. The Protestants then received the right to found parish communities and to exercise their religion in those enclaves undisturbed. In 1848, all the provinces of the Habsburg monarchy received complete liberty of religion and of conscience, parity of religions, and the right to the public exercise of religion. Ecclesiastically the province was historically divided into two Catholic prince bishoprics, Seckau and Lavant. From the time of their foundation both were suffragans of the Archdiocese of Salzburg. The Prince Bishopric of Seckau was established in 1218; since 1786 the see of the prince bishop has been Graz. The Prince Bishopric of Lavant with its bishop's seat at Sankt Andrä in the Carinthian Lavant Valley was founded as a bishopric in 1228 and raised to a prince bishopric in 1446. In 1847 the bishop's seat was transferred from St. Andrä to Maribor, and after World War I the see's boundaries were adapted to the new political frontiers. A short lived third Salzburg suffragan diocese of Leoben comprising 157 parishes in the districts of Leoben and Bruck an der Mur existed on Styrian soil from 1786 but was incorporated into the diocese of Graz Seckau in 1856 Today the see of the bishop of Graz Seckau is identical in territory with the Austrian State of Styria.