Кіріспе

Итальяндық ақ шарап

Просекко (/p//ɹ//ə/'/s//ɛ//k//oʊ//, /p//ɹ//oʊ/; итальянша: proˈsekko) – Италияның Венето және Фриули Венеция Джулия аймақтарындағы тоғыз провинцияны қамтитын кең ауданда өндірілетін DOC немесе DOCG ақ шарабы. Оның аты Италияның Триест провинциясында орналасқан Просекко ауылынан шыққан. Просекко жүзімінен (2009 жылы Италияда «Глера» деп аталды) жасалады, бірақ атау ережелері шараптың 15%-ға дейін басқа рұқсат етілген сорттардан құралуына мүмкіндік береді. Просекко көбікті немесе жартылай көбікті (сәйкесінше, шпуманте және фризанте) түрде жасалады, бірақ тыныш шарапқа (транквилло) да рұқсат етіледі. Осы үлкен атаудың ішінде екі кішкентай DOCG аймағы бар: Конельяно Вальдоббьядене Просекко – Конельяно және Вальдоббьядене қалалары арасындағы төбелерде, және Асоло Просекко – Асоло қаласының маңында. Prosecco Superiore әрқашан шпуманте болып келеді және тек осы DOCG аймақтарынан шығарылады. 2019 жылы «Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene» ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енді, бұл аймақтың Просекко өндірісіндегі рөліне байланысты. 2020 жылдан бастап DOC ережелері Просекконың розе сортын – шпуманте розе деп белгілейді, ол 10–15% Пино Нуармен араластырылған Глерадан тұруы керек.

Тарих

Триестте XVI ғасырдың басында жергілікті шарап "Риболла" Плиний Үлкеннің "Табиғи тарихында" айтылған Пуциниан шарабының қайта жаңғыртуы ретінде танымал болды және император Августтың әйелі Ливия оның емдік қасиеттерімен жоғары бағалады. Триесттің "Риболласын" Горицияда және Истрияда арзан бағамен өндірілетін басқа да осы аттас шараптардан ажырату қажеттігі ғасыр соңында атауын өзгертуге алып келді. Шарап, өндіріс орнына сәйкес, Просекко ауылының жанындағы қамалдың атымен "castellum nobile vinum Pucinum" деп аталды. Нағыз Прозекконың ерекше белгісі болып табылатын шарап жасау әдісі алдымен Горицияда, содан кейін Венеция арқылы Далмация, Виченца және Тревизоға тарады. Монте-Берико – Виченца қаласының төбесі. Шарапты жасауға қолданылған жүзім – Прозекко оның ерекшелігін анықтады. Прозекко ауылы өсірілетін аймақтардан шамамен 150 км қашықтықта орналасқан және ешқашан глера жүзімін өсірген емес. Британдық импорттаушылар шарапты көп көлемде импорттауға қызығушылық танытты, жауап ретінде Италияның ауыл шаруашылығы министрі "бақыланатын атау тегін" (DOC) қашықтағы Прозеккоға дейін кеңейтті. Бірнеше жылдан кейін ЮНЕСКО "Конельяно және Валдоббиаденің Прозекко төбелері" үшін әлемдік мұра мәртебесін берді. 2000 жылы Мионетто компаниясы Прозекконы АҚШ нарығына енгізді, қазір ол АҚШ-тағы Прозекконың ең ірі импорттаушысы болып табылады және 2008 жылы "көтеріңкі өсу трендін" хабарлады. Өндіріс үлкендей түсті, 2019 жылы 500 миллион еуроға сатылды, оның ішінде Prosecco di Conegliano Valdobbiadene, Prosecco di Conegliano, Prosecco di Valdobbiadene және Prosecco di Colli Asolani шараптары бар. 2009 жылдан бастап бұл екі аймақ DOCG мәртебесіне ие болды. Атауды одан әрі қорғау мақсатында дәстүрлі Прозекко өсірушілердің бірлестігі Еуропалық заңнама бойынша Солтүстік Италиялық Прозекко үшін қорғалған атау тегін беруді ұсынды. Colli Asolani Prosecco Superiore DOCG кейіннен 2014 жылы Asolo Prosecco Superiore DOCG деп өзгертілді.

Өндіріс

Шампан мен Франсиакорта DOCG-ден өзгеше, Прозекко көбінесе Charmat–Martinotti әдісімен өндіріледі, онда екінші ашыту әрбір бөтелкеде емес, үлкен тот баспайтын болаттан жасалған резервуарларда өтеді, бұл шарапты өндіруді арзандатады және ең аз өндіріс уақыты 30 күнге жетеді. Осы әдіс қолданылғанда, жоғары сапалы Прозекко шарабы ұзағырақ, шамамен 9 айға дейін ашытылады (Charmat Lungo). Дегенмен, екі DOCG-нің де өндіріс ережелері дәстүрлі әдіспен, яғни бөтелкеде екінші ашытуды қолдануға рұқсат береді, Италияда бұл Metodo Classico деп аталады. DOC және DOCG ережелері Прозекко шарабының 15%-ға дейін Вердизо, Бьянчетта Тревиджана, Перера, Шардоне, Пино Бьянко, Пино Грижо немесе Пино Нуар (ақ винодан жасалған) қоспасын құруға мүмкіндік береді. 2008 жылы шамамен 150 миллион бөтелке Прозекко өндірілді. 2000 жылдардан бері Глера жүзімі Бразилия, Румыния, Аргентина және Австралия сияқты басқа елдерде де өсіріліп, шарап өндіріледі. Олар бірлесіп Конельяно және Вальдоббьяденедегі Прозекконы қорғау консорциумын (Consorzio per la Tutela del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene) құрайды. DOCG-нің де 94 өндірушісі бар өз консорциумы бар.

Просекко DOC

Көптеген Просекко, DOC немесе DOCG болсын, Spumante көпіршікті шарап немесе Frizzante (жартылай көпіршікті) ретінде жасалады. Просекко DOC Spumante – ең танымал және сұранысқа ие сорт, оның көпіршіктері ұзақ сақталады. Просекко DOC Frizzante-де көпіршіктер аз уақытқа ғана созылады. Шамалы бөлігі Tranquillo (тұнық шарап) ретінде, көпіршіксіз жасалады. Extra Dry стилі басым болғанмен, қазір Brut шарабының көлемі артып келеді. DOC/DOCG аймағынан тыс, Просекко стилінде жасалған Glera жүзімінің өнімдері қорғалмаған атауға ие, мысалы, "IGT Veneto", әдетте арзанрақ және сапасы тұрақсыз болады, оларды Просекко деп атауға болмайды.

Жағалаудың қосалқы аймақтары

Картице Prosecco Conegliano Valdobbiadene Superiore DOCG сапа пирамидасының ең жоғары деңгейіндегі субзона болғанымен, олардың консорциумы сондай-ақ ресми Rive шекараларын енгізді, яғни 15 коммуна 43 түрлі Rive субзоналық шараптарын өндіре алады. Бұл шараптар жүзімнің өсіп шыққан жеке төбелердің аттарымен аталады, бірақ бұл құрылымды күрделендіреді және қабылдануы әзірге толыққанды емес. Мақсаты – DOCG аймағындағы әртүрлі микроклиматтар мен ерекше терруарларды назарға білдіру. Asolo Superiore DOCG субзоналарды енгізбеді.

Col Fondo (Қолтық қор)

Кейбір шарап өндірушілер дәстүрлі Prosecco Col Fondo-ны қайта жаңғыртып жатыр, шараптар бөтелкеде қайта ашытылып, бірақ құйылмайды, себебі шараптар олардың шөгіндісінде қалдырылады. Бұл ашытқы қалдықтары бөтелкенің түбінде (итальян тілінде fondo) ұсақ шөгінді қалдырады, бұл шарапқа күрделілік, текстура және дәм береді. Оларды мөлдір немесе бұлтты түрде беруге болады. Бұл шараптар Conegliano Valdobbiadene Superiore DOCG немесе Asolo Superiore DOCG деп белгіленеді. Col Fondo әдетте Frizzante стиліндегі төмен қысымға ие. Оның өнімділігіне қарай. Дегенмен, жоғары сапалы Прозекконы жеті жылға дейін сақтауға болады. Прозекконы ұзақ сақтауға болмайды деген пікірді басқа сарапшылар да жоққа шығарды. 2013 жылы 1983-2013 жылдар аралығында өндірілген шараптардың талқылауы, олардың ең ірі өндірушілерінің бірінен шыққан шараптардың ұзақ өмір сүретінін көрсетті. Прозекконың спирт мөлшері DOC/DOCG ережелеріне сәйкес кемінде 10,5–11,5% болуы тиіс. Прозекконың дәмі хош иісті және жаңартылған деп сипатталады, сары алма, алмұрт, ақ шабдалы және абрикос еске түсіреді. Прозекко, арақ және лимонды желато итальяндық аралас сусын сгроппиноның құрамдас бөлігі болып табылады.