Кіріспе
Лизергиялық қышқыл диэтиламиді (ЛСД) психоделикалық дәрісі (немесе энтеоген) алғаш рет 1938 жылғы 16 қарашада Швейцарияның Базель қаласындағы Сандоз зертханасында швейцариялық химик Альберт Хофманн синтездеді. Бірақ оның психоделикалық қасиеттері бес жыл өткен соң, 1943 жылғы 19 сәуірде ғана табылды. Бүгінде ЛСД-нің ашылуы жыл сайынғы Велосипед күні мерекесінде бүкіл әлемде тойланады, бұл мереке психоделикалық революцияның басталуын да символдайды.
The psychedelic drug (or entheogen) lysergic acid diethylamide (LSD) was first synthesized on November 16, 1938, by the Swiss chemist Albert Hofmann in the Sandoz laboratories in Basel, Switzerland. It was not until five years later on April 19, 1943, that the psychedelic properties were found. Today, the discovery of LSD is celebrated worldwide during the annual Bicycle Day holiday, serving also as the day celebrating the psychedelic revolution in general.
Ашылу
Швейцарияда туған Альберт Хофман Базельде орналасқан Sandoz Laboratories фармацевтикалық химия бөліміне, фармацевтикалық бөлімнің негізін қалаушы және директоры профессор Артур Столлмен бірге жұмыс істеуге келді. Ол дәрілік өсімдік – құрт және ергота саңырауқұлағын дәрілік заттар ретінде қолдану үшін белсенді құрамындағы заттарды тазарту және синтездеу бағдарламасы аясында зерттеуді бастады. Оның ең маңызды еңбегі – Орта теңіз құртының (Mediterranean squill) белсенді принципі болып табылатын сцилла гликозидтерінің ортақ ядросының химиялық құрылымын анықтау болды. Ол өзінің сезімін былайша сипаттады:
Велосипед күні
Велосипед күні – 19 сәуірде алғашқы ЛСД саяхатының және жалпы психоделикалық революцияның мерейтойына арналған бейресми мереке. Оны кейде психоделикалық велосипедпен және/немесе шерумен, ал көбінесе психоделикалық тақырыптағы шаралармен тойлайды. 1943 жылдың 19 сәуірінде Хофман 0,25 миллиграмм (250 микрограмм) затты қабылдады. Бір-екі сағаттан кейін Хофманның сезімі бірте-бірте өзгерді. Ол зертханалық көмекшісін үйге шығарып салуды сұрады. Базельдегі дәстүр бойынша, олар велосипедпен жолға шықты. Жолда Хофманның жағдайы күрт нашарлап, алаңдаушылық сезімімен күресіп, көршісінің қасты сиқыршы екеніне, ақылдан безгенін сезініп, ЛСД оны улап қойғанына сенді. Бірақ үй дәрігері келгенде, кеңейген қарындан басқа ешқандай физикалық аномалияны байқамады. Хофманның көңілі тынышты, көп ұзамай үрейі орынды қуанышқа айналды, ол кейін былай деп жазды:
Кейлейдоскоптық, фантастикалық суреттер көздерімді жұмғанда да маған келіп түсті, алмасып, түрлі-түрлі болып, айналып, спиральдарда ашылып, жабылып, түрлі-түсті бұлақтарда жарқырап, өздерін қайта құрап, үнемі өзгеріп отырды.
Бұл алғашқы ЛСД саяхатының оқиғалары, қазір «Велосипед күні» деп аталады, Хофманға үйге велосипедпен келгеннен кейін, ол шынымен маңызды жаңалық ашқанын дәлелдеді: өте аз дозада сананың күрт өзгерісіне әкеп соқтыратын, ерекше күшті психоактивті зат. («Трип» термині алғаш рет 1950 жылдары ЛСД-мен тәжірибе жасаған АҚШ армиясының ғалымдары қолданған.) Хофман бұл препаратты қуатты психиатриялық құрал ретінде қарастырды; оның күшті және терең ойға бағытталған табиғатынан, ешкім оны ойын-сауық үшін қолданатынын көзге елестете алмады. Велосипед күні психоделикалық қауымдастықтарда ЛСД-ның ашылуын тойлау күні ретінде көбірек тойланады. Велосипед күні мерекесі 1985 жылы Иллинойс штатының Декальб қаласында, сол кездегі Солтүстік Иллинойс университетінің профессоры Томас Б. Робертс «Велосипед күні» деген атты таңдағанда пайда болды. Хофман Робертске неге оны ЛСД күні емес, велосипед күні деп атағанын сұрады: «Мен оған велосипедтің химиялық құрылымнан гөрі нақтырақ бейне екенін айттым, ал Америкада 1775 жылы біздің революциямыздың басталуын белгілейтін танымал өлең бар, ол оның саяхатына ұқсас», – деді ол. Бірнеше жылдан кейін ол өзінің бір студентінің жазған хабарламасын достарына және интернет тізімдеріне жіберіп, идеяны және мерекелеуді таратып жүрді. Оның бастапқы ниеті Хофманның 16 сәуірдегі алғашқы, кездейсоқ әсерін еске алу болған, бірақ бұл күн аптаның ортасына келді және тойға ыңғайлы болмады, сондықтан ол Хофманның алғашқы қасақана әсерін құрметтеу үшін 19-ын таңдады.
Психиатриялық қолдану
Сандоз ЛСД-ны зерттеу мақсатында өндірді және 1947 жылы білікті зерттеушілерге Delysid саудалық атауымен ампулалар ұсынды. 1949 жылы Сандоз зертханалары ЛСД-ні АҚШ-тың назарына жеткізді, себебі олар ЛСД-нің клиникалық қолданылуы мүмкін деп сенді. 1950 жылдары басты ақпарат құралдары ЛСД зерттеулері мен психиатриядағы оның кеңейіп келе жатқан қолданылуы туралы хабарлады, ал психология факультетінің студенттері білім алу барысында ЛСД қолданып, дәрінің әсерін сипаттады. 1954-1959 жылдар аралығында Time журналы ЛСД туралы алты оң мақала жариялады. ЛСД бастапқыда модельдік психоз тудыруға қабілетті психотомиметик ретінде қарастырылды. 1950 жылдардың ортасында ЛСД зерттеулері АҚШ-тың ірі медициналық орталықтарында жүргізілді, онда зерттеушілер ЛСД-ні психикалық аурудың әсерін уақытша қайталау құралы ретінде пайдаланды. 1950 жылдары АҚШ-та ЛСД зерттеулеріндегі жетекші сарапшылардың бірі психоаналитик Сидни Коэн болды. Коэн бұл дәріні алғаш рет 1955 жылдың 12 қазанында қабылдады, жағымсыз сапарға шығуын күтті, бірақ "шатасқан, бағдарсыз демалыс" сезінбегеніне таң қалды. Бір жылдан кейін зерттеу тобының шамамен 50%-ы ішімдік ішпеді – бұл басқа тәсілмен ешқашан қайталанбаған сәттілік көрсеткіші. Алкоголиктер анонимдік қоғамының негізін қалаушы Билл Уилсон ЛСД-нің алкоголизмге тигізетін әсері туралы медициналық бақылаудағы тәжірибелерге қатысты және ЛСД-ні алкоголиктерді емдеу үшін қолдануға болатынына сенді. Ұлыбританияда ЛСД-ні алғаш рет 1952 жылы Ворстерширдегі Повик ауруханасында Рональд Сандисон қолданды. 1958 жылы арнайы ЛСД бөлімі құрылды. Сандисон 1964 жылы ауруханадан шыққаннан кейін, бас дәрігер Артур Спенсер оны өз қамқорлығына алды және 1965 жылы дәрі қолданудан алынғанға дейін дәрі-дәрмекті клиникалық тұрғыда қолдануды жалғастырды. Повик ауруханасында барлығы 683 науқас 13 785 жеке сеанста ЛСД-мен емделді, бірақ Спенсер оны қолданған соңғы медициналық қызметкер болды. 1940 жылдардың соңынан 1970 жылдардың ортасына дейін ЛСД-ға қатысты кең ауқымды зерттеулер мен сынақтар жүргізілді. 1950 жылдан бастап 15 жыл бойы ЛСД және басқа галлюциногендер туралы зерттеулер 1000-нан астам ғылыми мақала, бірнеше ондаған кітап және алты халықаралық конференция тудырды. Жалпы алғанда, ЛСД 40 000-нан астам науқасқа ем ретінде тағайындалды. Киножұлдыз Кэри Грант 1950-1960 жылдары психотерапиямен бірге ЛСД алған көптеген адамдардың бірі болды. Көптеген психиатрлар демалыс үшін дәріні қолдана бастады және оны достарымен бөлісті. Лиридің эксперименттері (Тимоти Лири туралы төмендегі сілтемелерді қараңыз) ЛСД қолданысын халықтың көп бөлігіне таратты. Сандоз 1965 жылдың тамызында ЛСД өндірісін тоқтатты, себебі оның халық арасында таралуына байланысты үкіметтік наразылықтар күшейді. АҚШ-тың Ұлттық психикалық денсаулық институты ғылыми зерттеулер үшін ЛСД-ні шектеулі көлемде таратты. 1980 жылға қарай ЛСД-ны ғылыми тұрғыдан зерттеу тоқтатылды, себебі зерттеулерге қаржы бөлу азайды және үкіметтер мұндай зерттеулерге рұқсат беруден сақтанды, себебі зерттеу нәтижелері заңсыз ЛСД қолдануға ықпал етуі мүмкін деп қорқынышты. ХХ ғасырдың соңына қарай уәкілетті зерттеушілердің саны азайды, олардың күш-жігері көбінесе ЛСД-мен өлім-жітімнен арылу үшін және нашақорлар мен алкоголиктермен жұмыс істеу үшін бекітілген хаттамаларды құруға бағытталды. 2014 жылғы зерттеу ЛСД-нің өмірге қауіп төндіретін аурулармен байланысты алаңдаушылықты емдеуде терапиялық пайдасы бар екенін көрсетті. Америкалық есірткі зерттеушісі Рик Доблин бұл жұмысты "идеяның дәлелі" деп сипаттады және "бұл заттарды контрмәдениеттен шығарып, психоделикалық қайта жанданудың бір бөлігі ретінде зертханаға қайтаруға үміттенді". Сегіз қатысушы 200 микрограмм ЛСД-нің толық дозасын алды, ал тағы төртеуі одан он есе аз доза алды. Содан кейін қатысушылар екі-үш апта аралығында екі ЛСД көмегімен терапия сеансына қатысты. Толық доза алған қатысушыларда алаңдаушылықтың орташа есеппен 20%-ға төмендегені байқалды, ал аз доза алғандар алаңдаушылықтың күшейгенін хабарлады. Аз дозаны толық дозаға ауыстырған қатысушылар да алаңдаушылықтың төмендегенін көрсетті, оң әсері бір жылға дейін сақталды. Дәрінің әсері 10 сағатқа дейін созылды, қатысушылар тәжірибе барысында Гассермен сөйлесті. "Бұл нәтижелер ЛСД-нің қауіпсіз және әдістемелік тұрғыдан қатаң медициналық бақылаудағы психотерапиялық жағдайда қолданылған кезде алаңдаушылықты азайта алатынын көрсетеді", - делінген зерттеу қорытындысында, "сондықтан ірі бақыланатын зерттеулер қажет".
Қарсылық және тыйым салу
1960 жылдардың ортасында ЛСД-ны қолдануға қарсы толқын және оның мәдени құндылықтарға тигізетін зиянды әсері үкіметтік шараларға алып келді, нәтижесінде препаратты қолдану заңсыз деп жарияланды. ЛСД «I тізімдегі» зат ретінде жарияланды, бұл заң бойынша препараттың «зор мағынада қолдануға бейімділігі жоғары» және «қазіргі уақытта емдеуде медициналық қолданылуы жоқ» екенін білдіреді. ЛСД заңды айналымнан алынып тасталды. АҚШ Есірткіге қарсы күрес басқармасы былай мәлімдеді:
ЛСД-нің пайдасы туралы алғашқы бағалаулар өте үміт берерлік болғанымен, кейіннен алынған эмпирикалық деректер одан аз үміттендірді. ЛСД және басқа галлюциногендерді зерттеу химиялық заттардың санаға қалай әсер ететіні туралы білуді арттырды, бірақ психотерапияда оның қолданылуы көбінесе жоққа шығарылды. Ол афродизиак әсерін көрсетпейді, шығармашылықты арттырмайды, алкоголизмнен немесе қылмыскерлерді емдеуде тұрақты оң нәтиже бермейді, «үлгі психозын» тудырмайды және жеке тұлғаның бірден өзгеруіне себеп болмайды. Дегенмен, препаратты зерттеулер осы препараттың күшті галлюциногендік әсерінің қатты жағымсыз реакцияларды, мысалы, кенеттен қорқыныш сезімін, психоздық дағдарыстарды және «флэшбэктерді» тудыруы мүмкін екенін растады, әсіресе мұндай жағдайға дайын емес адамдарда. Невада және Калифорния штаттарының губернаторлары 1966 жылдың 30 мамырында препаратты өндіруді, сатуды және иеленуді заңсыз жасайтын заңға қол қойды, осылайша олар препаратты тыйым салған алғашқы екі американдық штат атанды. Заң Невадада дереу күшіне енді, ал Калифорнияда 1966 жылдың 6 қазанында күшіне енді. Көп ұзамай АҚШ-тың басқа штаттары мен көптеген елдер де осындай тыйымдар енгізді.
Although the initial observations on the benefits of LSD were highly optimistic, empirical data developed subsequently proved less promising Its use in scientific research has been extensive and its use has been widespread. Although the study of LSD and other hallucinogens increased the awareness of how chemicals could affect the mind, its use in psychotherapy largely has been debunked. It produces no aphrodisiac effects, does not increase creativity, has no lasting positive effect in treating alcoholics or criminals, does not produce a 'model psychosis', and does not generate immediate personality change. However, drug studies have confirmed that the powerful hallucinogenic effects of this drug can produce profound adverse reactions, such as acute panic reactions, psychotic crises, and "flashbacks", especially in users ill equipped to deal with such trauma. The governors of Nevada and California each signed bills into law on May 30, 1966, that make them the first two American states to outlaw the manufacture, sale, and possession of the drug. The law went into effect immediately in Nevada, and on October 6, 1966, in California. Other U. S. states and many other countries soon followed with similar bans.
Алдус Хаксли
Танымал британдық интеллектуал Алдус Хаксли ЛСД-ның алғашқы тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі болды. Ол әдебиет әлемінде жоғары беделді тұлға ретінде танылды және "Кром сары", "Антик Хей" және "Жаңа әлем" дистопиялық романдары арқылы халықаралық деңгейде әйгілі болды. Оның психоделикалық препараттармен (алғашқыда мескалинмен) жүргізген тәжірибелері және олар туралы жазғандары психоделикалық препараттарды жалпыхалыққа танытуға үлкен үлес қосты және олардың ойын-сауыққа пайдалануын қадірлеуге ықпал етті, бірақ Хаксли өзі оларды өте қадірлі деп санады. 1953 жылы Хаксли психоделикалық препараттармен досы, психиатр Хамфри Осмонд арқылы танысты. Осмонд 1940 жылдары галлюциногендерге және олардың психикалық аурулармен байланысына қызығушылық танытқан. 1950 жылдары ол мескалин және ЛСД-ні қоса алғанда, көптеген препараттарды жан-жақты зерттеді. Жоғарыда айтылғандай, Осмонд ЛСД-мен алкоголизмді емдеуде айтарлықтай табысқа қол жеткізді. 1953 жылдың мамыр айында Осмонд Хакслидің үйінде оған мескалиннің алғашқы дозасын берді. 1954 жылы Хаксли өзінің тәжірибелерін "Түсініктің есіктері" атты маңызды кітабында сипаттады; кітап атауы британдық суретші және ақын Уильям Блейктің сөзінен алынған. Хаксли 1955 жылы алғаш рет "Капитан" Ал Хаббардтан ЛСД-ні қолданып көрді.
Альфред Хаббард
Альфред Мэттью Хаббард 6000-нан астам адамды ЛСД-мен таныстырды, олардың арасында ғалымдар, саясаткерлер, барлау қызметкерлері, дипломаттар және шіркеу өкілдері болды. Ол «Капитан Трипс» деп танылып, дәрілік таза ЛСД, мескалин және псилоцибин сақталған былғары сумкамен саяхаттап жүрді. 1950 жылдардың басында, оған болашақта адамзат үшін маңызды нәрсе келе жатынын айтатын періштелік көрініс болғаннан кейін, ол ЛСД-нің «ерікті» жақтасы атанды. Келесі жылы ЛСД туралы оқығаннан кейін, ол дереу ЛСД іздеп тапты және 1951 жылы өзі де сынап көрді. Медициналық білімі болмаса да, Хаббард Ванкувердегі «Голливуд» ауруханасында Росс Маклинмен, психиатрлар Абрам Хоффермен және Хамфри Осмондпен; Менло-Парктегі (Калифорния) Халықаралық озық зерттеулер федерациясында Майрон Столарффпен; ал Стэнфорд зерттеу институтында (SRI) Уиллис Харманмен бірлесіп ЛСД-мен психоделикалық сеанстар жүргізді. Келесі 20 жылдың ішінде Хаббард Канаданың арнайы қызметтерінде, АҚШ Әділет департаментінде және АҚШ Алкоголь, темекі және қару-жарақ бюросында жұмыс істегені хабарланды. Сонымен қатар, ол ЦРУ-дың MK ULTRA жобасына қатысқан деген де қауесет бар. Оның үкіметтік лауазымдарының ЛСД-мен жұмысына қалай әсер еткені әлі белгісіз.
Р. Гордон Уассон
1957 жылы «Ж. П. Морган» банкінің вице-президенті Р. Гордон Уассон «Лайф» журналында сиқырлы саңырауқұлақтың пайдалы қасиеттерін жоғары бағалаған мақала жариялады. Бұл Альберт Хофманнды 1958 жылы АҚШ-та Sandoz компаниясы арқылы LSD өнімдерімен тарату үшін псилоцибинды бөліп алуға түрткі болды, соның салдарынан бұқаралық ақпарат құралдарында LSD-ге қызығушылық күшейді. Уассонның хабарламасынан кейін Тимоти Лири саңырауқұлақты өзі басынан өткіру үшін Мексикаға сапар шекті.
Тімоте Лири
Гарвард университетінің психология оқытушысы Тимоти Лири ЛСД-ны қолдаған ең белгілі зерттеуші болды. Лири ЛСД-ді дұрыс дозада, дұрыс жағдайда (адамның қабылдаған сәттегі эмоционалдық күйі) және әдетте кәсіби мамандардың жетекшілігімен қолданғанда, мінез-құлқында күрт және пайдалы өзгерістер тудыруы мүмкін деп мәлімдеді. 1960 жылы Мексикаға сапар барысында Лири жергілікті американдықтардың діни ғұрыптарында қолданылатын галлюциногенді саңырауқұлақтарға тәжірибе жасап, өзі және Гарвардтың бірнеше аспиранттарына псилоцибинмен эксперименттер жүргізе бастады. Оның тобы мемлекеттік түрмедегі сотталғандармен тәжірибе жасады, нәтижесінде қайталап қылмыс жасаудың алдын алуда 90% сәттілікке қол жеткізді. Кейін Лиридің деректерін қайта қарау, оның нәтижелерінің қасақана немесе қасақана емес бұрмаланғанын көрсетті; зерттеуге қатысқан ер адамдардың өмірінің соңында қайтадан түрмеге түскендерінің көрсеткіші әдеттегіден шамамен 2% төмен болды. Кейін Лири ЛСД-мен танысты және осы препаратты өзінің зерттеулеріне таңдаған ақыл-ой катализаторы ретінде енгізді. Лири өз эксперименттерінің нәтижесінде кісі өлтіру, өзін-өзі өлтіру, психоздық бұзылулар немесе жағымсыз сапарлар болмағанын мәлімдеді. Лиридің қатысушыларының көпшілігі өмірлеріне терең оң әсер еткен терең мистикалық тәжірибелерді бастан өткергендерін айтты. Лиридің эксперименттерінің нәтижесінде ешқандай кісі өлтіру болмағаны рас болғанымен, ол жағымсыз сапарларды, сондай-ақ Лири мескалин бергеннен кейін бір әйелдің өзін-өзі өлтіруге тырысқанын нақтылап жазбады. 1962 жылы Гарвард факультетінің Лиридің эксперименттеріне наразылығы күшейді. Лириге ЦРУ оның зерттеулерін бақылап отырғаны туралы хабарланды (төмендегі Үкіметтік эксперименттерді қараңыз). Факультеттің көптеген мүшелері Лиридің зерттеулеріне күмәнмен қарады, ал ата-аналар Лиридің балаларына галлюциногенді препараттарды таратуына байланысты университетке шағымдана бастады. Сонымен қатар, Лиридің зерттеу бағдарламасына қатыспаған көптеген студенттер басқа студенттердің терең тәжірибелерін естіп, ЛСД-ні демалыс мақсатында қолдануға кірісті, бұл сол кезде заңсыз емес еді. Лири "Плейбой" журналына берген сұхбатында ЛСД-ні қуатты афродизиак деп сипаттады. Лири көктемгі семестрде ұзақ уақытқа университетке қатысуын тоқтатты, осылайша профессорлық міндеттерін орындамады. 1963 жылы Лири мен тағы бір Гарвард психологы Ричард Альперт университеtten шығарылды. 1964 жылы олар "Психоделикалық тәжірибе: Тибеттік Өлілер кітабына негізделген нұсқаулық" атты еңбегін жариялады, онда психоделикалық тәжірибе Бардо Тодолда (Тибеттік Өлілер кітабында) сипатталған өлім/қайта туу тәжірибесімен салыстырылады деп айтылды. Лири мен Альперт жұмыстан босатылуға қарамастан, алдымен Мексикаға көшіп барды, бірақ Мексика үкіметі оларды елден шығарып жіберді. Олар Уильям Хичкокқа тиесілі, Нью-Йорк штатындағы Миллбрук қалашығының атымен аталған үлкен жеке үйге қоныстанды және тәжірибелерін жалғастырды. Эксперименттер ЛСД-ға айналғандықтан, олардың зерттеулері бақыланатын ғылыми сипатын жоғалтты. Лири кейіннен былай деп жазды: "Біз өзімізді жиырма бірінші ғасырдың антропологтары ретінде 1960 жылдардың қараңғы ортағасырындағы уақыт модуліне енгендей сезіндік. Бұл ғарыш колониясында біз жаңа пұтқа табынушылықты және өмірді өнер ретінде жаңаша құрметтеуді құруға тырыстық". Лиридің кітаптарын ұнатпаған судья оны 1937 жылғы Марихуана салық заңына қайшы келетін жартылай марихуана темекісі болғаны үшін 30 жылға бас бостандығынан айырды. Алайда, бұл шешім 1969 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Тимоти Лириге қарсы АҚШ (395 U. S. 6) ісі бойынша қайта қарастырылды, себебі Заң өзіне-өзі кінәлауды талап етеді, осылайша АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуін бұзады. Бұл іске байланысты жариялылық Лиридің қарсы мәдениет гурусы ретіндегі беделін нығайтты. Осы уақытта президент Ричард Никсон Лириді "Америкадағы ең қауіпті адам" деп сипаттады. ФБР-дің бірнеше рейдтері Миллбрук экспериментінің аяқталуына себеп болды. Лири АҚШ үкіметі тарапынан таратылып жатқан ЛСД-ға қарсы үгіт-насихатқа қарсы күреске күшін жұмылдырды және "Қосыл, үйлесім тап, құлап түс" деген ұранды танымал етті. Көптеген сарапшылар Лири мен оның белсенділігін келесі 35 жыл ішінде психоделикалық зерттеулерді толығымен тоқтатуға кінәлайды.
Оусли Стэнли
Тарихи тұрғыдан алғанда, ЛСД пайда табу үшін емес, оны жасаған және таратқан адамдар психоделикалық тәжірибе адамзатқа пайдалы болуы мүмкін деп шын ниетпен сенгендіктен таратылды. АҚШ-та қолданыстағы заңсыз ЛСД-нің көбісін оннан да аз ғана химик жасаған деп есептеледі. Олардың ең танымалсы – сөзсіз, Аугуст Оусли Стэнли III, көбінесе Оусли немесе Bear деп аталады. Бұрынғы химия студенті 60-жылдардың ортасында Сан-Францискода жеке ЛСД зертханасын ашып, Кен Кеси мен оның «Веселі әзілшілер» тобы ұйымдастырған әйгілі «Acid Test» кештерінде, сондай-ақ 1967 жылғы қаңтарда Сан-Францискода өткен «Human Be-In» және 1967 жылғы маусымда Монтерейдегі Халықаралық поп-фестивальде қолданылған ЛСД-ні жеткізді. Ол сонымен қатар Grateful Dead, Jefferson Airplane және Big Brother and The Holding Company тобымен жақын қарым-қатынаста болды, оларды үнемі ЛСД-мен қамтамасыз етіп, олардың тікелей дыбыс инженері ретінде жұмыс істеді, осы топтардың концерттік жазбаларын көптеп жасады. Оуслидің ЛСД-ге қатысты қызметі – Steely Dan тобының «Kid Charlemagne» әнінде мәңгілікке қадалған – 1967 жылдың соңында оның тұтқындалуымен аяқталды, бірақ басқа да өндірушілер кем дегенде 30 жыл бойы үздіксіз жұмыс істеген болуы мүмкін. 1966 жылы Оуслидің алғашқы тұтқындалуы туралы хабарлаған «The San Francisco Chronicle» газетінің «ЛСД миллионері тұтқындалды» деген тақырыбы Grateful Dead тобының сирек орындалатын «Alice D. Millionaire» әніне шабыттандырды. Оусли сонымен қатар ертедегі ЛСД өндірушілері Тим Скалли мен Николас Сэндпен байланыста болды.
Кен Кеси
Кен Кэзи 1935 жылы Колорадо штатының Ла-Хунта қаласында сүт шаруалары Фредерик А. Кэзи мен Гинневра Смит отбасында дүниеге келген. 1946 жылы отбасы Орегон штатының Спрингфилд қаласына көшіп келді. Кэзи осы есірткі заттармен болған тәжірибелерін MKULTRA жобасы кезінде де, одан кейінгі жеке тәжірибелер жылдарында да егжей-тегжейлі сипаттады. Кэзидің медициналық тәжірибе нысаны болған рөлі оған 1962 жылы «Күкі ұясынан ұшқандар» кітабын жазуға түрткі болды. Кітаптың сәттілігі, сондай-ақ Стэнфордтағы үйін сату арқылы ол Стэнфорд университетінің батысындағы тауларда орналасқан Калифорнияның Ла-Хонда қаласына көшуге мүмкіндік алды. Ол достарын және көптеген адамдарды «Қышқыл сынақтары» деп атаған кештермен көңіл көтеріп тұратын. Оларда музыка (Кэзидің сүйікті тобы The Warlocks, кейін Grateful Dead болып белгілі болған), қара шамдар, флуоресцентті бояулар, стробоскоптар және басқа да «психоделикалық» эффектілер, әрине, ЛСД болды. Бұл кештер Аллен Гинзбергтің кейбір өлеңдерінде айтылған, сонымен қатар Том Вулфтың «Электрлік лимонадтың қышқыл сынағы», Хантер С. Томпсонның «Жасыратын періштелер: заңсыз мотоцикл топтарының керемет және қорқынышты тарихы» және Фрэнк Рейнольдстың «Жасыратын періштелердің хатшысы Фриухилин Франк» кітаптарында сипатталған. Кен Кэзидің 1965 жылы Ринго Старрмен ЛСД-мен тәжірибе жасағаны және ол Ұлыбританиядағы The Beatles тобының болашақ өнер көрсетулеріне әсер еткені айтылады. 1964 жылдың жазында Кэзидің «Күлкілі шалаңдаушылар» тобы «Фуртур» деп аталатын автобусты жаңартып, ЛСД қолдануды насихаттау үшін саяхатқа шықты.
Сидни Коэн
Сидни Коэн Лос-Анджелестегі психиатр болды. Оның жұмысы психоделиктердің, әсіресе ЛСД-нің әсерін зерттеуге бағытталған. Коэн өмірінде 13 кітап жариялады, олардың барлығы есірткі және заттарды қолдану туралы болды. Ол 1950 жылдары ЛСД-мен жұмыс істей бастады. Оның ертерек жұмыстарының бірі – Коэннің ЛСД беру алдында және кейін әйелмен сұхбаттасқан тәжірибесін көрсететін видео. 1960 жылдардың аяғында ол Ұлттық Психикалық Денсаулық Институтында Наркомания және Есірткіге Тәуелділік бөлімінің директоры болып жұмыс істеді. Ол өзінің көп рет ЛСД қолданғанын ашық айтты, бірақ қарсы мәдениет қозғалысының қатарында ЛСД қолданудың кеңеюіне қарсы болды. Коэн ЛСД тек медициналық бақылауда қолданғанда ғана қауіпсіз деп есептеді және қарапайым адамның бұл есірткіні қауіпсіз түрде қолдануға қабілеті жоқ деп ойлады. Ол өз жұмысы арқылы ЛСД зерттеулеріндегі жетекші сарапшылардың бірі ретінде танылды.
Уильям Леонард Пикард
Уильям Леонард Пикард Принстон университетінен стипендия алды, бірақ бір семестрден кейін оқуды тастап, Нью-Йорк қаласындағы Гринвич Виллидждегі джаз клубтарында уақыт өткізуді жөн көрді. 1971 жылы ол Калифорния университетінің Берклидегі бактериология және иммунология кафедрасында зерттеу басқарушысы болып жұмысқа орналасты және 1974 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1988 жылдың желтоқсан айында, көрші Калифорния штатының Маунтин-Вью қаласындағы индустриалды парктегі архитектуралық шеберханадан ерекше химиялық иіс келгенін хабарлады. Федералды агенттер 200 000 доза ЛСД және Уильям Пикардты тапты. Пикард ЛСД өндірумен айыпталып, бес жыл түрмеде жазасын өтеді. 1994 жылға қарай Пикард Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы үкімет мектебіне қабылданды. Оның зерттеулері бұрынғы Кеңес Одағындағы есірткіге тәуелділік мәселесіне қатысты болды, онда ол қара нарықтың өркендеуі және көптеген жұмыссыз химиктер есірткі нарығының толуына әкелуі мүмкін деп теориялады. 2000 жылы Пикард Канзаста ЛСД өндіргені үшін қамауға алынып, АҚШ-тың Тусон федералдық түрмесінде екі өмір бойына жазасын өтеді. 2020 жылдың 27 шілдесінде Пикард 17 жылдық жазасын өтегеннен кейін федералды түрмеден шартты түрде босатылды.
Құпия үкіметтік зерттеулер
АҚШ-тың Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) Корея соғысы кезінде американдық тұтқындардың миын қандай да бір препаратпен немесе «жалған сыйымдылық» деп аталатын заттармен жуып жатқандығы туралы есептерді оқығанда ЛСД-ге қызығушылық танытты. ЛСД – жоғары құпиялы MKULTRA жобасының негізгі бөлігі болды, ол 1950 жылдардан 1970 жылдарға дейін фармацевтикалық әдіспен сананы бақылау мүмкіндіктерін зерттеу мақсатында жүргізілген, мақсатты жоба. Жүздеген қатысушылар, оның ішінде ЦРУ агенттері, үкімет қызметкерлері, әскери қызметкерлер, секс-жұмысшылар, қарапайым халық және психикалық аурулары бар адамдар ЛСД-ні қабылдады, олардың көпшілігі осы туралы хабардар болған жоқ немесе келісім бермеді. Эксперименттер көбінесе ауыр психологиялық азаптаулармен бірге жүрді. Сыртқы реакциялардан сақтану үшін дәрігерлер клиникалар мен зертханаларда тәжірибелер жүргізді, онда қатысушылардың қозғалысын ЭЭГ аппаратымен бақылап, айтылған сөздерін жазды. Кейбір зерттеулер тұтқындарды сындыруға немесе жақын уақытта мойындауға итермелеу үшін препараттарды, стресті немесе белгілі бір орта жағдайларын пайдалану мүмкіндігін зерттеді. ЦРУ сонымен қатар Адам Экологиясын Зерттеу Қоғамын құрды, ол ЦРУ-ның қаржыландыру орталығы болды және MKULTRA бағдарламасына қатысты мәселелерді зерттейтін әлеуметтік ғалымдар мен медициналық зерттеушілерге гранттар берді. 1960-1963 жылдар аралығында ЦРУ әртүрлі ұйымдарға 856 782 доллар көлемінде гранттар берді. ЛСД-нің ойын-сауық мақсатында қолданыла бастаған кезеңде (сол кезде көбінесе ғалымдар мен медициналық қызметкерлер) пайдаланушылардың екі тобы болғандығы айтылады. Бірінші топ, негізінен консервативті көзқарасты ұстанған және Альдус Хаксли сияқты тұлғалармен бейнеленген, ЛСД-нің күшті және қауіпті екенін, оны тез арада кеңінен таратуға болмайтынын және оның қолданылуын қоғамның «элиталық» мүшелеріне – суретшілерге, жазушыларға, ғалымдарға ғана шектеуге болатынын есептеді, олар оның қоғамға біртіндеп таралуын қамтамасыз ете алады. Екінші, радикалды топ, Ричард Альперт пен Тимоти Лири сияқты тұлғалармен бейнеленген, ЛСД-нің қоғамды революцияға ұшыратуға күші бар және оны мүмкіндігінше кеңінен таратуға және барлық адамдарға қолжетімді етуге болатынын сенді. 1960 жылдары ЛСД-ні кездейсоқ пайдаланушылардың екінші «тобы» дамып, мистикалық және діни символизмді дәріптейтін субмәдениетке айналды, бұл көбінесе препараттың күшті әсерінен туындады және оны сананы көтеру құралы ретінде қолдануды жақтады. Субмәдениетпен байланысты тұлғаларға Лири сияқты рухани гурулар және Grateful Dead, Jimi Hendrix, Pink Floyd, Jefferson Airplane және The Beatles сияқты психоделикалық рок музыканттары кірді, олар көп ұзамай көпшіліктің назарына ілігіп, ЛСД-ге деген қызығушылықты арттырды. ЛСД-нің медициналық ортадан тыс жерлерде танымал болуы Кэн Кези сияқты тұлғалар препаратты сынауға қатысып, нәтижесіне риза болған кезде жеделдеді. Том Вулф өзінің «Электрлі сусынмен қышқыл сынағы» атты кітабында ЛСД-нің академиялық емес әлемге енуінің алғашқы күндері туралы кеңінен таралған мақала жазды, онда Кеси мен Merry Pranksters-тің психоделикалық «Furthur» автобусындағы және Pranksters-тің кейінгі «Қышқыл сынағы» ЛСД кештеріндегі қышқылмен жабдықталған саяхаты туралы айтылған. 1965 жылы Sandoz зертханалары АҚШ үкіметінен препаратты пайдалану туралы алаңдаушылық білдіргеннен кейін, зерттеу және психиатриялық мақсаттар үшін АҚШ-қа ЛСД-ні заңды түрде жеткізуді тоқтатты. 1966 жылдың сәуір айында ЛСД қолдану кеңінен таралғандықтан, Time журналы оның қаупі туралы ескертті. 1966 жылдың желтоқсан айында «Галлюцинациялар буыны» атты фильм шықты. 1967 жылы «Сапар» және 1968 жылы «Психология» фильмдері жарық көрді.
Музыканттар мен ЛСД
1965 жылдың 27 наурызында «Битлз» тобының мүшелері Джон Леннон мен Джордж Харрисонға (және олардың әйелдеріне) олардың рұқсатынсыз тіс дәрігері Джон Райли ЛСД берді. Леннон бұл оқиға туралы 1970 жылы «Rolling Stone» журналына берген сұхбатында айтқан, бірақ стоматологтың аты 2006 жылы ғана белгілі болды. 1965 жылдың 24 тамызында Леннон, Харрисон және Ринго Старр ЛСД-мен екінші рет саяхаттады. Актер Питер Фонда ЛСД әсерінде болғанда Джон Леннонға «Мен өліп көргенімді білемін» деп қайта-қайта айтты. Джон Леннон «Люси аспанда алмастармен» әнін жазды, көптеген адамдар оның ЛСД туралы қиялға толы ән деп ойлады, бірақ ол бұл байланысты кездейсоқтық деп әрқашан жоққа шығарды. «Beatles» тобының «Revolver» альбомынан шыққан «She Said She Said» және «Tomorrow Never Knows» әндері ЛСД сапарларына тікелей сілтеме жасайды, ал «Tomorrow Never Knows» әнінің көптеген жолдары Тимоти Лиридің «Психоделикалық тәжірибе» кітабынан алынған. Сол кезде «Pink Floyd», «Jefferson Airplane» және «The Grateful Dead» сияқты топтар «психоделикалық рок» немесе «қышқыл рок» деп аталатын жанрдың тууына көмектесті. 1965 жылы «The Pretty Things» тобы «Get the Picture?» альбомын шығарды, онда «L.S.D.» атты ән бар.
ЛСД 1967 жылдың басында тақырыпқа айналды, ал «Битлз» тобы ЛСД әсерінде болғанын мойындады. Жыл басында британдық «News of the World» таблоиды «Moody Blues» рок-тобы ұйымдастырған «есірткі кештері» туралы үш апталық сенсациялық серия жариялады, онда Донован, «The Who» тобының Пит Таунсенд және «Cream» тобының барабаншысы Джинджер Бейкер сияқты жұлдыздар қатысты. «News of the World» журналистері мен Лондонның есірткі бөлімінің арасындағы келісімнің нәтижесінде Донован және «Rolling Stones» тобының мүшелері Мик Джаггер мен Кит Ричардс сияқты көптеген поп-жұлдыздар есірткі ұстағаны үшін тұтқындалды, бірақ тұтқындалғандардың ешқайсысы ЛСД-мен байланысты болған жоқ. ФБР қазір құпиясы ашылған құжаттарда «The Grateful Dead» тобының АҚШ-қа ЛСД әкелгеніне жауапты екенін айтты. «The Grateful Dead» Кен Кеси мен «Merry Pranksters» тобының «Acid Tests» кештерінде «үй тобы» болды. Бұл еркін кештері Батыс жағалауындағы көптеген адамдарды ЛСД-мен алғаш рет таныстырды, бұл туралы Том Вольфтың «Электрлік көмірқышқыл сынағы» және Фил Лештің «Дыбысты іздеу» кітаптарында жазылған. ЛСД тарихшысы Джесси Джарноу «The Grateful Dead» концерттерінің ХХ ғасырдың екінші жартысында ЛСД таратудың негізгі желісі ретінде қалай жұмыс істегенін сипаттайды. 1992 жылы «Green Day» тобының Майк Дирнт ЛСД әсерінде «Longview» атты әйгілі бас партиясын жазды. «Green Day» әншісі және гитаристі Билли Джо Армстронг сұхбатында үйіне келгенде Майктың бас гитарын ұстап, көздері кең ашылған күйде еденде отырғанын есіне алды. Майк Биллиге қарап: «Тыңда!» — деп айқайлады.
ЛСД өндірісі
1960 және 1970 жылдардың басында есірткі мәдениеті ЛСД-ні психоделикалық препарат ретінде қабылдады, әсіресе хиппилер қауымында. Алайда, 1970 жылдардың ортасында ЛСД-нің танымалдылығы күрт төмендеді (жоғарыдағы 2008 жылғы кезеңді қамтитын графикті қараңыз). Бұл төмендеу ЛСД қолданудың жағымсыз әсерлеріне байланысты болды, сондай-ақ оның қылмыстық жазаға тартылуы мен есірткі заңдарын күшейтудің артуына, жаңа медициналық мәліметтерге емес. ЛСД-ні заңды түрде өндірген соңғы ел (1975 жылға дейін) Чехословакия болды; 1960 жылдары жоғары сапалы ЛСД коммунистік елден Калифорнияға импортталды, бұл факті Лири «Экстази саясаты» кітабында бағаланды. Виктор Джеймс Капур Ұлыбританияда алғашқы рет өз үйінде жасалған «қышқыл зертханасын» құрды. Оған дейін барлық ЛСД АҚШ-тан импортталған немесе Sandoz-дың ЛСД өндірісін тоқтатқанға дейінгі қалдық өнімдері болды. 1967 жылы Капур 19 грамм кристалл ЛСД таратқан кезде ұсталды, содан кейін полиция оның екі зертханасына да шабуыл жасады. Біреуі Капурдың дәріханасының артқы бөлмесінде, ал екіншісі, үлкенірек, оның қарындасының күйеуінен жалға алған гаражда орналасқан. 1969 жылы тағы бір топ ұсталды. Кенттегі зертхана мен Лондондағы пәтер бір уақытта тексерілді, көптеген жабдықтар мен ЛСД тәркіленді, сонымен қатар ЛСД-ні жасаған Квентин Теобальд пен Питер Симмонс ұсталды. 2012 жылы жарияланған зерттеу ЛСД-нің алкоголизмді емдеудегі жоғары тиімділігін көрсетті. 2015 жылдың қарашасында Rolling Stone журналы, әсіресе Сан-Франциско аймағында, «техникалық мәселелерді шешу және жаңару үшін» ЛСД-нің «микродозаларын» (шамамен 10 микрограмм) қолданатын жас мамандардың саны артып келе жатқанын хабарлады. 2018 жылы Майкл Полланның «Ақылды өзгертуге қалай: психоделиктердің жаңа ғылымы сана, өлім, тәуелділік, депрессия және трансценденттік туралы не үйретеді» кітабы New York Times бестселлері тізімінде бірінші орынға шықты, ал кітаптың төрт бөлімді деректі фильмі 2022 жылы жарық көрді. 2020 жылы Орегон АҚШ-та ЛСД-нің шағын мөлшерін иеленуді қылмыстан босатуға алғашқы штат болды.