Элизур Райт III: Аболиционист және өмір сақтандыру сарапашысы
Elizur Wright
Элизур Райт III (1804-1885) – американдық математик, аболиционист, өмір сақтандыру саласының негізін қалаушы. Массачусетс штатының сақтандыру комиссары қызметін атқарды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық аболиционист және актуарий (1804–1885)
American abolitionist and actuary (1804–1885)
Элизаур Райт III (12 ақпан 1804 – 22 қараша 1885) – американдық математик және аболиционист. АҚШ-та оны кейде "өмірді сақтандырудың әкесі" немесе "сақтандыруды реттеудің әкесі" деп атайды, себебі ол өмірді сақтандыру компаниялары резервтерді сақтап, сақтандыру шартын тоқтату құнын төлеуі керек деп талап етті. Райт Массачусетс штатының сақтандыру комиссары қызметін атқарды.
Elizur Wright III (12 February 1804 – 22 November 1885) was an American mathematician and abolitionist. He is sometimes described in the United States as "the father of life insurance", or "the father of insurance regulation", as he campaigned that life insurance companies must keep reserves and provide surrender values. Wright served as an insurance commissioner for the Commonwealth of Massachusetts.
Ерте өмір
Райт Коннектикут штатының Оңтүстік Канаан қаласында дүниеге келген. Оның әкесі де Элизур Райт болған, ал екінші әйелі Кларисса Ричардс (1771–1843) еді. Райт 10 баланың бірі еді; алтысы – әкесінің бірінші әйелінен туған жартылай бауырлары. Оның әкесі 1781 жылы Йель колледжінің Phi Beta Kappa түлегі болды және математикалық білімімен, кальвинистік сеніміне берілгендігімен белгілі болды. 1810 жылы отбасы Огайо штатының Таллмадж қаласына көшті, ал кіші Элизур фермада жұмыс істеді және әкесі басқарған академияға қатысты. Атақты азаттық күресуші Джон Браун Таллмадж қаласындағы академияға Элизурмен бірге оқуға түсті. Оның үйі жиі қашып келген құлдарға пана болды. 1826 жылы кіші Райт Йельді бітіріп, оқытушылыққа кірісті: алдымен екі жыл Массачусетс штатының Гротон қаласында, солтүстік Огайодағы алғашқы колледжде Сьюзан Кларкпен танысып, үйленді. Осы кезеңде Райт Уильям Ллойд Гаррисонның еңбектерімен танысты. Гаррисонның «Африкалық отарлау туралы ойлар» атты кішкентай кітабы Райтты құлдықты дереу жою қажеттігіне және Америкалық отарлау қоғамының бос қаралардың Африкалық колонияға тасымалдау әрекетінің әдепсіз және тиімсіз екеніне көндірді. Гаррисонның «Азат етуші» атты жаңа газеті мен памфлеті Батыс резерв колледжіне де әсер етті. 1832 жылы колледж пасторы және қасиетті әдебиет (Библия) профессоры Берия Грин Гаррисоннан шабыттанған төрт аболиционистік уағыз айтты. Бұл оқиға елде кеңінен таралды және Гриннің отставкаға кетуіне әкелді. Консервативті қамқорлардың қысымымен ол Oneida институтының президенті болды, онда лауазымға қабылдану шарты ретінде «тездетілген» жариялауға, яғни дереу жоюға еркін болды. Oneida институты болашақ аболиционистерді дайындауға бағытталды, Грин бұл моральдық және діни міндет деп санады. Мектептің ең көрнекті профессоры, теология профессоры, президент Чарльз Бэкус Сторрс «колледжде аболициялау және отарлау туралы талқылаудан басқа ештеңе жасалмайтынына» қайғырды. Ол туберкулезге шалдығып, демалысқа шығып, алты ай ішінде қайтыс болды.
Wright was born in South Canaan, Connecticut, whose father was also named Elizur Wright, and his second wife Clarissa Richards (1771–1843). Wright was one of 10 children; six were half siblings by his father's first wife. His father was a 1781 Phi Beta Kappa graduate of Yale College, and was known for his mathematical learning and devotion to the Calvinist faith. In 1810 the family moved to Tallmadge, Ohio, and the younger Elizur worked on the farm and attended an Academy that was conducted by his father. The famous abolitionist John Brown attended the Academy in Tallmadge with Elizur. His home served often as a refuge for fugitive slaves. In 1826, the younger Wright graduated from Yale and began to teach: first for two years in Groton, Massachusetts, where he met and married Susan Clark, the first college in northern Ohio. It was during this time that Wright encountered the writings of William Lloyd Garrison. Garrison's small book, Thoughts on African Colonization, persuaded Wright that slavery should immediately be abolished, and that the American Colonization Society's effort to transport free blacks to an African colony was both unethical and impractical. Garrison's pamphlet and his new newspaper, The Liberator, had other influence on Western Reserve College. In 1832, College pastor and professor of sacred literature (Bible) Beriah Green preached four abolitionist sermons clearly inspired by Garrison. The uproar this created, which was followed nationally, led to Green's resignation. Under pressure from conservative trustees, he left to become president of the Oneida Institute, where as a condition of his acceptance of the post, he was free to preach "immediatism", immediate abolition. The Oneida Institute focused on preparing future abolitionists, which Green felt was a moral and religious obligation. The school's most distinguished professor, President Charles Backus Storrs, professor of theology, "bemoaned the fact that 'nothing is done in [the] college but discuss abolition and colonization'". He contracted tuberculosis, took a leave of absence, and died within six months.
Өнертабыстар
1853 және 1858 жылдар аралығында, "Железоптық Таймс" газетін редакциялаудан басқа, ол өнертабыс және механика саласына да назар аударды, тікен жасау машинасы, су шүбіршігі және құбырларды жалғау құрылғысын жасады. Ол соңғы екеуіне патент алып, оларды қысқа мерзімге өндірді.
Between 1853 and 1858, besides editing the Railroad Times, he gave his attention to invention and mechanics, constructing a spike making machine, a water faucet, and an improvement in pipe coupling. He patented the last two, and manufactured them for a short time.
Өмірді сақтандыру
Фрэнк Престон Стернстің сөзінше, Райт өмірді сақтандыруды математикалық зерттеу ретінде қарастыра бастады және «жас қыздар қызықты романды тамсақтап оқитындай құлшыныспен өмірді сақтандыру туралы ең жақсы еңбектерді» оқыды. 1852 жылдың көктемінде сақтандыру брокері оған жарнамалық буклет ұсынды, Элизур Райт оны қарап, бірден түсінді: бұл компания уәде берген нәрсені істеп, төлемдерді сақтап қалуға шамасы жоқ. 40 жасында Райт өмірді сақтандыру индустриясын зерттеу үшін Лондонның Корольдік биржасына сапар шекті. Осы саяхатында ол Daily Telegraph газетінде 42 ескі өмірді сақтандыру полисін сату туралы жарнаманы көрді, онда қарттар өмір бойы адал төлемдер жасағаннан кейін өмірді сақтандыру полистерін инвесторларға сатуға ұсыныс білдірді. Элизур бұл өмірді сақтандыру полисінің иелері жұмыс істеуге тым қарт болғанын, енді сыйлықақы төлей алмайтынын, бірақ жәрдемақы алу үшін әлі өлмегенін түсінді. Сондықтан полис иелері спекулянттар мен инвесторларға жүгінді. Райт өмірді сақтандыру полисінің иелері осы полистердегі құндылықтың жартысына да қол жеткізе алмайтынын анықтады және бұл туралы «Саясат және өмірді сақтандырудың құпиялары» атты кітабында жазды. Райт үшін мұндай жағдай ақылға сыймады, Америкаға оралғаннан кейін ол өмірді сақтандыру бизнесін тазарту науқанына кірісті, сақтандырушылардан полис иелеріне талап бойынша «сату құндылығын» төлеуді және оны қамтамасыз ету үшін жеткілікті резервтерді ұстауды талап етті. Райт сақтандыру компанияларының алдауы қаншалықты оңай екенін білді, сондықтан ол резервтерді есептеу формуласын жасады және индустрия үшін заңды капитал талаптарын белгіледі. Нәтижесінде өмірді сақтандыру индустриясы Райттың реформаларын қабылдады. Райт 1858 жылдан 1866 жылға дейін Массачусетс штатының сақтандыру комиссары қызметін атқарды. Ол әртүрлі мерзімдерге арналған полистердің құнын анықтау үшін жаңа формула ойлап тапты, ол «жинақтау формуласы» деп аталды, және өз жұмысын жеңілдету үшін «арифметер» құрылмын ойлап тапты және кейін (1869) патенттеді – бұл логарифмдік принципке негізделген көбейту мен бөлуге арналған механикалық құрылғы, цилиндрлік есептеу сызғышының бір түрі.
According to Frank Preston Stearns, Wright became interested in life insurance as a mathematical study and read "the best works on life insurance with the same ardor with which young ladies devour an exciting novel." In the spring of 1852 an insurance broker placed an advertising booklet in his hand wherein Elizur Wright looked it over and perceived quickly enough that no company could undertake to do what this one pretended to and remain solvent. At age 40, Wright visited the Royal Exchange in London to investigate the life insurance industry. It was on this trip where he saw an advertisement in the Daily Telegraph for the Sale of 42 Old Life Insurance Policies in which old men were auctioning off their life insurance policies to investors after faithfully paying premiums all their lives. Elizur recognized that these life insurance policy owners were too old to work and could no longer afford their premium payments but were not yet dead to collect the benefit. As a result, the policy owners looked to speculators or investors. Wright recognized and wrote about the fact that life insurance policy owners were not able to obtain as much as half of the value that should be in these policies in his book Politics and Mysteries of Life Insurance. To Wright, this was unconscionable, and upon his return to America, he began campaigning for a cleanup of the life insurance business, by requiring insurers to pay “surrender values” to policyholders on request and to hold adequate reserves to do so. Wright realized how easy it was to for insurance carriers to cheat, so he devised formulas for calculating the reserves and created statutory capital requirements for the industry. Ultimately, the life insurance industry accepted Wright's reforms. Wright served as an insurance commissioner for the State of Massachusetts from 1858 to 1866. He devised a new formula for finding the values of policies of various terms, known as the “accumulation formula,” and, in order to facilitate his work, invented and afterward patented (1869) the “arithmeter,” a mechanical contrivance for multiplication and division, based on the logarithmic principle, a form of cylindrical slide rule.
Қоғамдық саябақтар
Райт Орман шаруашылығы қауымдастығының мүшесі, 1882 жылғы Массачусетс орман шаруашылығы заңының қабылдануына зор үлес қосты. Ол Бостонның солтүстігінде, Малден және Мелроуз қалаларымен шектесетін Мидлсекс Феллс аймағын қоғамдық саябаққа айналдыру жоспарларын бастап, ілгерілетуге тырысты; өмірінде бұл жоспарды жүзеге асыра алмаса да, кейін ол орындалды және Мидлсекс Феллс бүгінгі күнге дейін Мидлсекс Феллс қорығы болып саналады.
Wright, a member of the Forestry Association, was instrumental in obtaining the Massachusetts Forestry Act of 1882. He initiated and promoted plans for making Middlesex Fells, an area north of Boston bordering Malden and Melrose, into a public park; although he did not succeed during his lifetime, the plan was carried out later and Middlesex Fells is Middlesex Fells Reservation to this day.
Басқа қызмет түрлері
Райт Ұлттық либералдық лиганың офицері болып қызмет етті. Сақтандыру және дінге қатысты рационалистік көзқарасымен қатар, Райт "фонотипия" деп атаған фонетикалық жазу жүйесінің ынталы жақтасы болды. Оның "Хронотип" (1846-1850) газетінің дерлік барлық санында осы жүйемен жазылған колонка жарияланды.
Wright served as an officer of the National Liberal League. Along with his rationalist approach to insurance and religion, Wright was an ardent advocate of a phonetic writing system he called "phonotypy." A column written in this system appeared in almost every issue of his newspaper, the Chronotype (1846 1850).