Кіріспе

Гай Гавриел Кейдің тарихи фантастикалық романдарының жұбы. "Сарантиндік мозаика" – канадалық жазушы Гай Гавриел Кейдің "Сарантиумға саяхат" (1998) және "Императорлардың билеушісі" (2000) атты тарихи фантастикалық дуологиясы. Роман атаулары ақын У.Б. Йейтстің туындыларына сілтеме жасайды. Оқиға 6-шы ғасырдағы Жерорта теңізі аймағында, Шығыс Рим империясы мен Батыс Рим империясының орнына келген Италияның Остгот мемлекеті арасындағы болашақ қақтығыс негізінде құрылған. Батираның астанасы Варена, Остготтардың астанасы Равеннаға, ал Батарияның астанасы Сарантий Византия немесе Константинополь қалаларынан шабыттандырылған. "Аль-Расанның арыстандары", "Күннің соңғы шағылысы" және "Ескі жарқырау" романдары да осы аталмаған әлемде, бірақ басқа ортада орын алады. Осы серияда көрермендер "Аль-Расанның арыстандары" романында кездесетін Ашар ибн Ашар кейіпкерімен де қысқаша танысады. Осылайша, Сарантиумдегі ұлы империяның өзгеруінің бастамасы оның билік пен мәртебесінің ең жоғалған шағында-ақ себіліп жатыр.

Кейіпкерлер

Алиана/Аликсана – бір кездері Сарантиумдағы ең көрнекті актриса және биші, Көктерге адал. Ол Петрустың сүйіктісі және Петрус оның ағасының орнын басқан кезде императрица Аликсана болады. Апий – бірінші романның басында қайтыс болған бұрынғы император. Заңды мұрагерлері болмағандықтан, Валериус I халықтың қолдауымен келесі император болып тағайындалады. Асторгус – бұрын ұлы күйме сауықтырушы, қазір зейнеткер, Көктер фракциясының жетекшісі. Каиус Крисп ("Криспин") – Варенадан келген шебер мозаикашы, бір жыл бұрын обадан қайтыс болған әйелі мен екі қызы үшін әлі күнге дейін қайғырып жатыр. Ол Сарантиумға барып, ондағы Киелі Даналықтың жаңа киелі үйінде жұмыс істейді және Валериус II мен Аликсананы қоршаған саясаттың тұзағына түседі. Түсінікті және сөзге шешен, қиялы бар, бірақ жұмбақтарды шешуге арналған практикалық ақыл-ойы бар; ол бұл дағдыларды Сарантиумға сапарында жақсы пайдаланады. Карулл – сөзшең, қарапайым тілде сөйлейтін, әуесқой ат әскерінің офицері. Сарантийге бара жатқан жолда "Мартиний Варенскийді" (әдетте Криспинді) іздеуге жіберілді. Алғашқы кездегі қаскөйліктеріне қарамастан, екеуі көп ұзамай достық қарым-қатынасқа түседі. Карулл Касияны Шириннің үйінде салтанатты түрде үйлендіреді. Ол арба жарыстарының әуесқойшысы және Жасылдарды қолдайды. Флавий Далиний – өзін император Апийдің логикалық мұрагері деп санайтын көрнекті аристократ. Ол адамдарды император ретінде қабылдап, қалада Апийдің орнын басатын адамды таңдағанда, император киімдерін киіп жүрді. Ол Петрустың бұйрығы бойынша көшеде Сарантиннің оғымен өлтіріледі. Гесий – Императорлық канцлер, евнух. Ол өзінің билігін әр түрлі императорлардың қол астында сақтап қалды. Жизель – Батиараның патшасы және ол жерде билік жүргізетін антайлардың варварлары. Ол тек 18 жасында ғана, әкесі қайтыс болғаннан кейін бір жылдан аз уақыт билік жүргізді, әрі тағын да, өмірін де сақтап қалу үшін жан сала тырысып жүр. Ол Криспиннің көмегін сұрап, құпия хабаршы ретінде қызмет етеді, бірақ оны өлтіруге тырысу оны Сарантиумға қашуға мәжбүр етеді. Ақырында ол Леонттың әйелі және Сарантиум императрицасы болып, өзінің Батиара елін империяға бейбіт түрде енгізеді. Касия – анасы мен әпкесі үшін тамақ үшін қызды құлдыққа сатуға дайындық танытты. Ол қонақүйдің иесіне сатылады, онда ол өлілер күніне арналған құрбандық ретінде белгіленуге дейін бір жыл жұмыс істейді. Оны Криспин құтқарып, Сарантиумға алып келеді. Карулл оған ұсыныс жасайды және олар сән-салтанатпен үйленеді. Леонт/Валериус III – Сарантин империясының Жоғарғы Стратегы, Валериус II-нің ең сенімді және табысты қолбасшысы, Стилиана Далеинаның күйеуі. Ол терең діндар, ол Жаднан құдайдың бейнелерін қасиетті қорлау деп санайды. Валериус II өлтірілгенде, Леонт III Валериус император болып, оның орнын алады және қала ғибадатханасының күмбезіне салынған Криспин мозаикасын бұзуға бұйрық береді. Лекан Далейн – Флавий Далейннің үлкен ұлы және ағасы Стилиан. Әкесін өлтірген Сарантиндік өрттен қатты күйіп, соқырланып, мүгедек болып қалған ол қала маңындағы кішкентай аралда тұтқын ретінде өмір сүрді. Ақырында ол өз әпкесімен қашып кетеді және Валериус II-ді өлтіреді. Мартиний – Варенадағы аға мозаик, Криспиннің досы және ұстазы. Валериус пен Аликсана Сарантиумдағы Киелі Даналықтың жаңа киелі үйін салуға шақырғаннан кейін, ол Криспинді өз орнына баруға шақырады. Евбулдың Пертеннийі – Леонттың бас хатшысы, Жоғарғы Стратегтің ерліктерін жазумен айналысқан. Ол Ширинге деген құмарлығы бар және Валериус пен Аликсананың патшалық құруының құпия тарихын жазып жатқан көрінеді. Петрус/Валериус II – Тракезиядан келген шаруа, оны ағасы Валерий I Сарантиумға шақырды. Ол өзінің ағасына император болуға көмектеседі және Валериус қайтыс болғаннан кейін өзінің мұрагері болады, өзі үшін Валериус II деген атауды алады. Ол өзінің мұрагерлері жоқ болғандықтан, әлемде өз ізін қалдырып, Жаднан арнап үлкен ғибадатхана құрып, бұрынғы патшалықтарды өзінің билігімен біріктіргісі келеді. Оны Дейлинойлардың балалары әкесі үшін кек алу үшін өлтіреді. Плаут Боносус – Сарентиннің бай аристократы және Сенат шебері, негізінен салтанатты лауазым. Ол өзін қоршаған саясатты әзіл-оспақпен қарайды. Пронобий Тиллитикус – Мартинийге патшалық шақыруды жеткізуге тағайындалған императорлық курьер. Жолда көп рет абайсыздағандықтан, ол хабарды жоспарланғаннан кейін жеткізеді. Бұл туралы басшылары білгенде, ол жұмысынан айырылады. Криспинді кінәлап, оны өлтіру үшін кісі өлтірушілерді жалдайды. Рустем Керакектен – шығыс елдерінің бірі Бассаниядан келген жас, бірақ шебер дәрігер. Ол Сарантиумға арнайы тапсырмамен жіберілді. Онде ол Криспинмен және Скортиймен танысып, соңғысының өмірін сақтайды. Валериус II-нің өлтірілуінің күні ол императрица Аликсананы өз бөлмесінде жасырады. Оның жас ұлы Шаски бар, ол кейбір болжамдық қабілеттерге ие болып көрінеді. Скортий – арба жарысушысы, бұрын Жасылдардың және қазір Көктердің қатарында, Сарантиумдағы ең жақсы жарысушы деп есептеледі. Ширин – Зотикстің қызы және өз уақытында Сарантиумдағы ең көрнекті биші, императрица Аликсананың мансабының басымен салыстырылады. Оның әкесі берген тірі механикалық құс бар. Стилиана Далейна – Флавий Далейннің қызы, ол Леонтпен саяси мақсатта үйленуге мәжбүр болды. Әдемі, бірақ суық, ол Валериус пен Аликсананы жек көреді және әкесінің өлімінен кек алуды армандайды. Валериус I – Тракезиядан келген шаруа, ол Сарантиумға келіп, әскер қатарында өсіп, Императорлық гвардиясының командирі – Эксубиторлар графы болды. Жүрегіндегі ағасының көмегімен, ол Апий қайтыс болғаннан кейін жаңа император болады. Варгос – Императорлық жол бойында жұмыс істейтін қызметкер, Криспин саяхаты кезінде жалдаған. Ол Касияның өмірін сақтап қалуға көмектеседі және олармен бірге Сарантиумға келеді. Ол Криспинге мозаика жасауға көмектеседі және ол бұл саланың шәкірті болады деп болжануда. Зотик – алхимик, бір кезде жас саяхатшы болған, бірақ қазір қартайған, ол тірі механикалық құстарды қалай жасауды ашқан. Ол біреуін қызы Ширинге, екіншісін Криспинге сыйлаған.

Басқа романдарға сілтемелер

Бұл роман "Аль-Рассанның арыстандары", "Күннің соңғы нұры", "Жер мен көктің балалары" және "Елге дейінгі жарқырау" романдарының оқиғаларымен байланысты әлемде өтеді. Басқа романдардағы сияқты, жәдіттер, киндаттар және ашхариттердің үш негізгі діні сәйкесінше христиандық, иудаизм және ислам діндеріне негізделген. "Сарантиндік мозаика" оқиғалары қалған төрт романның оқиғаларынан бірнеше ғасыр бұрын болған. Рустемнің "Аль-Рассанның арыстандары" романындағы Родриго Белмонттің арғы атасы екені айтылады.

Қабылдау

"Императорлардың иелері" туралы рецензиясында Шарль де Линт екі томды да жоғары бағалап, "Кейдің кітаптары шынайылыққа толы. Олар сауатты, фантазияға бай, және көптеген деңгейде әсер етеді. Тарихты ұнататындар Кейдің сол дәуір мен мәдениеттері туралы ұсақ-түйектерді, нақты көріністерді танып қуанады, ал басқа оқырмандар оқиғаның кең ауқымын, көркем бейнеленген кейіпкерлерін және Кейдің тілді шебер қолдануын бағалайды."