Жазылған мәтін мен суреттері бар папирус, пергамент немесе қағаз рулоны – көне жазу құралы. Беттері бөлек немесе біріктірілген. Тарихы мен қолданысы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Папирус, пергамент немесе қағаздан жасалған жазу мен суреттер жазылған орам.
Roll of papyrus, parchment, or paper containing writing and illustrations
Орам (көне француз тілінен escroe немесе escroue сөзінен), сондай-ақ рулон деп те аталады, папирус, пергамент немесе қағаздан жасалған жазуы бар орам.
A scroll (from the Old French escroe or escroue), also known as a roll, is a roll of papyrus, parchment, or paper containing writing.
Құрылымы
Кейде папирус немесе пергаменттен жасалған жеке парақтар шеттерінен біріктіріліп, рулонды құрайды. Рулон жазу материалының үздіріліссіз жалғасып жатқан бөліктерінен тұруы мүмкін. Рулон әдетте жазу немесе оқу үшін бір беттен ашылады, ал қалған бөліктері көрінетін беттің сол және оң жағына оралып, жиналады. Мәтін беттің жоғарғы бөлігінен төменгі бөлігіне қарай жолдармен жазылады. Тілге байланысты әріптер солдан оңға, оңнан солға немесе бағытын ауыстыра жазылуы мүмкін (бострофедон).
A scroll is usually partitioned into pages, which are sometimes separate sheets of papyrus or parchment glued together at the edges. Scrolls may be marked divisions of a continuous roll of writing material. The scroll is usually unrolled so that one page is exposed at a time, for writing or reading, with the remaining pages rolled and stowed to the left and right of the visible page. Text is written in lines from the top to the bottom of the page. Depending on the language, the letters may be written left to right, right to left, or alternating in direction (boustrophedon).
Тарих
Дөңгелектер – Шығыс Жерорта теңізі аймағындағы ежелгі Египет цивилизацияларында қолданылған өңделетін жазбаларды сақтаудың алғашқы түрі болды. Парқшадан жасалған дөңгелектерді израильдіктер және басқа да халықтар римдіктер кодекс немесе парқша беттерден құралған кітапты ойлап тапқанға дейін пайдаланды, ол біздің эрамыздың I ғасырында кең таралды. Рим дәуіріне дейін дөңгелектер кодекстерден жоғары бағаланды. Дөңгелектерге жазылған сияның айналған және ашылған бетке жабысуын қамтамасыз ету қажет болды, сондықтан арнайы сиялар жасалды. Дегенмен, сия бірте-бірте дөңгелектен түсіп қалатын.
Scrolls were the first form of editable record keeping texts, used in Eastern Mediterranean ancient Egyptian civilizations. Parchment scrolls were used by the Israelites among others before the codex or bound book with parchment pages was invented by the Romans, which became popular around the 1st century AD. Scrolls were more highly regarded than codices until well into Roman times. The ink used in writing scrolls had to adhere to a surface that was rolled and unrolled, so special inks were developed. Even so, ink would slowly flake off scrolls.
Ролдар
Қисық қағаздың немесе паршменттің қысқа бөліктері орамалар немесе ротули деп аталады, бірақ қазіргі тарихшылар осы терминді әртүрлі кезеңдерде әртүрлі қолданады. Классикалық дәуір тарихшылары көбінесе «орама» терминін «құбыр» терминінің орнына қолданады. Орамалар бірнеше метр немесе футқа дейін ұзын болуы мүмкін және Еуропа мен Батыс Азияның әртүрлі мәдениеттерінде орта ғасырларда және жаңа заманда әкімшілік қолжазба құжаттарын сақтау үшін қолданылған, олар есеп, жалға алу тізімдері, заңдық келісімдер және тізімдер сияқты мақсаттарға арналған. Кейде ротулидегі жазу сызықтары құбырдың бойымен емес, ені бойынша жүреді (яғни, ашылмаған бөлігімен қатар), және беттерге бөлінгендіктен ерекшеленеді. Орамалардың ені көбінесе 60 см-ге дейін жетеді. Олар көбінесе арнайы шкафтардағы сөрелерде сақталады. Қытайдың «құйқын кітап» деп аталатын ерекше қысқа кітап түрі бірнеше қағаз парақтарынан тұрады, олардың үстіңгі жағы бамбукпен байланады, содан кейін оралады.
Shorter pieces of parchment or paper are called rolls or rotuli, although usage of the term by modern historians varies with periods. Historians of the classical period tend to use roll instead of scroll. Rolls may still be many meters or feet long, and were used in the medieval and Early Modern period in Europe and various West Asian cultures for manuscript administrative documents intended for various uses, including accounting, rent rolls, legal agreements, and inventories. A distinction that sometimes applies is that the lines of writing in rotuli run across the width of the roll (that is to say, are parallel with any unrolled portion) rather than along the length, divided into page like sections. Rolls may be wider than most scrolls, up to perhaps 60 cm or two feet wide. Rolls were often stored together in a special cupboard on shelves. A special Chinese form of short book, called the "whirlwind book", consists of several pieces of paper bound at the top with bamboo and then rolled up.
Шотландия
Шотландияда 13-17 ғасырларда "скроу" термині тізім немесе кесте түріндегі жазбалар, хаттар немесе құжаттарды білдірген. "Скроу кеңсесі" (Rotulorum Clericus) деп Ролл кеңсесінің хатшысы немесе Реестр кеңсесінің хатшысы тағайындалған.
In Scotland, the term scrow was used from about the 13th to the 17th centuries for scroll, writing, or documents in list or schedule form. There existed an office of Clerk of the Scrow (Rotulorum Clericus) meaning the Clerk of the Rolls or Clerk of the Register.
Кодекспен алмастыру
Кітаптың кодекстік түрі – яғни, кітапты парақтарға бүктеу, бұл құжатты оқу мен қолдануды едәуір жеңілдеткен – рим дәуірінде пайда болды. Суетонийдің «Divus Julius» (56.6) еңбегіндегі дерекке сүйенсек, Юлий Цезарь Галлиядағы әскерлеріне жіберілген хабарламаларды аккордеон сияқты бүктеген алғашқы адам болған деседі. Бірақ, бұл мәтіннің нақты мағынасы әлі де даулы. C.H. Робертс пен T.C. Скит атап көрсеткендей, «Юлий Цезарь кодекстің авторы болуы мүмкін деген ой қызықты, бірақ мәтінге байланысты белгісіздіктерді ескерсек, мұндай тұжырымға келу күмәнді». Сақталған алғашқы кодекстердің куәлігі христиандардың кодексті кеңінен қолданушылардың бірі болғанын көрсетеді. Бізге белгілі бірнеше христиан папирусы кодексінің екінші ғасырға жататыны мәлім, оның кем дегенде біреуі б.з. 150 жылдан бұрын жазылған деп саналады. «Жалпы алғанда, христиандардың кодексті б.з. 100 жылдан кейін қабылдағанына сену қиын (әрине, одан да ертерек болуы мүмкін)». Бұл өзгерістің нақты себептері де болды. Шиыршықтарды оқу, егер оқырман құжаттың екі шетін де қарастырғысы келсе, қиындық тудыратын. Сонымен қатар, шиыршықтар тек бір жағына ғана жазылса, кодекстің екі жағы да пайдаланылды. Көп ұзамай, бүктемелер парақтарға кесіліп, бір жиектерінен бірге тігілді. Тігілген парақтарды әдетте ағаштан жасалған, терімен қапталған қатты мұқабалар қорғады. «Codex» латын тілінде «ағаш блогы» деген мағынаны білдіреді, ал «liber» (кітапхана сөзінің түбірі) және «Buch» (кітап сөзінің немісше түбірі) екеуі де ағашқа сілтеме жасайды. Кодекс шиыршықтан оңай қолданылатын болды және кітапхана сөрелеріне ыңғайлы түрде орналасты. Жалпы, кітаптың атауы омыртқада көрсетіліп, жинақтың ұйымдастырылуын жеңілдетті. Сия жазылған бет тегіс сақталды, шиыршықтарды сақтау үшін орап-жабып, оқу үшін ашып-жабатын кезде болатын қайта-қайта бүгілуден туындайтын әлсіреуге ұшырамады, бұл папирустың және шиыршықтағы сияның физикалық кернеуін тудырады. «Codex» термині техникалық тұрғыда тек қолмен жазылған кітаптарға қатысты. Нақтырақ айтқанда, кодекс – бұл Рим дәуірінен бастап орта ғасырларға дейінгі қолмен жазылған кітаптарды білдіреді. IV ғасырдан бастап кодекс кітаптардың стандартты форматына айналды, ал шиыршықтар енді кеңінен қолданылмады. Шиыршықтың мазмұны кодекс түрінде көшірілгеннен кейін, шиыршықтар көбінесе сақталмайтын. Сақталған көптеген шиыршықтар археологтармен жерлеу орындарында және ұмытылған қоғамдардың қоқыстарында табылған.
The codex form of the book—that is, folding a scroll into pages, which made reading and handling the document much easier—appears during the Roman period. Stemming from a passage in Suetonius' Divus Julius (56.6), legend has it that Julius Caesar was the first to fold scrolls, concertina fashion, for dispatches to his forces campaigning in Gaul. But the precise meaning of the passage is by no means clear. As C. H. Roberts and T. C. Skeat point out, the idea that "Julius Caesar may have been the inventor of the codex is indeed a fascinating proposition; but in view of the uncertainties surrounding the passage, it is doubtful whether any such conclusion can be drawn". What the evidence of surviving early codices does make clear is that Christians were among the earliest to make widespread use of the codex. Several Christian papyrus codices known to us date from the second century, including at least one generally accepted as being no later than A. D. 150. "All in all, it is impossible to believe that the Christian adoption of the codex can have taken place any later than circa A. D. 100 (it may, of course, have been earlier)". There were certainly practical reasons for the change. Scrolls were awkward to read if a reader wished to consult material at opposite ends of the document. Further, scrolls were written only on one side, while both sides of the codex page were used. Eventually, the folds were cut into sheets, or "leaves", and bound together along one edge. The bound pages were protected by stiff covers, usually of wood enclosed with leather. Codex is Latin for a "block of wood": the Latin liber, the root of "library", and the German Buch, the source of "book", both refer to wood. The codex was not only easier to handle than the scroll, but it also fit conveniently on library shelves. The spine generally held the book's title, facing out, affording easier organization of the collection. The surface on which the ink was applied was kept flat, not subjected to weakening by the repeated bending and unbending that scrolls undergo as they are alternately rolled up for storage and unrolled for reading, which creates physical stresses in both the papyrus and the ink of scrolls. The term codex technically refers only to manuscript books — those that, at one time, were handwritten. More specifically, a codex is the term used primarily for a bound manuscript from Roman times up through the Middle Ages. From the fourth century on, the codex became the standard format for books, and scrolls were no longer generally used. After the contents of a parchment scroll were copied in codex format, the scroll was seldom preserved. The majority that did survive were found by archaeologists in burial pits and in the buried trash of forgotten communities.
Заманауи технологиялар
Қазіргі заманғы технология көне мәтіндерді оқуға көмектесуі мүмкін. 2015 жылдың қаңтар айында компьютерлік бағдарламалық құрал 2000 жылдық Геркуланум мәтіндерін оқуда үлкен қадам жасап, компьютер ғалымдары осы туралы хабарлады. 10 жылдан астам уақыт бойы зақымдалған Геркуланум мәтіндерінің мазмұнын ашуға тырысқан зерттеушілер, физикалық жағдайда ашылмаған мәтіндерді оқуға жақындап келеді.
Modern technology may be able to assist in reading ancient scrolls. In January 2015, computer software may be making progress in reading 2,000 year old Herculaneum scrolls, computer scientists report. After working for more than 10 years on unlocking the contents of damaged Herculaneum scrolls, researchers may be able to progress towards reading the scrolls, which cannot be physically opened.
Танымал мәдениетте
Көптеген рөлдік ойындарда (мысалы, Dungeons & Dragons) орамалар сиқырлы заттар ретінде бейнеленеді, оларды дауыстап оқығанда олар сиқыр әсерін тигізеді. Көбінесе, орама осы процесте жоғалады.
Many role playing games (such as Dungeons & Dragons) feature scrolls as magical items, which cast spells when they are read aloud. Typically, the scroll is consumed in the process.