Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша композиторы (1882–1937)
Polish composer (1882–1937)
Кароль Мацей Шимановский (; 3 қазан 1882 – 29 наурыз 1937) Польшадағы Конгресс Польшасында музыкалық мүмкіндіктер өте шектеулі болғандықтан, ол Еуропа мен Солтүстік Африканы аралады.
Karol Maciej Szymanowski (; 3 October 188229 March 1937) Since musical opportunities in Congress Poland were quite limited, he traveled throughout Europe and North Africa.
Мансап
Берлинде Шимановский жас поляк композиторларының баспасын құрды (1905–1912), оның басты мақсаты – өз отандастарының жаңа туындыларын жариялау болды. Венада болған кезінде (1911–1914) ол «Хагит» операсын және екі ән циклін – «Хафиздің махаббат әндерін» жазды, олар оның бірінші және екінші стильдік кезеңдері арасындағы өткелді көрсетеді. Бір тізесінің зақымдануы Шимановскийді Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери қызметке жарамсыз етті. 1914–1917 жылдар аралығында ол көптеген шығармалар жазды және өзін ислам мәдениетін, ежелгі грек драмаларын және философияны зерттеуге арнады. Осы кезеңдегі «Мифтер» (1914), «Метоптар» (1915) және «Маскалар» (1916) сияқты туындылары ерекше жаңалыққа және стильдік әртүрлілікке толы. Шимановскийдің музыкасындағы динамикалық ауытқулар азайды, ал композитор бұрынғы туындыларының экспрессивті мелодиялық стилін сақтап, түрлі-түсті оркестрлеуді және политональды және атональды материалдарды қолдана бастады. 1918 жылы Шимановский гомосексуализмді тақырып еткен екі томдық «Эфебос» романының қолжазбасын аяқтады. («Эфебос» – грек тілінде еркек жасөспірімді білдіретін сөз.) Оның саяхаттары, әсіресе Жерорта теңізі аймағына жасаған сапарлары, оған жеке және көркемдік тұрғыдан жаңа тәжірибе сыйлады. Артур Рубинштейн 1921 жылы Парижде Шимановскиймен кездескенде, оның өзгергенін байқады: «Карол өзгерді; оны соғыстан бұрын бай досы және оның жанкүйері Сицилияға екі рет шақырғанда сезіне бастадым. Ол Сицилияға, әсіресе Таорминаға оралғаннан кейін, Сицилия туралы құштарлықпен айтты. «Онда Антинусқа үлгі бола алатын бірнеше жас жігіттердің шомылып жатқанын көрдім. Мен олардан көздерімді ала алмадым», – деді ол. Енді ол гомосексуал екені анық болды. Ол маған бәрін жалынды көздермен айтты». Оның 1917–1921 жылдары жаратылған немесе алғашқы ойлары туған музыкалық және әдеби туындылары, мысалы, «Король Роджер» туралы бір сыншы былай деп жазды: «Бізде Эрос берген көркемдік еркіндікке негізделген болашақ халықаралық қоғамға деген сенімділікпен ұлттың, нәсілдің және гендерлік шекараларды басып өтетін, мәдени сілтемелердің керемет жеке синтезін көрсететін туындылар бар». Шимановскийдің фортепиано туындыларының ынталы жақтасы, пианист Ян Сметёрлинмен болған ұзақ хат алмасуы 1969 жылы жарық көрді.
In Berlin, Szymanowski founded the Young Polish Composers’ Publishing Company (1905–12), whose primary aim was to publish new works by his countrymen. During his stay in Vienna (1911 1914), he wrote the opera Hagith and two song cycles, The Love Songs of Hafiz, which represent a transition between his first and second stylistic periods. Being lame in one knee made Szymanowski unsuitable for military service in World War I, and between 1914 and 1917, he composed many works and devoted himself to studying Islamic culture, ancient Greek drama, and philosophy. His works from this period, such as Mity (1914; “Myths”), Metopy (1915; Métopes), and Maski (1916; “Masques”), are characterized by great originality and diversity of style. The dynamic extremes in Szymanowski's music lessened, and the composer started to employ coloristic orchestration and use polytonal and atonal material while preserving the expressive melodic style of his previous works. In 1918, Szymanowski completed the manuscript of a two volume novel, Efebos, which took homosexuality as its subject. ("Efebos" or ephebos is the Greek term for a male adolescent.) His travels, especially those to the Mediterranean area, provided him with new experience, both personal and artistic. Arthur Rubinstein found Szymanowski different when they met in Paris in 1921: "Karol had changed; I had already begun to be aware of it before the war when a wealthy friend and admirer of his invited him twice to visit Sicily. After his return, he raved about Sicily, especially Taormina. 'There,' he said, 'I saw a few young men bathing who could be models for Antinous. I couldn't take my eyes off them.' Now he was a confirmed homosexual. He told me all this with burning eyes." Of his works created or first imagined, such as Król Roger (King Roger), during 1917 21, both musical and literary, one critic has written: "we have a body of work representing a dazzling personal synthesis of cultural references, crossing the boundaries of nation, race and gender to form an affirmative belief in an international society of the future based on the artistic freedom granted by Eros." Szymanowski's long correspondence with the pianist Jan Smeterlin, a significant champion of his piano works, was published in 1969.
Әсерлер
Шимановский Рихард Вагнер, Рихард Штраус, Макс Регер, Александр Скрябин және Клод Дебюсси мен Морис Равельдің музыкасына, сондай-ақ импрессионизмге ықпалданды. Оған өзінің елдесі Фредерик Шопен мен поляк халық музыкасы да зор әсер етті. Шопен сияқты, ол фортепианоға арналған бірнеше мазуркалар жазды. Оған Польша тауларының (Гораль) халық музыкасы ерекше әсер етті, оны ол оңтүстік Татра тауларындағы Закопанеде ашты. Ол "Гораль музыкасы туралы" мақаласында былай деп жазды: "Гораль музыкасының, биінің және сәулет өнерінің маңызды сұлулығын жеке өзім аштым; осы сұлулықтың көп бөлігін бойыма сіңірдім". Джим Самсонның сөзіне сәйкес, бұл музыка "екі скрипка мен контрабаспен орындалады" және "ерекше "экзотикалық" ерекшеліктерімен, жоғары диссонанстық және қызықты гетерофониялық эффектілерімен" сипатталады. Александр Ласковский Шимановскийдің музыкасы мен оның өзгеретін стилі туралы былай деді: "Ол музыкалық тілді ойлап тапты [ ] Оның туындылары шынайы және тапқыр болды. Оның шығармашылығында Страус және Вагнерлік кезеңнен бастап, қызықты және өте романтикалық Шығыс кезеңіне дейін, Татрада өткен уақытының әсерінен ұлттық кезеңге дейін керемет даму байқалады".
Szymanowski was influenced by the music of Richard Wagner, Richard Strauss, Max Reger, Alexander Scriabin and the impressionism of Claude Debussy, and Maurice Ravel. He was also significantly influenced by his countryman Frédéric Chopin and by Polish folk music. Like Chopin, he wrote a number of mazurkas for piano. He was specifically influenced by the folk music of the Polish Highlanders, which he discovered in Zakopane in the southern Tatra highlands. He wrote in his article "About Goral Music": "My discovery of the essential beauty of Goral music, dance and architecture is a very personal one; much of this beauty I have absorbed into my innermost soul". According to Jim Samson, it is "played on two fiddles and a string bass" and "has uniquely 'exotic' characteristics, highly dissonant and with fascinating heterophonic effects". Aleksander Laskowski has said of Szymanowski's music and its changing style: "He invented a musical language [ ] His works were true and ingenious creations. And his oeuvre shows an incredible development from the Straussian and Wagnerian, through an interesting and very romantic Oriental period, and finishing with a national period influenced by his time in the Tatras."
Шығармалары
Шимановскийдің оркестрлік шығармаларының ішінде төрт симфония (оның ішінде №3, «Түннің әні», хор мен вокалдық солистермен, және №4, Symphonie Concertante, фортепиано концертантымен) және екі скрипкалық концерттер бар. Оның сахналық шығармаларына «Харнаси» және «Мандрагора» балеттері, «Хагит» және «Король Роджер» опералары кіреді. Ол көптеген фортепиано музыкасын жазды, соның ішінде төрт этюд, Op. 4 (оның ішінде №3 бір кезде ең танымал шығармасы болған), көптеген мазуркалар және Métopes. Басқа шығармаларына скрипка мен фортепианоға арналған үш миф, Ноктюрн және Тарантелла, екі саптық квартет, скрипка мен фортепианоға соната, бірнеше оркестрлік әндер (кейбіреулері Хафиз бен Джеймс Джойстің мәтіндеріне жазылған) және оның Stabat Mater кіреді. Самсонның сөзінше, «Шимановский тоналды ұйымдастыруға толыққанды баламаны қабылдаған жоқ [ ] гармониялық кернеулер мен серпілістер және мелодиялық фразеология тоналды процедурада анық бастау алады, бірақ [ ] тоналды негізгі құрылым дерлік немесе толығымен жойылған».
Among Szymanowski's better known orchestral works are four symphonies (including No. 3, Song of the Night, with choir and vocal soloists, and No. 4, Symphonie Concertante, with piano concertante) and two violin concertos. His stage works include the ballets Harnasie and Mandragora and the operas Hagith and King Roger. He wrote much piano music, including the four Études, Op. 4 (of which No. 3 was once his most popular piece), many mazurkas and Métopes. Other works include the Three Myths for violin and piano, Nocturne and Tarantella, two string quartets, a sonata for violin and piano, a number of orchestral songs (some to texts by Hafiz and James Joyce) and his Stabat Mater. According to Samson, "Szymanowski adopted no thorough going alternatives to tonal organization [ ] the harmonic tensions and relaxations and the melodic phraseology have clear origins in tonal procedure, but [ ] an underpinning tonal framework has been almost or completely dissolved away."
Тану
Шимановскийдің музыкасы халықаралық деңгейде танылды. 1920-1930 жылдары оның музыкасы зор танымалдылыққа ие болды. Оның шығармаларын Артур Рубинштейн, Гарри Нойхаус, Роберт Касадес, Пауэль Кочанский, Бронислав Губерман, Джозеф Сигети және Жак Тибо сияқты жетекші солистер, сондай-ақ Эмиль Млынарски, Альберт Коутс, Пьер Монте, Филипп Гобер, Леопольд Стоковски және Виллем Менгельберг сияқты дирижерлер басқарған оркестрлер әлемнің түкпір-түкпірінде орындады. Оның «Стабат Матери» туындысының еуропалық және американдық тұсаукесерлері дүниежүзілік деңгейдегі маңызды оқиғаларға айналып, Неаполь, Париж, Льеж, Нью-Йорк, Чикаго және Вурчестер қалаларында сәтті өтті. Прагада 1932 жылғы 21 қазанда Йозеф Мунклингрдің қоюымен өткен «Король Роджер» операсы Шимановскийдің туындыға қатысты көзқарасын нақты бейнеледі және үлкен жетістікке жетті, «Харнаси» қойылымы да зор табысқа ие болды. 1932 жылы оның 4-ші симфониясының поляк тіліндегі жазбасынан кейін, көптеген концерттер шетелде өтті, көбінесе Шимановскийдің фортепианода орындауымен және Гжегож Фительбергтің дирижерлігімен. 1933 жылы симфония Лондон, Болонья, Кливленд; Мәскеу, Загреб, Бухарест; 1934 жылы Париж, София, Лондон; 1935 жылы Стокгольм, Осло, Берген, Берлин, Рим, Льеж және Маастрихт; ал 1937 жылы Гаагада орындалды.
Szymanowski's music has received international recognition. In the 1920s and the 1930s, his music proved immensely popular. His works were performed throughout the world by soloists such as Arthur Rubinstein, Harry Neuhaus, Robert Casadesus, Paweł Kochański, Bronisław Huberman, Joseph Szigeti, and Jacques Thibaud, and by orchestras led by conductors including Emil Młynarski, Albert Coates, Pierre Monteux, Philippe Gaubert, Leopold Stokowski, and Willem Mengelberg. European and American performances of his Stabat Mater were world scale events, progressing successfully in Naples, Paris, Liège, New York, Chicago and Worcester. A performance of King Roger in Prague on 21 October 1932 directed by Josef Munclingr closely reflected Szymanowski's own idea of the piece, and was a huge success, as was the stage production of Harnasie. A Polish recording of his Symphony No. 4 in 1932 was followed by a series of performances abroad, mostly with Szymanowski at the piano and conducted by Grzegorz Fitelberg. In 1933, the symphony was performed in London, Bologna, Cleveland; Moscow, Zagreb, Bucharest; in 1934 in Paris, Sofia, London; in 1935 in Stockholm, Oslo, Bergen, Berlin, Rome, Liège and Maastricht; and in 1937 in The Hague.
Жазбалар
1994 жылы Шарль Дюто Монреаль симфониялық оркестрімен Шимановскийдің екі скрипкалық концертін де жазды. Соңғы екі онжылдықта Шимановскийдің музыкасы қайта жанданып, бүкіл әлемде орындалды. Оны Пьер Булез, Эдвард Гарднер, Владимир Юровский, Марк Эльдер және Кристиан Зимерман сияқты дирижерлер мен музыканттар жазды.
In 1994, Charles Dutoit recorded both of Szymanowski's violin concertos with the Montreal Symphony Orchestra. In the past two decades, Szymanowski's music has enjoyed a revival and been performed around the world. It has been recorded by conductors and musicians such as Pierre Boulez, Edward Gardner, Vladimir Jurowski, Mark Elder and Krystian Zimerman.
Есте сақтау
Шимановский көптеген марапаттар алды, оның ішінде Польшаны қайта құру орденінің офицерлік кресі; Италия Корольдігі орденінің офицері; Италия Корольдігі орденінің командирі; Ардагерлер легионының рыцарі; Санта-Чечилия Ұлттық академиясының құрметті тақтасы; Польшаны қайта құру орденінің командирлік кресі; және Польша әдебиет академиясының академиялық алтын лавры, Польша Республикасының Еңбегі үшін ордені. Ол сонымен қатар Краков Ягеллон университетінің құрметті докторы және Чехия Ғылым академиясының, Ригадағы Латвия музыка консерваториясының, Римдегі Әулие Чечилия Корольдік академиясының, Белградтағы Корольдік музыка академиясының және Қазіргі заманғы музыканың халықаралық қоғамының құрметті мүшесі болды. 2018 жылдың 11 қарашасында Польшаның тәуелсіздігінің 100 жылдығын еске алуға арналған шара аясында президент Анджей Дуда Шимановскийге және басқа 24 еңбек еткен полякқа Польшаның ең жоғары наградасы – Ақ бұрқыт орденін өскери түрде табыс етті. Шимановский Ярослав Ивашкевичтің «Даңқ және сән» романындағы композитор Эдгар Шиллер кейіпіне шабыттандырды. 2023 жылдың 3 қазанында Шимановскийдің 141 жылдығына орай Google Doodle арқылы еске алынды.
Szymanowski received numerous awards, including the Officer Cross of the Order of Polonia Restituta; the Officer of the Order of the Crown of Italy; the Commander of the Order of the Crown of Italy; the Knight of Legion d'Honneur; an honorary plaque at the Accademia Nazionale di Santa Cecilia; the Commander Cross of the Order of Polonia Restituta; and the Academic Golden Laurel of the Polish Academy of Literature, Order of Merit of the Republic of Poland. He was also a Doctor Honoris Causa of the Jagiellonian University, Kraków and an honorary member of the Czech Academy of Learning, the Latvian Conservatory of Music in Riga, the St Cecilia Royal Academy in Rome, the Royal Academy of Music in Belgrade, and the International Society for Contemporary Music. On 11 November 2018, to commemorate the 100th anniversary of the regaining of Polish independence, President Andrzej Duda posthumously awarded Szymanowski and 24 other distinguished Poles Poland's highest decoration, the Order of the White Eagle. Szymanowski inspired the character of composer Edgar Szyller in Jarosław Iwaszkiewicz's novel Fame and Glory (Polish: Sława i chwała). On 3 October 2023, Szymanowski was celebrated with a Google Doodle for his 141st birthday.