Кіріспе

Америка антропологы (1817–1896)

Хорацио Эмонс Хейл (3 мамыр 1817 – 28 желтоқсан 1896) – америкалық-канад этнологы, филологы және кәсіпкер. Ол ежелгі халықтарды жіктеу және олардың қоныс аудару жолдарын анықтау үшін тілдерді зерттеуімен белгілі. Бұл зерттеулер олардың белгілі екі тарихи қолжазбасын аударғанда негізделді. Сонымен қатар, ол тайпа ақсақалдарымен бірге ирокездердің вампум белбеулерін түсіндіріп, халықтың ежелгі тарихын анықтау бойынша жүргізген зерттемелерімен де дәлелденді.

Ерте өмір және білім

Хорацио Хейл 1817 жылдың 3 мамырында АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатындағы Ньюпорт қаласында, адвокат Дэвид Хейл мен Сара Жозефа Хейлдің (қыз есімі Бьюэлл) отбасында дүниеге келді. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін Сара Жозефа Хейл жазумен айналысып, танымал журнал редакторы болды. 1833 жылы Гарвард колледжіне қабылданған Хейл тілдерге қабілетті екенін көрсетті. Оның алғашқы түпнұсқа жұмысы келесі жылы жарияланды және колледж басшылығының назарын аударды. Ол колледж аумағында орналасқан үндістер тобынан жинаған альгонк тілінің сөздігінен тұрды. Экспедиция сондай-ақ Полинезияға сапар жасады. Сол экспедицияның есебінен Хейл 1846 жылы жарық көрген "Этнография және филология" атты алтыншы томды дайындады, ол Полинезия этнографиясының негізін қалаған деп есептеледі.

Жеке өмір

Гарвардта магистратураны бітірген соң, Хейл Еуропаға қысқа сапар жасады. Отанға оралғаннан кейін заң оқып, 1855 жылы Чикаго адвокатурасына қабылданды. 1854 жылы Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласында Онтариода танысқан Маргарет Пьюге үйленді. Өмірінің соңына дейін Клинтон қаласында тұрып, Онтарио мектеп жүйесін дамытуға көп көңіл бөлді. Олар, аң аулау алқаптары мен тері саудасы үшін күрескен Нью-Йорк штатының орталық аймағынан келген мохок тайпасымен құрытылған болуы мүмкін. Хейл этнология ғылымына көптеген құнды үлес қосты, әсіресе адам тілдері мен диалектілерінің әртүрлілігінің пайда болуы туралы теориясымен көзге түсті. Сондай-ақ, тілдердің адамның зиялық қабілетін анықтаудағы маңыздылығын атап өтті және Америка жергілікті халықтарының тілдерінің күрделі екенін, жіктеуге жоғары қабілеті бар екенін көрсетті. Ол тілді адамдардың топтарын жіктеудің өлшемі ретінде пайдаланды. Вирджиния штатындағы тутело тілінің сиуан тілдер тобына жататындығын алғаш рет осы ол анықтады. 1884 жылы ол Монреальде өткен Ұлыбритания ғылымды дамыту қауымдастығында антропология бөлімін жекелеген бөлім ретінде қайта ұйымдастырды. Ол бұрын Америка қауымдастығы үшін де осындай қызмет атқарған еді. Хейл Ұлыбританияның Антропология институтының құрметті мүшесі болды және оған бірнеше мақала жазды.

Өлім

Хэйл 1896 жылдың 29 желтоқсанында Онтарио штатының Клинтон қаласында қайтыс болды. Франц Боас оның өмірін бағалап былай жазды: "Этнология адамзат туралы білімге кез келген зерттеушіден де артық үлес қосқан адамды жоғалтты".

Таңдалған жарияланымдар

Хейл, Хорацио (1846). Этнография және филология. Филадельфия, Пенсильвания: Леа мен Бланшар. OCLC 222779990. Хейл, Хорацио (1881). Хиавата және ирокездер конфедерациясы: антропология бойынша зерттеу. OCLC 1957917. Хейл, Хорацио (1883). "Тутэло тайпасы және тілі". Америка философиялық қоғамының баяндамалары. 21 (114): 1–47. ISSN 0003 049X. Хейл, Хорацио (1883). Тілдегі дәлелдер бойынша үндістердің көші-қоны: гурон-чероки тобы, дакота тобы, алгонкиндер, чахта-мускоки тобы, моундбилдерлер, ибериялықтар. Чикаго: Джеймсон және Морс. OCLC 14635656. Хейл, Хорацио (1886). Тілдердің шығуы және сөйлейтін адамның ежелгілігі. 1886 жылдың тамызында Буффалодағы ғылымды дамыту жөніндегі американдық қауымдастықтың антропология бөлімі алдында оқылған құрамы. Кембридж: Джон Уилсон және ұлы. OCLC 12601731. Хейл, Хорацио (1888). Тілдің дамуы. Канада институтының алдында оқылған мақала, Торонто, 1888 жылдың сәуір айы. Торонто: "Копп, Кларк компаниясы" жабық акционерлік қоғамы. OCLC 32636576. Хейл, Хорацио (1891). Тіл – ақыл-ой қабілетін сынау құралы: антропологияның нақты негізін көрсетуге жасалған әрекет. OCLC 1048996952.