Белградтың Палилула муниципалитеті: ауданы, орналасуы, шекаралары туралы толық ақпарат. Белград қаласының ең үлкен ауданы, географиясы және көршілес аймақтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Палилула (серб кириллицасы: Палилула) – Белград қаласының муниципалитеті. Белградтың барлық муниципалитеттері арасында ең үлкен аумағына ие. Палилуланың орталық бөлігі қала орталығына жақын орналасқан, бірақ муниципалитет құрамына Дунай өзенінің сол жағындағы сирек қоныстанған жерлер де кіреді.
Palilula (Serbian Cyrillic: Палилула, ) is a municipality of the city of Belgrade. It has the largest area of all municipalities of Belgrade. The core of Palilula is close to the center of the city, but the municipality also includes sparsely populated land left of the Danube.
Орналасқан жері
Палилула Белградтың орталығындағы Терезиеден шығысқа қарай орналасқан. Белградтың көптеген аудандары сияқты, оның нақты шекаралары жоқ және шамамен Рузвельтова көшесімен және шығысында Звездара муниципалитеті мен ауданымен, солтүстікте Хаджипоповац ауданымен (өзінің муниципалитетінде), солтүстік-батыста Стари Град және Евремовац ауданы және муниципалитетімен (Евремовац іс жүзінде Палилула ауданына жатады, бірақ әкімшілік тұрғыдан Стари Градтың құрамына кіреді), ал оңтүстікте Ташмайдан және Король Александр бульварымен, Врачар муниципалитетімен шектеседі.
Palilula is located east of Terazije in downtown Belgrade. Like most of Belgrade's neighborhoods it has no firm boundaries and is roughly bordered by the Ruzveltova street and the municipality and neighborhood of Zvezdara on the east, the neighborhood of Hadžipopovac in its own municipality on the north, the neighborhood and municipality of Stari Grad and Jevremovac on the northwest (Jevremovac actually belongs to the neighborhood of Palilula, but administratively is part of Stari Grad), and the Tašmajdan and Bulevar kralja Aleksandra on the south, bordering the municipality of Vračar.
Халық саны
Палилула ауданындағы алты жергілікті қауымдастық, қалалық әкімшілік бірліктері 1981 жылы 36 216 адамды, 1991 жылы 35 579 адамды, 2002 жылы 34 559 адамды және 2011 жылы 26 942 адамды құрады. Палилуланың ең тар мағынасында (Стара Палилула және Старина Новак жергілікті қауымдастықтары, Ташмайдан, Хаджипоповац, Профессорлар колониясы және Богословия шағын аудандарын есептемегенде) 1981 жылы 12 638 адам, 1991 жылы 12 178 адам, 2002 жылы 11 590 адам және 2011 жылы 9 817 адам тұрды.
Six local communities, sub municipal administrative units, which make up the neighborhood of Palilula had a population of 36,216 in 1981, 35,579 in 1991, 34,559 in 2002 and 26,942 in 2011. Palilula in the narrowest sense (local communities of Stara Palilula and Starina Novak, excluding the neighborhoods of Tašmajdan, Hadžipopovac, Profesorska Kolonija and Bogoslovija) had a population of 12,638 in 1981, 12,178 in 1991, 11,590 in 2002 and 9,817 in 2011.
Тарих
Бұл аймақтағы алғашқы үйлер 16 ғасырда салынған. Қазіргі Ташмайдан және Цвижичева көшелерінің бағытында бау-бақшалар, жүзімдіктер, жайылымдар, сондай-ақ Белградтың бай азаматтарына тиесілі диірмендер мен жазғы үйлер болған. Бұл аудан 18 ғасырдың бірінші жартысында пайда болды, Габсбург монархиясы 1717–1739 жылдары Солтүстік Сербияны басып алған кезде. Белградтың сыртқы маңындағы бұл елді мекен бастапқыда Карлштадт деп аталды және ауыл шаруашылығы мен шеберліктерімен танымал болды, сол кезде Белградтың ең әдемі бөлігі саналды. 19 ғасырдың басында бұл елді мекенді көбінесе сербтер мекендеді және ол Белградтан "бір сағаттық жердегі ауыл" деп сипатталды. Ол кезде ауыл шағын лашықтар мен үйлерден тұратын, көбінесе Шығыс Сербиядан келген тұрғындар мекендеген. 1830 жылдары билеуші князь Милош Обренович өзінің інісі Еврем Обреновичке Сава өзенінің жағасында орналасқан Савамала ауданын қайта қоныстандыруды бұйырды, ол әлі де Осман империясының бақылауындағы Белград бекінісінен бастау алатын. Еврем 30 отбасын таңдап, оларды Бульбульдер ағысының оң жағалауына қоныстандырды. 1840 жылы Палилула ауылының тұрғындары Белградтың жоспарлау жобасын, болашақ көшелер тым кең болады деген негізде қабылдаудан бас тартты, кейін қала әкімдігі ауылға жеткілікті қаржы бөлмегендіктен Белград муниципалитетінен бөлінуге тырысты. Алайда, 19 ғасырдың соңында Палилула Белградтың үздіксіз құрылыс аймағының бір бөлігіне айналды. Аудан негізінен тұрғын үйлерден тұрды, ал сауда орындары Белградтың орталығына жақын орналасқан. 1860 жылы Белград алты ауданға бөлінген кезде Палилула солардың бірі болды. 1883 жылғы халық санауы бойынша ол 7,318 тұрғынымен Белградтағы ең көп халқы бар ауданға айналды, ал 1890 жылы бұл көрсеткіш 10,563-ке жетті.
First houses in the area were built in the 16th century. In the direction from today's Tašmajdan and Cvijićeva street there were gardens, vineyards, pastures but also mills and summer houses of the wealthier citizens of Belgrade. The neighborhood originated in the first half of the 18th century, when the Habsburg monarchy occupied northern Serbia 1717–1739. The settlement, built as an outer suburb of Belgrade, was originally named Karlstadt and was known for agriculture and skilled crafts and was considered as the most beautiful part of Belgrade at that time. In the early 19th century, it became overwhelmingly populated by the Serbs and was described as "the village one quarter of the hour walk" away from Belgrade. At the time, the village was made of small huts and hovels and mostly populated by the inhabitants from eastern Serbia. In the 1830s, ruling prince Miloš Obrenović ordered his brother Jevrem Obrenović to resettle the Savamala neighborhood, located along the Sava river, and extending from the still Ottoman held Belgrade Fortress. Jevrem selected 30 families and settled them on the right bank of the Bulbulder stream. In 1840, villagers of Palilula rejected the regulatory plan of Belgrade, on the basis that projected new streets would be too wide, and later even tried to split from the municipality of Belgrade because of the city government's low funding for the village. However, in the late 19th century Palilula became part of the continuously built up area of Belgrade. The neighborhood was mostly residential, with commercial facilities closer to the center of Belgrade. When Belgrade was divided into six quarters in 1860, Palilula was one of them. By the census of 1883 it became the most populous one in Belgrade with 7,318 inhabitants, and that number grew to 10,563 in 1890.
Сипаттамалары
Палилуланың бір бөлігі хаджук Старина Новаққа арналған. Оның есімін алған нысандардың ішінде көше, жергілікті қауым, 1922 жылы құрылған бастауыш мектеп және саябақ бар. Бүгінде саябақтың орналасқан жері, Старина Новака, Цвижичева және Далматинская көшелерімен шектелген, 1954 жылға дейін Старина Новак алаңы деп аталды. 2017 жылдың қазан айында қала әкімшілігі паркте Старина Новаққа ескерткіш орнатылатынын жариялады. Парк, Таковская көшесі бойындағы жаяу жүргіншілер алаңымен бірге, Палилула паркіне бейімделді. Старина Новак паркі 2023 жылдың күзінде толығымен қайта ұйымдастырылды. Станоя Главаша, Далматинская, Старина Новака және Кнеза Данила көшелерімен шектелген аумақты, көбінесе IKL фабрикасының кешені алып тұрды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл жерде Югославиядағы алғашқы ұшақ зауыты – Рогожарский зауыты орналасқан. Соғыстан кейін жаңа коммунистік билік компанияны мемлекеттік меншікке алды, ал Палилуладағы зауыт кешені 1948 жылы IKL (доңғалақ подшипниктері зауыты) болып өзгертілді. Кешен бұзылып, 2015 жылы «Орталық бақ» тұрғын және коммерциялық ауданының құрылысы басталды. Коммерциялық және бизнес бөлімдерінен басқа, онда 400 пәтер болады. 2017 жылдың қарашасында 18 ай мерзімде 16 қабатты «Бизнес-бақша мұнарасының» құрылысы жарияланды. 2019 жылдың қыркүйегінде Kraljice Marije және Knez Danilova көшелерінің арасында орналасқан, 2017 жылы бұзылған бұрынғы ашық сауда орталығының ауданы Раша Попов паркіне бейімделетіні хабарланды. Ол, 2017 жылы қайтыс болғанға дейін көрші ғимараттардың бірінде тұрған балалар жазушысының құрметіне аталды. Оның бюсті де саябақта орналастырылады. Азаматтар бастапқы «бетон парк» жобасын жоққа шығарды, көбірек жасыл аймақтарды сұрады, сондықтан қала жобаны өзгертті. Парктің 2020 жылдың көктемінде аяқталуы жоспарланған. Бюст орнына Поповтың кітап пен қолшатыры бар толық, биік ескерткішін салу туралы да шешім қабылданды. Мүсін Борис Дехельян жасаған, ол болат бұрандалар мен гайкалардан құралған. Оның ашылуы 2020 жылдың шілде айына жоспарланған. Қалалық әкімдік реконструкцияның өте күрделі екенін мәлімдегендіктен, мерзім 2020 жылдың қыркүйегіне ауыстырылды. Аймақ 2020 жылдың 17 қазанында ашылды, бірақ толыққанды парк орнына Раша Попов платосына бейімделді.
A section of Palilula is dedicated to the hajduk Starina Novak. Features bearing his name include the street, a local community, an elementary school founded in 1922 and a park. Area occupied by the park today, bounded by the streets of Starine Novaka, Cvijićeva and Dalmatinska, was named Starina Novak Square until 1954. In October 2017 city administration announced that a monument to Starina Novak will be erected in the park. The park covers Pedestrian square along the Takovska Street has also been adapted into the Palilula Park, which covers The Starina Novak park was thoroughly rearranged in the fall of 2023. Area bounded by the streets of Stanoja Glavaša, Dalmatinska, Starine Novaka and Kneza Danila was, for the most part, occupied by the complex of the IKL factory. Before World War II, it was the Rogožarski factory, the first aircraft factory in Yugoslavia. After the war new Communist authorities nationalized the company, while the factory complex in Palilula was transformed into the IKL (ball bearing factory) in 1948. The complex was demolished and in 2015 construction of the residential and commercial neighborhood of "Central Garden" began. Apart from the commercial and business sections, it will have 400 apartments. In November 2017 a construction of the 16 storey "Business Garden Tower" was announced, with the deadline of 18 months. In September 2019 it was announced that the area of the former open air shopping mall (demolished in 2017), stretching between the Kraljice Marije and Knez Danilova streets, will be adapted into the Raša Popov Park. It is named after the children's author sr, who lived in one of the neighboring buildings until his death in 2017. His bust will also be placed in the park, which in total covers Citizen disproved the original design of "concrete park", asking for more green areas, so city changed the project. The park was scheduled to be finished in the spring of 2020. It was also decided to build a full, tall monument of Popov with book and umbrella, instead of a bust. The sculpture is made by Boris Deheljan, from steel bolts and nuts. It should be dedicated in July 2020. Deadline was then moved for September 2020 as city claimed the reconstruction is extremely complicated. The space was opened on 17 October 2020, but instead of the proper park it was adapted into the Plateau of Raša Popov.
Атауы
Апокрифтік халықтық этимологиялық әңгімелерде «Палилула» атауы ағылшын тілінде «түтін шығару» дегенді білдіретін «пали лулу» тіркесінен шыққан делінеді. Белград пен Сербия Осман империясының билігінде болған кездегі бір оқиғада Палилула аймағында егін көп болғандықтан, түрік билеушілері егін өртеніп кеткен жағдайларға байланысты темекі шегуге тыйым салған. Жаздың соңы мен күздің басында егін жиналғаннан кейін темекі шегуге тыйым алынып, жергілікті тұрғындар көршілеріне хабарласып, құрылдарды жағуға болатынын ескертетін. Тағы бір түсіндірме – князь Милош Обреновичтің билігі кезінде ол Белградта темекі шегуге тыйым салған, сондықтан адамдар тек қала қақпасының сыртында ғана темекі шеге алатын. Дегенмен, жылнамашылар бұл атаудың шығу тегі Булбулдер ағысының оң жағалауында орналасқан кірпіш заводтарынан шыққандығын айтады. Кірпіш жасауға арналған саз араластырылып, қалыпқа құйылып, күнде кептірілгеннен кейін кірпіштер конус пішінде үйіліп қойылатын. Содан кейін кірпіштердің астына сабан салынып, отқа қойылып, кірпіштер пісіріліп, қатайтылған. Кірпіштердің астындағы түтін тежегіштер «лула» (құрыл) деп аталған, содан осылай аталған.
Apocryphal, folk etymology stories claim that name palilula came from the expression pali lulu which in English means light a pipe. One anecdote goes back to times when Belgrade and Serbia were occupied by the Ottoman Empire and Palilula was the area where most crops were, so Turkish rulers banned smoking due to a few instances of accidentally setting crops on fire. In the late summer and early autumn when all the crops had been harvested, the smoking ban was lifted and locals announced this by calling neighbors, letting them know that pipes might be lit. Another explanation comes from the time of Prince Miloš Obrenović's rule; he banned smoking in Belgrade so people could only smoke outside the city gates. However, chroniclers claim that the origin of the name comes from the brickyards which were located along the right bank of the Bulbulder stream. After the mud for bricks was mixed, shaped in molds and dried in the sun, the bricks were stacked to form conical shapes. The straw was then placed beneath, and set on fire, to bake and harden the bricks. The smoke vents beneath the bricks were called lula ("pipe"), hence the name.
Дунавский Венац және Чента
Бұрынғы Краньяча муниципалитетінің аумағын бөлу идеясы 2000 жылдардың басында, бұл жолы «Дунавский Венац» деген атпен күш алуда. Қалалық жарғыда белгіленген тәртіп бойынша, қалалық мәслихат (осы жағдайда Палилула мәслихаты) қалалық мәслихатта осы мәселені көтеруі керек. Жылдар бойы халықтың талап-тілегінен кейін, Палилула мәслихаты 2005 жылдың жазында мұны істеуге келісті. Бірақ ол ресми түрде осы қадамды жасаған жоқ, ал «Дунавский Венацты» бөліп шығару жөніндегі ұйым сотқа шағымдануға ниетті екенін мәлімдеді. Воеводинаның Зреньянин муниципалитетіне қарасты Чента ауылы Палилула муниципалитетінің солтүстік шекарасында орналасқан. Кез келген уақытта жергілікті тұрғындар Чента ауылын Белград қаласына қосу туралы өтініш білдіреді. Халықтың көп бөлігі Белград аумағында жұмыс істейді және соңғы кездерге дейін Белград қалалық қоғамдық көлігінің бір тұрақты автобус бағыты Чента мен Белградты байланыстырып тұрды.
The idea of separating the area of former municipality of Krnjača start gaining momentum in the 2000s, this time under the name of Dunavski Venac. As procedure in the city statute provides that the municipal assembly (in this case, of Palilula) needs to start the motion in the city assembly, after years of public agitation, the municipal assembly of Palilula agreed to do so in summer 2005. However it did not officially do so, and the organization for the separation of Dunavski Venac announced it will go to court. The village of Čenta in the Vojvodina's municipality of Zrenjanin is located on the northern border of the municipality of Palilula. From time to time local residents have asked for Čenta to be annexed to the City of Belgrade. The majority of the population work in the territory of Belgrade and until recently, one regular bus line of Belgrade City public transportation connected Čenta to Belgrade.
Демография
2022 жылғы халық санауының нәтижесі бойынша 182 624 тұрғыны бар Палилула Белградтағы халық саны ең көп екінші муниципалитет (Нови-Београдтан кейін). Муниципалитеттегі халық саны ең жылдам өсіп жатқан аймақ – Борча шағын қаласы.
With a population of 182,624 inhabitants, according to the 2022 census results, Palilula is the second most populous municipality of Belgrade (after Novi Beograd. The fastest growing population in the municipality is still the suburb of Borča.
Мәдениет, білім және спорт
Қалалық Палилула Белград университетінің ең маңызды факультеттеріне: Техникалық факультет, Заң факультеті және Кен-геология факультеті кіреді. Сонымен қатар, Сербия радио-телевизиясы ғимараты, Әулие Марк шіркеуі, Ташмайдан паркі, «Пионер» спорт залы және ОФК Белград футбол командасының стадионы осы муниципалитетте орналасқан. «Đuro Strugar» паркі Митрополита Петра, Браће Грим, Яше Продановића және Чарлија Чаплина көшелері арасында орналасқан, бұл парк оны екіге бөледі. Ол «Раде Кончар» электротехникалық мектебінің солтүстігінде және Александр Николич кешеніндегі «Пионер» мұз сарайының батысында жатыр. Паркте балалар ойын алаңы мен баскетбол алаңы бар, және ол 2017 жылдың мамыр айында жаңартылды.
Urban Palilula hosts some of the most important faculties within Belgrade University: the Technical Faculty, the Faculty of Law and the Mining and Geology Faculty. Also, the building of Radio Television of Serbia, St. Mark's Church, Tašmajdan Park, Pionir Hall for sports, and the stadium of the OFK Belgrade soccer team are all located in the municipality. Park "Đuro Strugar" is located between the streets Mitropolita Petra, Braće Grim, Jaše Prodanovića and Čarlija Čaplina, which is effectively split in two by the park. It is situated north of the "Rade Končar" school of electrotechnics and west of the Pionir Ice Hall in the Hall Aleksandar Nikolić complex. The park have a children's playground and basketball court and has been renovated in May 2017.
Туризм
Вишничка Баня мен Овчанска Баня шипажайлары толыққанды пайдаланылмай және жеткілікті деңгейде дамытылмаған. Белградтағы ең ірі картинг трассасы Ада Хужада орналасқан. Дунайдағы болашақ жасанды Чапля аралы заманауи ойын-сауық паркі ретінде жоспарлануда, онда аквапарктер, гольф алаңдары және басқа да демалыс орындары болады.
The spas of Višnjička Banja and Ovčanska Banja are not used or developed enough. Belgrade's largest kart racing track is located in Ada Huja. The future artificial island of Čaplja on the Danube is planned as a modern entertainment park, with aqua parks, golf courses, etc.