Кіріспе

1876 ж. Огайодағы теміржол көпірінің құлауы

Аштабула өзеніндегі теміржол апаты (Аштабула қорқынышы, Аштабула көпірінің апаты және Аштабула пойзының апаты деп те аталады) – 1876 жылдың 29 желтоқсанында Огайо штатының Аштабула қаласының жанында Аштабула өзені үстіндегі көпірдің күйреуі. «Теңіз жағалауы және Мичиган оңтүстік» темір жолының «Пасифик экспресі» пойзы көпірден өтіп бара жатқанда оның құлауы орын алды. Пойыздың алдыңғы локомотивінен басқасының бәрі өзенге құлады. Пойыздың майлы шамдары мен көмірмен қыздырылатын пештері ағаш вагондарды тұтандырды. Өрт сөндірушілер өртті сөндіруден бас тартты, сондықтан адамдар апаттан аман қалғандарды құтқаруға тырысты. Апаттан аман қалғандардың көпшілігі қираған вагондарда өртеніп қайтыс болды. Апатта 160 адамның шамамен 92-сі қаза тапты. Бұл 19 ғасырдағы АҚШ-тағы ең ірі теміржол апаты және 1918 жылғы Ұлы пойыз апатына дейін АҚШ тарихындағы ең ірі теміржол апаты болды. Дегенмен, бұл оқиға АҚШ тарихындағы ең көп адам қаза болған үшінші теміржол апаты болып табылады. Сарапшылардың қорытындысы бойынша, теміржол станциясынан шамамен 305 метр қашықтықта орналасқан көпір теміржол компаниясының президентімен дұрыс жобаланбаған, сапасыз салынған және тиісті деңгейде тексерілмеген. Апаттың нәтижесінде қалада аурухана салынды және теміржол апаттарын ресми түрде тергеу үшін федералдық жүйе құрылды.

Көпірдің жобалау және құрылысы

1863 жылы Кливленд, Пейнесвилл және Аштабула темір жолының (CP&A; Көл жағалауы және Мичиган оңтүстік темір жолының ізашарларының бірі) шенеуніктері Аштабула ауылының шығысындағы Аштабула өзені үстіндегі ағаш көпірді темір конструкциямен алмастыруға шешім қабылдады. Амаса Стоун CP&A президенті болды. Оның құрылыс фирмасы 1850 жылдан 1852 жылға дейін CP&A магистральдық желісін салды, ал Стоун 1842 жылы қайнағасы Уильям Хоудың фермалық көпіріне патенттік құқықтарды сатып алған. Стоун фермалық көпірді салуға бел буды, бұл теміржол көпірінің кең таралған түрі болды, және жаңа көпірді жеке өзі жобалады. Ең ұзын құрылымы 47 метрге (154 фут) дейін созылып, өзеннен 23 метр (76 фут) биіктікте орналасқан. Стоун сондай-ақ темір жұмысына келісімшартты Кливленд Ролинг Миллге (бұрын Стоун, Чишолм және Джонс компаниясы деп аталған), Кливленд, Огайодағы темір және болат компаниясына беруге шешім қабылдады, оны оның үлкен ағасы Андрос Стоун басқарды. I-түйреуіштер зауытта жасалған. Зауыт CP&A-ға шикі темірді де жеткізді, ол құйма және соққы темір элементтерін өндіріс жоспарларына сәйкес жасады. Бұл жұмысты шебер-механик Альберт Конгдон қадағалады.

Дизайн

Амасса Стоунның көпірі, оның өзі мойындайтындай, тәжірибелік болды. Ол бұрын тек бір ғана толығымен темірден жасалған Хоу фермалық көпірін салған, яғни Кливлендте Огайо және Эри каналы арқылы өтетін биіктігі 5 фут (2 метр), ұзындығы 30 фут (9 метр) теміржол көпірін. Джозеф Томлинсон, танымал көпір салушы және жобалаушы, Стоунның жобасын дамыту және көпірдің барлық құраушы бөліктеріне арналған дайындық суреттерін жасау үшін жалданады. Томлинсон көпірдің төменгі белдемін иісті етуге жобалады. Көпірді қолдаған уақытша тіреулер алынып тасталғанда және көпірдің өлі салмағы күшке енгенде, иістілік Томлинсон мен Стоун арасындағы белгілі бір деңгейге дейін төмендеуі керек еді. Стоун көпірді толығымен темірден салуды талап еткенде Томлинсон қатты алаңдады, себебі бұл ағаш пен темірдің үйлесімінен гөрі басқаша еді. Толығымен темірден жасалған көпірдің өлі салмағы әлдеқайда жоғары болар еді, бұл көпірдің пайдалы салмағын (пойыздарды тасымалдау қабілетін) азайтар еді. Сондай-ақ, ол Стоун қолдануға ниеттенген арқалықтар мен тіреулердің жеткіліксіз өлшемде болғанын анықтады. Томлинсон I-арқалықтарды нығайту үшін оларды пластиналармен бекітуді ұсынды, бірақ Стоун ашуланып бас тартты. Стоун Томлинсоннан қажетті өзгерістерді жасауды талап етті. Томлинсон бас тартты және жобалау жұмысынан босатылды. Содан кейін Стоун CP&A бас инженері Чарльз Коллинске көпір жобасына қажетті өзгерістерді енгізуді тапсырды. Коллинс бас тартты және жобалау жұмысынан шығарылды. Содан кейін Стоун жобаға өзгерістер енгізді. Стоун жобаға қосымша өзгерістер енгізді. Хоу фермалық көпірінде тік тіреулер ферманың жоғарғы және төменгі белдеулерін (негізгі параллельдерді) байланыстырады. Пойыз жүретін деңгей әдетте осы тіреулерге ілінеді; пайдалы салмақ неғұрлым көп болса, тіреулердегі кернеу де соғұрлым жоғары болады. Қалқалар кернеуге қарсы әрекет ететін қысымға түседі. Амасса Стоун бұл жобаны кері бұрды, сондықтан тек жоғарғы белдеу (қазір көпірдің төменгі жағында) кернеуді қамтамасыз етеді. Диагональды тіректер қосымша қысымды пайдалы жүктемеден алмағанда, кері Хоу фермалық көпірлері тік тіреулердің деңгейге құйма темір бұрыштармен бекітілген жерлерінде бүктелуге бейімделді. Стоунның тағы бір маңызды өзгерісі – соңғы панельдер. Дәстүрлі Хоу фермалық көпірінде көпірдің әр шетінің әр жағындағы соңғы панельде үш тік тіреу және үш диагональды тірек болады. 1863 жылға дейін салынған бес Хоу фермалық көпірінің ғана соңғы панельдерінде бір тік тіреу және екі диагональды тірек болды. Бұлар "Жеке Хоу" көпірлері деп аталды. Амасса Стоун Аштабуладағы соңғы панельдер үшін "Жеке Хоу" жобасын қолданды. Осылайша, көпірдің бүкіл құрылымы тек 12 арқалық пен тіреуге (әр шетінде үш-үш) негізделген.

Бұрыштық блоктардың құрылысы

Гаспарини мен Филдс бұрыш блоктарының нақты дизайны мен диагональдардың ұштарының ("подшипниктер") тарихтан жоғалып кеткенін мәлімдейді. 1877 жылы көпірдің бастапқы жоспарларын тексерген инженер Чарльз Макдональд бұрыш блоктарының бір бөлігін сипаттап, суреттеме жасады. Ол тік тіреулердің диаметрі темір құбырдан жасалғанын, қабырғасының қалыңдығы да болғанын айтты. Құбырдың ішінде қалың темір стержень орналасқан. Стерженьнің жоғарғы жағы көпірдің жоғарғы бөлігіндегі хорда мүшелері арасындағы кеңістіктен өтіп, содан кейін гиб пластинасынан өтеді. Стерженьнің жоғарғы жағына гайка мен шайба бұралып, кернеу тудырып, гиб пластинасын бекітеді. Көпірдің жоғарғы жағындағы бұрыш блоктары тік, төртбұрышты тіреулерге ие болған. Хорданың мүшелері, бұрыш блогының үстінде аяқталып, подшипниктерін тіреуге орналастырған. Бұл тіреулер хордадан бұрыш блогына және одан диагональдарға кернеуді беруге арналған. Бұл жоғарғы бұрыш блоктарының ішкі жағында да тіреулер болған, оларға бүйірлік тіректер бекітілген (Макдональд сипаттамаған). Әрбір жоғарғы бұрыш блогының ішкі жағында тіреуді және резьбалы бұранданы қабылдауға арналған ойыс болған. Резьбалы бұранда тербеліс стерженінің ұшындағы тіреуді бұрыш блогына қосу үшін қолданылған. Макдональд көпірдің төменгі жағындағы бұрыш блоктарын сипаттаған (бірақ суретін жарияламаған). Тік тіреулердегі стерженьнің төменгі жағы осы бұрыш блоктарына бұралған. Көпірдің төменгі жағындағы хорда мүшелері I-арқалық емес, жалпақ тақталар болған, әр тақтаның өлшемдері болған. Хорда мүшесі бұрыш блогында аяқталған жерде тақтаның негізінде тіреу жасалған. Бұл тіреу бұрыш блогындағы ойыққа сыяды. Көпірдің төменгі жағындағы хорданы құрайтын бұрыш блоктарында да ішкі жағына қараған тіреулер болған, оларға бүйірлік тіректер бекітілген (Макдональд сипаттамаған). Макдональд, Гаспарини және Филдс диагональды I-арқалықтардың I-арқалықтың қанаттары тік тұрған күйде жоғарғы және төменгі бұрыш блоктарына қосылу үшін жасалғанын атап көрсетті. I-арқалықтың қабырғасы екі тіреудің арасындағы көлденең ойыққа сәйкес келген. Сондай-ақ, көпірдің ұштарында әрбір бұрыш блогының жартысы ғана жүктеме алған, өйткені Стоун соңғы панельде тек бір диагональді қолданған. Бұл бұрыш блоктарының көпірге қарайтын жағына зор серпімдік күш түсірген.

Құрылыс

Аштабула өзеніндегі көпір 1865 жылы Стоунның жобалары мен жоспарлары бойынша, және ішінара оның қадағалауымен салынды. Томлинсон көпірдің бастапқы құрылыс бастығы болды, бірақ Стоун құрылыс барысында оны «тиімсіздігі» үшін жұмыстан шығарғанын айтты. Томлинсонның орнына А. Л. Роджерс келді. Құрылыс басталғанда Томлинсон диагональ ретінде қолданылатын I-арқалықтардың өндіріс жоспарларында көрсетілгеннен кішірек екенін байқады. Құрылыс кезінде жасалған иілім проблема тудырды. Конгдонның ұсынысымен Роджерс иілімді көпірді қолдау үшін уақытша тіреулер (falsework) орнатты. Роджерстің жұмысын қадағалайтын Стоун жоғарғы белдемінің элементтері тым ұзын болғандықтан иілімді азайтуды бұйырды, содан кейін Роджерс тіреуіштерді кесіп қысқартады. Роджерс басқа да өзгерістер жасағаны анық, бірақ олардың қандай болғаны белгісіз. Гаспарини мен Филдс бұрыштық блоктардың үстіңгі бөліктерін де тегістегенін айтады. Уақытша тіреулерді алып тастағанда, көпірдің өзіндік салмағынан оның төменгі бөлігі горизонтальдан төмен қарай иіліп кетті. Көпірді көтеріп, уақытша тіреулерді қайта орнатты. Содан кейін Стоун аккорд мүшелерін бастапқы ұзындығына қайтаруды бұйырды, Томлинсонның жоспарлаған иілімін қалпына келтірді. Жаңа I-арқалықтарды тапсырудың орнына Роджерс тіреуіштер мен шүмектер арасындағы кеңістікті жабу үшін шүмектерді пайдаланды. Екінші рет уақытша тіреулерді алып тастағанда, көпір тік тіреулердің палубаға қосылған жерінде бүктеліп кетті. Бірнеше диагональдар да бүктеліп кетті. Тағы да уақытша тіреулер орнатылды. Бұл мәселені шешу үшін Стоун диагональдарды нығайту үшін қосымша темір I-арқалықтар қосты. Қосылған арқалықтардың орналасуы, көлемі және саны нақты белгілі емес, бірақ Стоун соңғы панельдегі тіреуге екі I-арқалық, бірінші панельдегі тіреуге екі I-арқалық және екінші панельге бір I-арқалық қосыпты. Бұл көпірдің өзіндік салмақ проблемасын ушықтырды. Коллинз, Конгдон, Роджерс және Стоун кейіннен диагональдарды құрайтын I-арқалықтардың 90 градусқа бұрылып, фланцтары көлденең болғанын растады. Конгдонның айтуынша, I-арқалықтарды бұрғанда олар көбірек жүк көтеретінін түсінген. Коллинз, Роджерс және Стоун жұмысшылар арқалықтарды дұрыс орнатпаған (жанымен) деп есептеді. Бұл өзгерісті жасау үшін Стоун жұмысшыларға әр қима I-арқалықтың тіреуіштегі желісінің бөліктерін кесіп тастауға бұйырды, осылайша желі тіреуіштердің үстінен өтуге мүмкіндік берді. Бұл жаңа диагональдарды әлсіретті. Тіректер мен қарсы тіректер бұрылған кезде бұрыштық блоктар зақымдалғандығы туралы да мәліметтер бар. Көпір қайтадан алдын ала керілді. Барлық басқа панельді жалғауларда диагональды тіректер тік тіреулерді тығыздау және диагональдарды қысымға салу арқылы емес, бұрыштық блоктарға шүмектерді орнату арқылы бекітілді. Бұл шүмектер тіректің өзінен гөрі жүк көтеруді жүктеді дегенді білдіреді. Сондай-ақ, шүмектер біркелкі байланыс жасамай, бұрыштық блоктардың иілуіне және қиылуына себеп болуы мүмкін. Дегенмен, бұл жолы көпір құлап кетпеді. Аяқталғаннан кейін көпірдің сынағы үшін үш локомотив жылдамдықпен одан өтті. Екінші сынақта үш локомотив көпірде тоқтап тұрды. Бұрылу минимал болды және көпір қанағаттанарлықтай қалпына келді. Оның екі локомотиві, Сократ және Колумбия, екі жүк вагоны, екі күндізгі жолаушылар вагоны, екі экспресс вагоны, қонақ вагоны («Йокохама»), үш төсек вагоны («Палатин», Нью-Йорк қаласынан шығып, Чикагоға бағытталған; «Сити Буффало», Бостоннан шығып, Чикагоға бағытталған; және «Оскео», Сент-Луиске баратын жолаушыларға арналған төсек), және 150-200 жолаушысы мен 19 экипажы бар темекі шегу вагонымен жүріп өтті. Жолаушылардың нақты саны белгісіз. Кондуктор Барнард Хенн жинаған билеттер бойынша пойыз 127-131 ересек және белгісіз балалар тасыған. Алайда ол билеттерінде апат болған кездегі пойыздағы жолаушылардың жалпы саны көрсетілмейтінін мойындады. Оқиға орнында күзетші тағайындалды. Жергілікті полиция тергеу жүргізгеннен кейін ақша мен құндылықтардың бір бөлігі табылды және бірнеше адам тұтқындалды. Кейін Хепберн ұрланған заттарды қайтарып бергендерге кешірім жариялаған жарлық шығарды. Шамамен 1500 долларлық (қазіргі ақшамен санағанда) ақша мен құндылықтар жиналды, бірақ ұрланған ақша мен заттардың көп бөлігі табылмады. Аштабула көпірі апатында қаза тапқандардың саны ешқашан белгілі болмайды. Бұл сан 87-ге дейін төмендеп немесе 200-ге дейін жете алады, алайда ресми мәлімет бойынша 92 адам қаза тапқан. Қазылар алқасы 20 теміржол қызметкері мен қызметкерінен (оның ішінде екі локомотив жүргізушісі және артқы тежегіш), Аштабула қалалық өрт сөндіру бөлімінің тоғыз мүшесінен, Аштабула тұрғындарынан он адамнан, алты жолаушыдан және сегіз азаматтық инженер мен көпір салушыдан жауап алды. Апаттан кейін тағы да бірнеше өзгерістер жасалды. Төменгі серпімділігіне байланысты азаматтық инженерлер апаттан кейін жүк көтеретін құрылымдарда құйырылған темірді қолдануға тыйым салды. 1886 жылға қарай теміржол жолаушылар вагондарындағы ағаш және көмір пештерін ауыстырып, бумен жылыту жүйесі енгізілді. Interstate Commerce Act аясында 1887 жылы теміржол апаттарын ресми түрде тергеу үшін федералдық жүйе құрылды. Бастапқыда Chestnut Grove зиратындағы белгісіз қалдықтардың жаппай қабірі белгіленбеген. 1892 жылы жергілікті тұрғындар осы жерге ескерткіш орнатуға тырысты, және 1895 жылдың 30 мамырында Аштабула көпірі апатының ескерткіші 5000 адамдық көпшілік алдында ашылды. Ескерткіштің негізінде өртте қаза болған, бірақ денелері табылмаған 25 адамның есімдері жазылған тақта орнатылған. 29 желтоқсан күні түні көмек шақыру үшін қолданылған Lake Street өрт сөндіру станциясының дабыл қоңырауы да сақталған. Ол жеке қолына өтіп, 1975 жылы Аштабула қаласына қайтарылды. Қазір ол қаланың Main Avenue өрт сөндіру станциясының алдында, кішкентай тақтамен бірге қойылған. Апаттан аман қалған жақындары туралы хабар іздеген алаңдаған достар мен отбасыларынан келген хаттар Огайо штатындағы Geneva on the Lake қаласындағы Jennie Munger Gregory еске алу мұражайында сақталады.

Чарльз Коллинстің өлімі

Мемлекеттік заң шығару комитетінде куәлік бергеннен кейін бірнеше күн өткен соң, LS&MS бас инженері Чарльз Коллинз өз жатын бөлмесінде басқа оқтан қаза болды. Алдыңғы дүйсенбіде теміржол директорлар кеңесіне отставкаға кету туралы өтініш беріп, бас тартылғаннан кейін, Коллинз қайғыға беріліп, трагедиялық оқиғаға ішінара жауапты екендігіне байланысты өз-өзіне қол жұмсады деген болжам бар. 1878 жылы жасалған екі ресми сараптама Коллинздің өлтірілгенін көрсетті. Белгісіз себептермен құқық қорғау органдары сол кезде бұл есептерді жарияламады. Есептер 2001 жылы қайта табылды. Коллинз Каштановый Гроув зиратындағы әсем мавзолейге жерленді.