Ассизи қаласы: тарих және мәдениет ошағы

Кіріспе

Италиядағы қала және әкімшілік бөлініс

Ассизи (/ə/'s//iː//s//i/, сондай-ақ /US// //iː//z//i//, //ə/'/s//ɪ//s//i//, //ɪ//z//i/, asˈsiːzi; Asisium; Орталық Италия: Ascesi) – Италиядағы қала және коммуна, Умбрия аймағындағы Перуджа провинциясында, Монте Субазио тауының батыс беткейінде орналасқан. Бұл қала латын ақыны Проперцийдің шамамен б.з.д. 50-45 жылдары туған жері саналады. Әулие Франциск 1208 жылы осы қалада францискандық діни орденін құрған, ал әулие Клара (Киара д'Офредуччи) Францискпен бірге Кедей қарындастар орденін құрды, ол оның қайтысынан кейін Кедейлер ордені болып өзгерді. 19 ғасырдағы Әулие Габриэль де Ассизи де осы қалада дүниеге келген.

Тарих

Ассизидегі ең ерте кездескен халық – умбр тайпасы болды. 77 жылы Плиний Ескісі Regio VI Umbria аймағын сипаттап, умбр тайпасының Италияның ең көне тұрғындары саналатынын айтты. Ассизи халқы туралы есімдер де айтылған. Римдіктер 295 жылы Сентинум шайқасынан кейін Орталық Италияны бақылауына алды. Олар Монте Субазио төбесіндегі террасаларда гүлденген Ассизиум қаласын салды. Ассизиде римдіктердің іздері әлі де сақталған: қала қабырғалары, форум (қазіргі Пьяцца дель Коммуне), театр, амфитеатр және Минерва ғибадатханасы (қазіргі Санта-Мария-Сопра-Минерва шіркеуі). 1997 жылы римдік вилланың қалдықтары табылған, онда фрескалар мен мозаикалармен әсем безенілген, жақсы сақталған бірнеше бөлмелер болды. Мұндай жағдай Помпей сияқты жерлерден тыс жерде сирек кездеседі. Август дәуірінің ақыны Проперций қазіргі Ассизи қаласында дүниеге келген деп есептеледі. 238 жылы епископ Руфино Ассизиді христиан дініне өткізді, ол Костанода шейіт болды. Дәстүр бойынша, оның денесі Ассизидегі Сан-Руфино соборында сақталған. 545 жылы Тотила басқарған остготтар қаланың көп бөлігін қиратты. Содан кейін Ассизи Ломбардтардың, одан кейін Франктардың Сполето герцогтығының құрамына кірді. 11 ғасырда гүлденген коммуна тәуелсіз гибеллиндер коммунына айналды. Гвельфтермен, әсіресе Перуджамен үнемі күресіп, олардың бірінде – Коллестрада шайқасында – Франческо ди Бернардоне (Ассизилік әулие Франциск) тұтқынға алынды. Осы оқиғалар оны кедейлікте өмір сүруге, дүниеден бас тартуға және кіші бауырлар орденін құруға итермеледі. Римдік қабырғалардың ішінде қалған қала 13 ғасырда осы қабырғалардың сыртында кеңейе бастады. Осы кезеңде қала Папаның билігінде болды. 1189 жылы халық тонаған Рокка-Маджоре императорлық бекінісі 1367 жылы Папаның легаты, кардинал Гил де Альборноздың бұйрығымен қайта салынды. Басында Ассизи Перуджаның, кейін Биордо Микелотти, Джан Галеаццо Висконти және оның мұрагері Франческо I Сфорца, Милан герцогтары, Жакопо Пичинино және Федерико II да Монтефельтро, Урбиноның иелері сияқты бірнеше деспоттардың билігінде болды. 1348 жылы қара өлім жұқпалы ауруы қаланың құлдырауына себеп болды. 1458–1464 жылдары Папа Пий II билік еткен кезде қала қайтадан Папаның юрисдикциясына көшті. 1569 жылы Санта-Мария-дельи-Анджели базиликасының құрылысы басталды. Ренессанс және одан кейінгі ғасырларда қала бейбіт дамуын жалғастырды, мұны 17 ғасырдың Бернабеи және Джакобетти сарайлары растайды. Көптеген паломниктік орынның бірі болған Ассизи, аңыз бойынша, туған жері әулие Францискпен байланысты. Мейірімді қасиетті әулие Францискан орденін құрды және Италияның қамқоршысы ретінде Сиенаның әулие Екатеринасымен бірге құрметке ие. Оны көптеген адамдар, тіпті христиан емес адамдар да табиғатты жақсы көрген адам ретінде еске алады (оның құстарға уағыздауы – өмірінің аңыздарының бірі). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1943 жылдың қыркүйегінде Ассизиді нацистік Германия басып алды. Италиядағы еврейлерді құтқару үшін католик шіркеуі Ассизи желісін құрып, қалада еврейлерді жасырды. Одақтас әскерлер Италияға көтерілген кезде Германия Ассизиді ашық қала деп жариялады және қаланы итальян партизандарына тапсырып, шегінді. 1944 жылдың 17 маусымында 12-ші Корольдік лансерлер (Уэльс принсі) қалаға кірді. Неміс медицина офицері және католик полковник Валентин Мюллер 1944 жылдың жазында Ассизиді Италиядағы неміс әскерлері үшін аурухана қаласына айналдыра алды, бұл Кассинодан айырмашылығы, Ассизиді қираудан сақтады. 1997 жылдың қыркүйегінде Умбрияны сілкіндірген екі күшті жер сілкінісі Ассизиді қатты зақымдады. Бірақ қалпына келтіру және қайта жаңарту жұмыстары таңғаларлық болды, бірақ әлі де көп жұмыс жасау керек. Көптеген тарихи орындарға үлкен зиян келтірілді, бірақ басты тартымды орын – Сан-Франческо базиликасы 2 жылдан кейін қайта ашылды.

The earliest attested people of Assisi were the Umbri. In 77AD Pliny the Elder described Regio VI Umbria and said that the Umbri were thought to be the oldest inhabitants of Italy. The people of Assisi were mentioned by name. The Romans took control of central Italy after the Battle of Sentinum in 295 BC. They built the flourishing municipium Asisium on a series of terraces on Monte Subasio. Roman remains can still be found in Assisi: city walls, the forum (now Piazza del Comune), a theatre, an amphitheatre and the Temple of Minerva (now transformed into the Church of Santa Maria sopra Minerva). In 1997, the remains of a Roman villa were also discovered containing several well preserved rooms with frescoes and mosaics in a condition rarely found outside sites such as Pompei. The Augustan age poet Propertius is considered to have been born in what is now the city of Assisi. In 238 AD Assisi was converted to Christianity by bishop Rufino, who was martyred at Costano. According to tradition, his remains rest in the Cathedral Church of San Rufino in Assisi. The Ostrogoths of king Totila destroyed most of the town in 545. Assisi then came under the rule of the Lombards as part of the Lombard and then Frankish Duchy of Spoleto. The thriving commune became an independent Ghibelline commune in the 11th century. Constantly struggling with the Guelph Perugia, it was during one of those battles, the battle at Collestrada, that Francesco di Bernardone (Saint Francis of Assisi) was taken prisoner, setting in motion the events that eventually led him to live as a beggar, renounce the world and establish the Order of Friars Minor. The city, which had remained within the confines of the Roman walls, began to expand outside these walls in the 13th century. In this period the city was under papal jurisdiction. The Rocca Maggiore, the imperial fortress on top of the hill above the city, which had been plundered by the people in 1189, was rebuilt in 1367 on orders of the papal legate, cardinal Gil de Albornoz. In the beginning, Assisi fell under the rule of Perugia and later under several despots, such as the soldier of fortune Biordo Michelotti, Gian Galeazzo Visconti and his successor Francesco I Sforza, dukes of Milan, Jacopo Piccinino and Federico II da Montefeltro, lord of Urbino. The city went into a deep decline through the plague of the Black Death in 1348. The city came again under papal jurisdiction under the rule of Pope Pius II (1458–1464). In 1569 construction was started of the Basilica of Santa Maria degli Angeli. During the Renaissance and in later centuries, the city continued to develop peacefully, as the 17th century palazzi of the Bernabei and Giacobetti attest. Now the site of many a pilgrimage, Assisi is linked in legend with its native son, St. Francis. The gentle saint founded the Franciscan order and shares honours with St. Catherine of Siena as the patron saint of Italy. He is remembered by many, even non Christians, as a lover of nature (his preaching to an audience of birds is one of the legends of his life). During World War II Assisi was occupied by Nazi Germany in September 1943. To save Jews in Italy the Catholic Church started the Assisi Network and hid Jews in the city. As the Allies moved up Italy, Germany declared Assisi an open city and pulled out, turning the city over to Italian partisans. The 12th Royal Lancers (Prince of Wales) entered the city on 17 June 1944. Colonel Valentin Müller, a German medical officer and a Catholic, was able to make Assisi a German hospital city for German troops in Italy in the summer of 1944, helping save Assisi from destruction, unlike Cassino. Assisi was hit by two devastating earthquakes that shook Umbria in September 1997. But the recovery and restoration have been remarkable, although much remains to be done. Massive damage was caused to many historical sites, but the major attraction, the Basilica di San Francesco, reopened less than 2 years later.

Негізгі көрікті жерлер

ЮНЕСКО 2000 жылы Ассизидегі францискан құрылыстарын бірлесіп Әлемдік мұра нысаны деп таныды.

Шіркеулер

Сан-Франческо-д’Ассизи базиликасы (Франциск қасиеттісі): Францискан монастыры, Иль-Сакро-Конвенто және Франциск қасиеттісінің төменгі және жоғарғы шіркеуі (итальянша: Basilica inferiore және Basilica superiore) 1228 жылы қасиеттілікке ие болғаннан кейін дереу салына бастап, 1253 жылы аяқталды. Төменгі шіркеуде кеш ортағасырлық суретшілер Цимабуэ мен Джиоттоның фрескалары бар; жоғарғы шіркеуде бұрын Джиоттоға жатқызылған, бірақ қазір Римдік Пьетро Каваллини шеңберінің суретшілері салған деп есептелетін, Франциск қасиеттісінің өмірінен көріністердің фрескалары сақталған. Базилика 1997 жылдың 26 қыркүйегінде болған 5,5 балдық жер сілкінісі кезінде зардап шекті, нәтижесінде күмбездің бір бөлігі құлап, шіркеу ішінде төрт адам қаза тауып, бірге Цимабуэдің фрескасын алып кетті. Ғимарат екі жылға реставрация үшін жабылды. Санта-Мария-Маджоре (Ұлы Мария): Ассизидегі ең көне шіркеу. Сан-Руфино соборы (Руфин қасиеттісі): үш роза тәрізді терезесі және 16 ғасырлық интерьеры бар, роман стиліндегі фасады бар шіркеу; оның бір бөлігі рим дәуірінен қалған цистернаға салынған. Санта-Кьяра базиликасы (Кьяра қасиеттісі): 1257 жылы салына бастаған, массивті бүйірлік тіректері, роза тәрізді терезесі және қарапайым готикалық интерьеры бар шіркеу; сондай-ақ 13 ғасырлық фрескалары мен суреттері сақталған. Онда осы атпен аталатын қасиеттінің мазары орналасқан. Санта-Мария-дельи-Анджели базиликасы (Періштелердің Мариясы): Порциунколаны қамтитын шіркеу. Chiesa Nuova: Франциск қасиеттісінің ата-анасының үйі деп есептелетін жерге салынған шіркеу. Santo Stefano: Ассизидегі ең көне шіркеулердің бірі. Eremo delle Carceri: қаланың үстіндегі каньонда орналасқан, Франциск қасиеттісінің уағыз айтып, құстарға тыныс алған кішкентай монастырь. Сан-Пьетро шіркеуі (Петр қасиеттісі): 10 ғасырда бенедиктиндер салған және 13 ғасырда қайта жаңартылған монастырь. Оның үш роза тәрізді терезесі бар тіктөртбұрышты фасады бар; готикалық Қасиетті Сакрамент капелінде Маттео ди Гуальдоның триптихі орналасқан. Сан-Дамиано шіркеуі – Кьяра қасиеттісі мен Кедей Кьяралардың тұрған және Франциск қасиеттісінің дінін қабылдаған жері.

Basilica of San Francesco d'Assisi (St. Francis): The Franciscan monastery, il Sacro Convento, and the lower and upper church (Italian: Basilica inferiore and Basilica superiore) of St Francis were begun immediately after his canonization in 1228, and completed in 1253. The lower church has frescoes by the late medieval artists Cimabue and Giotto; the upper church houses frescoes of scenes in the life of St. Francis previously ascribed to Giotto, but now thought to be by artists of the circle of Pietro Cavallini from Rome. The Basilica was badly damaged by a 5.5 earthquake on 26 September 1997, during which part of the vault collapsed, killing four people inside the church and carrying with it a fresco by Cimabue. The edifice was closed for two years for restoration. Santa Maria Maggiore (St. Mary the Greater): earliest extant church in Assisi. Cathedral of San Rufino (St. Rufinus): church with a façade in Romanesque style with three rose windows and a 16th‑century interior; part of it is built on a cistern from the Roman era. Basilica of Santa Chiara (St. Clare): church, begun in 1257, with its massive lateral buttresses, rose window, and simple Gothic interior; and 13th‑century frescoes and paintings. It contains the tomb of the namesake saint. Basilica of Santa Maria degli Angeli (St. Mary of the Angels); a church which houses the Porziuncola. Chiesa Nuova: church built over the presumed parental home of St. Francis
Santo Stefano: one of the oldest churches of Assisi. Eremo delle Carceri: a small monastery with a church at a canyon above the town, where St. Francis retreated and preached to birds
Church of San Pietro (St. Peter): monastery built by the Benedictines in the 10th century and rebuilt in the 13th century. It has a rectangular façade with three rose windows; the Gothic chapel of the Holy Sacrament houses a triptych by Matteo di Gualdo. Church of San Damiano is where Saint Clare and the Poor Clares lived and is the location of Saint Francis' conversion.

Мәдениет

Календимьяго фестивалі мамыр айының алғашқы төрт күнінде өтіп, сенбі күні аяқталады. Фестиваль – көк туы бар жоғарғы топ (parte de sopra) пен қызыл туы бар қаланың төменгі тобы (parte de sotto) арасындағы бәсеке түрінде ортағасырлық және Ренессанс дәуіріндегі өмірді қайта жаңғырту болып табылады. Оған шерулер, театрлық қойылымдар, хорлар, арбалетпен ату, туды желбірету және би сайыстары кіреді. Ассизи кестесі – 13-шы ғасырдан бері Ассизиде қолданылып келе жатқан жіп санын есептеп кестелеудің бір түрі. Бүгінде көптеген топтар Ассизиде түрлі мәдени және діни шараларға жиналады. Олардың бірі 11-шы ғасырға жататын бөлмені қалпына келтіріп, әлемдік діндерге арналған құрбандық орындарын (алтарларды) қосты. Ассизи сахналық өнері сияқты басқа ұйымдар музыкалық өнер көрсетулер мен басқа да мәдени шараларды ұйымдастырады.

Көлік

1866 жылы ашылған Ассизи теміржол станциясы Флоренцияны Риммен байланыстыратын Фолигно-Теронтола темір жолының бөлігі болып табылады. Станция Санта-Мария-делли-Анжели шағын ауданында, қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.

Басқалар

Ассизиде орналасқан екі папа базиликасы (Римде емес, жалғыз осы қалада) Калифорниядағы екі ірі қаланың атына ие болды: Сан-Франциско және Порциункуладағы Әулие Мария.