Кіріспе

Жапондық ханшайымы (2001 жылы туған)

Айко, ханшайым Тоши (敬宮愛子内親王) – Жапония императорлық үйінің мүшесі. Ол Жапония императоры Нарухито мен императрица Масаконың жалғыз баласы. Оның дүниеге келуінен кейін, Жапониядағы императорлық мұрагерлік мәселесі талқыланып, кейбір саясаткерлер 1889 жылы енгізілген және Екінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастармен Жапония конституциясында бекітілген, тек еркектерге арналған мұрагерлік жүйесін (агнатикалық тұңғыштық) жоюға жағдай жасады. Алайда, оның інісі және қазіргі тақ мұрагері Фумихито ханзада Акишино 2006 жылдың қыркүйегінде Хисахито ұлын дүниеге әкелгеннен кейін, ол әкесінен кейін мұрагерлік тізбегіндегі келесі кезекте тұр. Айко қазіргі таңда заң бойынша таққа отыруға құқығы жоқ және ол әкесінен кейін мұрагер бола алмайды, ал болашақта әйел императорлар болу мүмкіндігі туралы пікірталас әлі де жалғасуда.

Туу

Аико ханшайым 2001 жылғы 1 желтоқсанда сағат 14:43-те Токио император сарайының Императорлық үй шаруашылығы агенттігі ауруханасында дүниеге келді. Ол, тақ мұрагері Нарухито мен Масако ханшайымның бірінші және жалғыз баласы болды. Дәстүрден айырмашылығы, ханшайымның атын оның ата-анасы таңдады, әкесінің әкесі, император Акихито емес. Аталған есім, қытай философы Мэнцзының ілімдерінің бірі – Ли Лу II-нің 56-шы жолынан алынған. Аико, ханшайымның жеке есімі, «сүйіспеншілік» (愛) және «бала» (子) канджи таңбаларымен жазылып, «басқаларды жақсы көретін адам» деген мағынаны білдіреді. Ханшайымның «Тоси ханшайым» (敬宮) деген императорлық атағы да бар, ол «басқаларды құрметтейтін адам» дегенді білдіреді. Ол 2008 жылғы 15 наурызда балабақшаны бітірді. Сегіз жасқа толған күні оның қызығушылықтарына канджи таңбаларын жазу, каллиграфия, арқаннан секіру, фортепиано мен скрипкада ойнау және өлең жазу кіретіні белгілі болды. 2010 жылғы наурыздың басында Аико бастауыш мектептегі ұлдардың зорлығына байланысты үйден оқуға көшті. Аико 2010 жылғы 2 мамырда мектепке шектеулі түрде қайта оралды. Мектепке оралғаннан кейін, сарайдың жоғары лауазымды өкілі, мұрагер ханзаданың үйіндегі дәрігердің кеңесі бойынша, оның анасымен бірге шектеулі сабақтарға қатысатынын мәлімдеді. 2011 жылғы қарашада Аико пневмониямен ауруханаға жатты. 2014 жылы ол Гакушуин қыздар гимназиясына қабылданды. 2018 жылғы жазда Аико Ұлыбританиядағы Итон колледжіндегі жазғы бағдарламаға қатысу үшін алғашқы жеке шетел сапарын жасады. Отбасына жақын сарайдың аты-жөні аталмаған дерек көзі, Аиконың анасы Масакоға императрица ретіндегі жаңа қызметінде эмоционалдық қолдау көрсеткенін хабарлады. 2020 жылғы ақпанда ол Гакушуин университетіне қабылданды, онда жапон тілі мен әдебиеті мамандығын таңдады. 2024 жылғы 20 наурызда бітіріп, «Императорлық отбасының мүшесі ретіндегі міндеттерімді орындай отырып, ресми міндеттерім мен жұмысымды үйлестіруге тырысамын» деді. Ол өзінің дипломдық жұмысын Принцесса Шикиси және оның вакасы (классикалық жапон әдебиетіндегі поэзия) тақырыбында жазды.

Қоғамдық өмір

Аико 16 жасынан бастап ата-анасымен бірге қоғамдық шараларға қатыса бастады. Ол әкесінің таққа отыру рәсімдеріне жеке қатыса алмады, себебі сол кезде ол әлі кәмелетке толмаған еді. 2021 жылдың 15 қыркүйегінде Аико ата-анасымен бірге Акасака сарайынан Токио император сарайына көшіп өтті. 2021 жылдың 5 желтоқсанында, 20 жасқа толғаннан кейінгі жексенбі күні, ол әпкесі Саяко Куродадан қарыз алған тиара киіп, ересек болу рәсіміне қатысты және әкесі, император Нарухитодан "Қымбат тәж орденінің" Ұлы кордонымен марапатталды. Ол 2022 жылғы Жаңа жыл тойында Император сарайында императорлық отбасының жұмыс істейтін мүшесі ретінде алғашқы рет қоғамдық шараға қатысты. Оның алғашқы баспасөз мәслихаты 17 наурызда өтті. Оның келесі қоғамдық іс-шарасы 5 қарашада болды, ол өзінің туысы Акишино принцессасы Какомен бірге Императорлық үй агенттігі ұйымдастырған "Гагаку" концертіне қатысты. 24 қарашада ханшайым Аико ата-анасымен бірге Токио ұлттық мұражайындағы көрмеге барды. Аико 26 наурызда Аматерасуға тамагуши ұсынған Исе Дзингуға, ал 27 наурызда университетті бітіргенін хабарлау үшін Кашихарадағы император Джимму мазарына барды. Бұл оның ғибадатхана мен мазарға жеке алғашқы сапары болды. Ол университетті бітіргеннен кейін 2024 жылдың 1 сәуірінде анасының құрметті президенті болып табылатын Жапон Қызыл Крест қоғамында жұмыс істей бастады.

Таққа мұрагерлік

1947 жылғы Императорлық үй-бүлө туралы заң жапон аристократиясын жойды; осы заңның қағидалары бойынша императорлық отбасы Император Тайшоның тікелей ұрпақтарымен шектелді. Жапониядағы мұрагерлік заңдары әйелдердің өзі немесе олар арқылы мұрагерлікке ие болуына мүмкіндік бермейді.

Талқылау

Принцесса Айконың дүниеге келуі Жапонияда 1947 жылғы Императорлық үй шаруашылығы заңының қазіргі агнатикалық тұңғыштық жүйесінен абсолютті тұңғыштыққа өзгертілуі керек пе деген пікірталас тудырды. Бұл жүйе әйелге, еңбек еткен бала ретінде, кіші ағасы немесе ер туысынан бұрын Хризантема тағына ие болуға мүмкіндік берер еді. Жапон тарихындағы императорлық шежірелерде әйел монархтар ретінде билік еткен он императрица тіркелгенімен, олардың мұрагерлері әрқашан әкесінің императорлық қандық желісінен таңдалған. Сондықтан кейбір ғалымдар әйелдердің билігі уақытша болды және 21-ғасырда еркектерге ғана мұрагерлік дәстүрі сақталуы керек деп санайды. Геншоның әкесі, ханзада Кусакабе де император Тенмудың ұлы болғандықтан императорлық әулеттің мүшесі болды, демек Геншо императорлық қандық желісінің әкелік тарапынан шыққан ұрпағы еді. Сонымен қатар, императрица Геншоның орнын оның ағасының ұлы басып алды, осылайша тақ сол агнатикалық желіде қалды. Геншо мен Генмей, сондай-ақ барлық басқа императрицалар мен императорлар да осы агнатикалық желіге жатты. Үкімет тағайындаған сарапшылар тобы 2005 жылдың 25 қазанында императорлық мұрагерлік заңын өзгерту жөніндегі баяндама ұсынды, ол абсолютті тұңғыштыққа рұқсат беруді көздеді. 2006 жылдың 20 қаңтарында премьер-министр Дзүничиро Коидзуми жылдық мәлімдемесінің бір бөлігінде осы мәселеге тоқталып, әйелдерге таққа отыруға мүмкіндік беретін заң жобасын Ұлттық диетаға (парламентке) ұсынатынын уәделеді, осылайша Императорлық тақтың болашақта тұрақты түрде жалғасуын қамтамасыз етуге болады. Коидзуми заң жобасын қашан ұсынатынын және оның мазмұны туралы толық мәлімет бермеді, бірақ ол 2005 жылғы үкіметтік комиссияның қорытындысына сәйкес болатынын атап өтті.

Ер туыстың тууы

Агнатикалық тұңғыштықты алмастыру туралы ұсыныстар 2006 жылдың ақпан айында сол кездегі тәж мұрагерінің інісі, Фумихито ханзада Акишино және оның әйелі Кико ханшайым үшінші бала күтіп жатқаны жарияланғаннан кейін уақытша тоқтатылды. 2006 жылдың 6 қыркүйегінде Кико ханшайым олардың тұңғыш ұлы Хисахитоны дүниеге әкелді. Ол туған кездегі қолданыстағы заң бойынша, оның ағасы, тәж мұрагері және әкесі Акишино ханзададан кейін, Хризантема тағына мұрагерлікте үшінші болып тұрды. Ханзаданың дүниеге келуі императорлық отбасында 41 жылдан бері туған алғашқы ер бала мұрагерге айналды. 2007 жылдың 3 қаңтарында премьер-министр Синдзо Абэ Императорлық үйдің заңын өзгерту туралы ұсыныстан бас тартатынын мәлімдеді. Сауалнамалар көрсеткендей, халықтың 80 пайызы әйел мұрагерлігін қолдайды. Кобаяши Йосиноридің "Айко Теннорон" (愛子天皇論 "Принцесса Айко император ретінде") атты мангасы пікірталас тудырып, Ұлттық диета мүшелері арасында таралды. Ол сонымен қатар "Тоши ханшайым" (敬宮) деген императорлық атаққа ие.