1973 жылғы АҚШ Гран-присі: Петтерсон жеңісі және Северт трагедиясы
1973 United States Grand Prix
1973 жылғы АҚШ Гран-присі: Ронни Петерсон жеңіске жетті, Франсуа Северт трагедиялық оқиғада қаза тапты. Джеки Стюарт үшін соңғы жарыс. Formula 1 тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1973 жылғы АҚШ Гран-приі – 1973 жылдың 7 қазанында Нью-Йорк штатындағы Уоткинс-Глендегі Уоткинс-Глен Гран-при жарыс трассасында өткен Формула-1 автожарысы. Бұл 1973 жылғы Жүргізушілер әлем чемпионатының және 1973 жылғы Формула-1 өндірушілер халықаралық кубогының 15-ші және соңғы жарысы болды. 59 айналымдық жарысты "Лотус Форд" командасының пилоты Ронни Петерсон поул позициясынан жеңіске жетті. Петерсон "Hesketh" командасының "March Ford" машинасындағы Джеймс Хантты басып озуға сәттілік танытып, маусымдағы төртінші жеңісін тойлады, ал Карлос Реутман "Brabham Ford" машинасымен үшінші орынға ие болды. Жарысқа Франсуа Северттің квалификация кезіндегі қайғылы қазасы көлеңке түсірді, бұл "Tyrrell" командасының серіктесі және үш дүркін әлем чемпионы Джеки Стюарт үшін 100-ші және соңғы Гран-при болды. Осы оқиғаның салдарынан "Tyrrell" командасы жарыстан шығып, Өндірушілер кубогы "Lotus" командасына берілді.
The 1973 United States Grand Prix was a Formula One motor race held on October 7, 1973 at the Watkins Glen Grand Prix Race Course in Watkins Glen, New York. It was race 15 of 15 in both the 1973 World Championship of Drivers and the 1973 International Cup for Formula One Manufacturers. The 59 lap race was won from pole position by Ronnie Peterson, driving a Lotus Ford. Peterson held off James Hunt in the Hesketh entered March Ford to take his fourth victory of the season, with Carlos Reutemann third in a Brabham Ford. The race was overshadowed by the death of François Cevert during qualifying, in what was to have been the 100th and final Grand Prix for Tyrrell team mate and triple World Champion Jackie Stewart. The Tyrrell team withdrew from the event as a consequence, handing the Manufacturers' Cup to Lotus.
Қорытынды
Ронни Петерсон Лотус командасымен өткізген алғашқы жылын маусымның төртінші жеңісімен аяқтады. Керемет екі пилот арасындағы күрес Петерсонның Джеймс Хантты осы кездегі АҚШ Гран-присінің тарихындағы ең аз айырмамен жеңіске жеткізді. Ағылшын пилоты Хескет командасының Марч машинасымен жарысқа қатысып, бір секундтан да аз айырмамен екінші орынды иеленді. Бірақ, қуаныш атмосферасы Франсуа Северттің іліккен кезінде қаза болуымен және үш дүркін әлем чемпионы Джеки Стюарттың мансабының күтпеген аяқталуымен көлеңкеленді.
Ronnie Peterson ended his first year with Lotus by taking his fourth win of the season, as a thrilling two man battle ended with Peterson beating James Hunt to the flag by the smallest winning margin in USGP history at that time. The Englishman finished less than a second behind in his Hesketh Racing entered March, but the normal celebrations were tempered by the death of François Cevert during qualifying and the premature end of the career of three time World Champion Jackie Stewart.
Франсуа Севердің өлімі
Стюарт командалар Уоткинс-Гленге келгенде үшінші рет Әлемдік жүргізушілер чемпионатын жеңіп алған еді, ал ол 1973 жылғы соңғы Гран-приді өзінің өмірлік соңғы жарысы деп санады. "Сәуір айында маусым соңында, жеңіске немесе жеңіліске қарамастан зейнеткерлікке шығамын деп шештім", - деп еске алады Стюарт. "Уоткинс Глендегі жарыс Формула-1 машинасымен менің соңғы жарысым болуы керек еді. Франсуа Север 1974 жылы командада бірінші нөмірлі жүргізуші болар еді, бірақ ол мұны ешқашан білмеді. Кен Тиррелл мен мен жарыстан кейін зейнетке шығатынымды құпия сақтадық. Шындығында, тіпті сол күндері маған бірге болған әйелім Хелен де бұл туралы білмеді". Бірақ сенбі күні таңертеңгі квалификацияның соңғы минуттарында трассада кенеттен үнсіздік орнады. Северт үшінші және төртінші бұрылыстар арасындағы трассаның көтеріңкі бөлігінде қатысты апатқа ұшырады. Ол көлікті басқарып жоғары көтерілгенде, жол жиегінен тым жоғары шығып, оң жақ қоршауға соқтығысты. Содан кейін машина жолдың сол жағындағы Armco-ға шамамен 150 миль/сағ жылдамдықпен, 90 градусқа жуық бұрышпен ұшты. Автомобильдің алдыңғы бөлігі жерге батып, машинаны қоршаудан асырып, алдыңғы бөлігін жыртып алды. Алдыңғы бөлігі жолдың ортасына түсті, ал артқы бөлігі Armco-ның үстінде аударылып қалды. Джоди Шектердің McLaren машинасы жақыннан келе жатқандықтан, ол тоқтады және Севертке машинадан шығуға көмектесу үшін асықты, бірақ машинаның алдыңғы бөлігі жыртылған кезде, Северт қоршаумен тікелей физикалық байланысқа түсіп, сол жерде қаза тапты. Кен Тиррелл керемет жүргізушісін, ал Джеки Стюарт – ең жақсы серігін жоғалтты, осы трассада Северт өзінің жалғыз Гран-при жеңісін алған еді. "Бұл қорқынышты оқиға еді, ол Хелен мен маған керемет дос болған, сүйкімді, әдемі жас жігіттің өмірін алып кетті", - деді Стюарт. Квалификация қайта басталғанда, Питерсон таңертеңгі көрсеткен уақытымен осы жылғы тоғызыншы поул позициясын сақтап қалды. Стюарт пен Крис Амонның Tyrrell машиналары старттық торда бесінші және он екінші орындарды иеленді, бірақ команда Севертке деген құрметтің белгісі ретінде жарыстан бас тартты, ал Стюарттың жүргізуші мансабы 99 жарыстан кейін және сол кездегі рекордтық 27 Гран-при жеңісімен аяқталды.
Stewart had already clinched his third World Driver's Championship when the teams came to Watkins Glen, and he intended the final Grand Prix of 1973 to be his swan song. "I had decided in April that I would retire at the end of the season, win or lose," Stewart recalled. "Watkins Glen was going to be my last race in a Formula One car. François Cevert was going to be number one in the team for 1974, although he never knew it. Ken Tyrrell and I had kept it a secret that I was going to retire after that race. In fact, not even my wife, Helen, who was with me that weekend, knew." With just a few minutes left in the Saturday morning qualifying session, however, the track suddenly fell quiet. Cevert had crashed violently in the uphill Esses heading onto the back of the circuit, between Turns Three and Four. Fighting the car as he went up the hill, Cevert ran too high on the kerbs and slid into the right hand guardrail. The car then lashed sideways across the track and struck the Armco on the left side of the track at 150 mph at an almost 90 degree angle. The nose of the car submarined into the ground, causing the car to flip upwards on over the barrier, which ripped off the front of the car, which landed in the middle of the track while the rear of the car came to rest upside down on top of the Armco. Jody Scheckter's McLaren was close behind, and he stopped and rushed over to help Cevert out of the car, but when the front of the car had been ripped off, Cevert had been exposed to making direct physical contact with the barrier and had died instantly. Ken Tyrrell had lost a great driver and Jackie Stewart an outstanding teammate at the circuit where Cevert had taken his only Grand Prix win. "It was a horrendous accident which took the life of a wonderfully charming, personable, handsome young man, who was a tremendous friend to both Helen and me," Stewart said. When qualifying resumed, Peterson's time from the morning session stood up for his ninth pole of the year. The Tyrrells of Stewart and Chris Amon had earned the fifth and twelfth spots on the grid, but the team decided to withdraw in tribute to Cevert, and Stewart's driving career was over after 99 races and what was then a record 27 Grand Prix wins.
Жарыс
Жексенбі күні, бұлтты әрі салқын күні жарысқа үлкен көрермен жиналды. Старттық торда, жетінші орында, жергілікті жанкүйерлердің сүйіктісі Питер Ревсон, жарыс басталғанда көлігінің алға жылғалап бара жатқанын сезді. Ол тежегішпен тоқтатудың орнына, жалау түскен сәтте жылдамдықты ажыратты. Қолын желпіп, барлық қатысушылардың өтіп кетуін күтті, содан кейін соңғы орында старт алды. Алдыңғы қатар жақсы старт алды, ал бірінші айналымның соңында Петерсон Карлос Рейтеманнан, Ханттан, Эмерсон Фиттипальдиден, Майк Хейлвудтан және Шектерден озып кетті. Төртінші айналымда Хант Рейтеманнан екінші орынды иеленіп, Петерсонның "Lotus" көлігіне жете алуға тырысты. Жарысқа қатысушыларды таң қалдырғандай, Хант Петерсоннан шамамен бір секунд қалып қойды. Кейде арақашықтық сәл ұлғайса да, "Hesketh March" көлігінің тік сызықтағы жоғары жылдамдығы оны қайтадан жақындастырды. Рейтеман да Ханттан екі-үш секунд қалып қойды, бірақ Грэм Хиллді озуға тырысқанда тоғыз секунд жоғалтты. Осыдан кейін ол үшінші орынға жете алмай, жалғыз жарыс жүргізді. Ал Ревсон соңғы орыннан старт алып, жарыс ортасына қарай жиырма үшінші орыннан жетінші орынға көтерілді. Төртінші айналымда ол Эмерсоннан алтыншы орынды алды, себебі бразилиялық пит-стопқа кіріп, айналып кеткен Шектерден қашу үшін зақымданған алдыңғы дөңгелектерін ауыстырды. Соңғы 15 айналымда Хант Петерсоннан 0,7 мен 1,4 секунд қалып, оны қуып жете берді. Бір сәтте олар теңесті, бірақ Хант озуға мүмкіндік таппады. "Мен Ронниге қарадым, ол менің қарағаннан да қатал көрінді", - деді ол жарыстан кейін. Хант соңғы 10 айналымға дейін күтіп, Петерсонды озуға тырысуды жоспарлады, бірақ көлігі жанармай азайғандықтан жоғары жылдамдықта бұрылыстарда сырғанап кетті. Бұл оның артқы түзу бойдағы соңғы бұрышты толық жылдамдықпен өтуіне кедергі келтірді, нәтижесінде жылдамдық артықшылығын жоғалтты. Дегенмен, ол жарыс соңына дейін күресіп, көшбасшылықты сақтап, жарыстың ең жылдам айналымын соңғы айналымда көрсетті. Петерсонның 0,688 секундтық жеңісі 2002 жылға дейін АҚШ Гран-при тарихындағы ең шағын айырмашылықты құрады. Рейтеман жанармай жетпей жатып, жарыс жолында қиындықтарға тап болды, бірақ үшінші орынды сақтап қалды; Денни Хюльме төртінші орынға тұрақты жарыс жүргізді; Ревсон соңғы орыннан керемет айдауымен бесінші орынға көтерілді; ал Эмерсон Фиттипальди дөңгелектерін ауыстыру үшін тоқтағаннан кейін алтыншы орын алды. "Tyrrell" командасы жарыстан шыққаннан кейін өндірушілер кубогын алған "Lotus" командасы, Стюарт "Tyrrell" үшін жүргізушілер чемпионатын жеңіп алғанына қарамастан, он ұпаймен көшбасшылықты сақтап қалды.
On Sunday, a huge crowd turned out on a cool, overcast day for the race. On the grid, in seventh spot, home favorite Peter Revson felt his car creeping forward as the flag was raised. Rather than hold it with the brakes, he took it out of gear just as the flag dropped. He waved his arms in the air and waited for the field to roar past, then set off in last place. The front runners got away well, and at the end of the first lap, Peterson led Carlos Reutemann, Hunt, Emerson Fittipaldi, Mike Hailwood and Scheckter. On lap 4, Hunt passed Reutemann for second, and began his chase of Peterson's Lotus. To the surprise of everyone as the race progressed, Hunt was able to stay around one second behind Peterson. Occasionally the gap would widen slightly, but again and again, the extreme straightline speed of the Hesketh March would close it again. Reutemann kept pace as well, two to three seconds behind Hunt, until he lost nine seconds attempting to lap Graham Hill. From then on, he ran a lonely race to a third place finish. Revson, meanwhile, was rocketing through the field from his last place start, and at the midway point, he had gone from twenty third to seventh. He took sixth from Emerson on lap 40 when the Brazilian pitted to replace his front tyres that were flat spotted when he had to avoid a spinning Scheckter. For the last 15 laps, Hunt continued to follow Peterson, between .7 and 1.4 seconds behind. He pulled alongside at one point, but could not finish the pass. "I looked over at Ronnie, and he looked fiercer than me," he explained after the race. Hunt had decided to bide his time until the final 10 laps, then make a bid to pass Peterson, but his car developed oversteer with a lightening fuel load. This kept him from taking the final corner before the back straight flat out, and effectively took away his speed advantage. He maintained the challenge to the flag, however, setting the fastest lap of the race on the penultimate lap. Peterson's winning margin of 0.688 seconds was the smallest in United States Grand Prix history until 2002. Reutemann had to weave to the line, virtually out of fuel, but held on to third; Denny Hulme ran a steady race to fourth; Revson made it up to fifth with his splendid drive from last place; and Emerson Fittipaldi took sixth after having to stop for tyres. Having already secured the Manufacturers' Cup following Tyrrell's withdrawal, Lotus finished ten points ahead, despite Stewart taking the Drivers' Championship for Tyrrell.
Іріктеу
Орын № Жүргізуші Ұйымдама Уақыт Айырмашылық Төрі 1 2 Ронни Петерсон Lotus Ford 1:39.657 — 1 2 10 Карлос Рейтеманн Brabham Ford 1:40.013 +0.356 2 3 1 Эмерсон Фиттипальди Lotus Ford 1:40.393 +0.736 3 4 6 Франсуа Северт Tyrrell Ford 1:40.444 +0.787 DNS 5 27 Джеймс Хант March Ford 1:40.520 +0.863 4 6 5 Жакки Стюарт Tyrrell Ford 1:40.635 +0.978 5 7 23 Майк Хейлвуд Surtees Ford 1:40.844 +1.187 6 8 8 Питер Ревсон McLaren Ford 1:40.895 +1.238 7 9 7 Денни Хулм McLaren Ford 1:40.907 +1.250 8 10 24 Карлос Пасе Surtees Ford 1:41.125 +1.468 9 11 0 Жоди Скехтер McLaren Ford 1:41.321 +1.664 10 12 4 Артуро Мерцарио Ferrari 1:41.455 +1.798 11 13 29 Крис Амон Tyrrell Ford 1:41.679 +2.022 12 14 31 Брайан Редман Shadow Ford 1:42.247 +2.590 13 15 20 Жан Пьер Бельтуаз BRM 1:42.417 +2.760 14 16 19 Клей Регаццони BRM 1:42.468 +2.811 15 17 30 Йошен Масс Surtees Ford 1:42.517 +2.860 16 18 18 Жан Пьер Жарие March Ford 1:42.752 +3.095 17 19 12 Грэм Хилл Shadow Ford 1:42.848 +3.191 18 20 25 Хоуден Ганли Iso Marlboro Ford 1:43.166 +3.509 19 21 16 Джордж Фолмер Shadow Ford 1:43.387 +3.730 20 22 21 Ники Лауда BRM 1:43.543 +3.886 21 23 17 Жакки Оливер Shadow Ford 1:43.650 +3.993 22 24 26 Жакки Икс Iso Marlboro Ford 1:43.885 +4.228 23 25 9 Джон Уотсон Brabham Ford 1:43.887 +4.230 24 26 11 Уилсон Фиттипальди Brabham Ford 1:44.478 +4.821 25 27 15 Майк Бюттлер March Ford 1:45.032 +5.375 26 28 28 Рикки фон Опель Ensign Ford 1:45.441 +5.784 27
Pos No Driver Constructor Time Gap Grid 1 2 Ronnie Peterson Lotus Ford 1:39.657 — 1 2 10 Carlos Reutemann Brabham Ford 1:40.013 +0.356 2 3 1 Emerson Fittipaldi Lotus Ford 1:40.393 +0.736 3 4 6 François Cevert Tyrrell Ford 1:40.444 +0.787 DNS 5 27 James Hunt March Ford 1:40.520 +0.863 4 6 5 Jackie Stewart Tyrrell Ford 1:40.635 +0.978 5 7 23 Mike Hailwood Surtees Ford 1:40.844 +1.187 6 8 8 Peter Revson McLaren Ford 1:40.895 +1.238 7 9 7 Denny Hulme McLaren Ford 1:40.907 +1.250 8 10 24 Carlos Pace Surtees Ford 1:41.125 +1.468 9 11 0 Jody Scheckter McLaren Ford 1:41.321 +1.664 10 12 4 Arturo Merzario Ferrari 1:41.455 +1.798 11 13 29 Chris Amon Tyrrell Ford 1:41.679 +2.022 12 14 31 Brian Redman Shadow Ford 1:42.247 +2.590 13 15 20 Jean Pierre Beltoise BRM 1:42.417 +2.760 14 16 19 Clay Regazzoni BRM 1:42.468 +2.811 15 17 30 Jochen Mass Surtees Ford 1:42.517 +2.860 16 18 18 Jean Pierre Jarier March Ford 1:42.752 +3.095 17 19 12 Graham Hill Shadow Ford 1:42.848 +3.191 18 20 25 Howden Ganley Iso Marlboro Ford 1:43.166 +3.509 19 21 16 George Follmer Shadow Ford 1:43.387 +3.730 20 22 21 Niki Lauda BRM 1:43.543 +3.886 21 23 17 Jackie Oliver Shadow Ford 1:43.650 +3.993 22 24 26 Jacky Ickx Iso Marlboro Ford 1:43.885 +4.228 23 25 9 John Watson Brabham Ford 1:43.887 +4.230 24 26 11 Wilson Fittipaldi Brabham Ford 1:44.478 +4.821 25 27 15 Mike Beuttler March Ford 1:45.032 +5.375 26 28 28 Rikky von Opel Ensign Ford 1:45.441 +5.784 27
Жарыс
Орын № Тәуекелдеуші Ұйымдама Тұрлар Уақыт/Шығу Құрылыс Ұпай 1 2 Ронни Петерсон Lotus Ford 59 1:41:15.779 1 9 2 27 Джеймс Хант March Ford 59 + 0.668 4 6 3 10 Карлос Рейутманн Brabham Ford 59 + 22.930 2 4 4 7 Денни Хулм McLaren Ford 59 + 50.226 8 3 5 8 Питер Ревсон McLaren Ford 59 + 1:20.367 7 2 6 1 Эмерсон Фиттипальди Lotus Ford 59 + 1:47.945 3 1 7 26 Жакки Икс Iso Marlboro Ford 58 + 1 Айналым 23 8 19 Клей Регаццони BRM 58 + 1 Айналым 15 9 20 Жан-Пьер Бельтуаз BRM 58 + 1 Айналым 14 10 15 Майк Бюттлер March Ford 58 + 1 Айналым 26 11 18 Жан-Пьер Жарье March Ford 57 Апат 17 12 25 Хоуден Ганли Iso Marlboro Ford 57 + 2 Айналым 19 13 12 Грэм Хилл Shadow Ford 57 + 2 Айналым 18 14 16 Джордж Фолмер Shadow Ford 57 + 2 Айналым 20 15 17 Жакки Оливер Shadow Ford 55 + 4 Айналым 22 16 4 Артуро Мерцарио Ferrari 55 + 4 Айналым 11 NC 11 Уилсон Фиттипальди Brabham Ford 52 + 7 Айналым 25 Ret 0 Джоди Скехтер McLaren Ford 39 Ілгектің бұзылуы 10 Ret 30 Йошен Масс Surtees Ford 35 Қозғалтқыш 16 Ret 21 Ники Лауда BRM 35 Отын сорғысы 21 Ret 23 Майк Хейлвуд Surtees Ford 34 Ілгектің бұзылуы 6 Ret 24 Карлос Пасе Surtees Ford 32 Ілгектің бұзылуы 9 Ret 9 Джон Уотсон Brabham Ford 7 Қозғалтқыш 24 DSQ 31 Брайан Редман Shadow Ford 5 Сыртқы көмек алды 13 Ret 28 Рикки фон Опель Ensign Ford 0 Газ педалі 27 WD 5 Жакки Стюарт Tyrrell Ford 0 Шығын (командадағы қайғылы оқиға) 5 WD 29 Крис Амон Tyrrell Ford 0 Шығын (командадағы қайғылы оқиға) 12 DNS 6 Франсуа Северт Tyrrell Ford Ілақтың бұзылуы Дереккөз:
Pos No Driver Constructor Laps Time/Retired Grid Points 1 2 Ronnie Peterson Lotus Ford 59 1:41:15.779 1 9 2 27 James Hunt March Ford 59 + 0.668 4 6 3 10 Carlos Reutemann Brabham Ford 59 + 22.930 2 4 4 7 Denny Hulme McLaren Ford 59 + 50.226 8 3 5 8 Peter Revson McLaren Ford 59 + 1:20.367 7 2 6 1 Emerson Fittipaldi Lotus Ford 59 + 1:47.945 3 1 7 26 Jacky Ickx Iso Marlboro Ford 58 + 1 Lap 23 8 19 Clay Regazzoni BRM 58 + 1 Lap 15 9 20 Jean Pierre Beltoise BRM 58 + 1 Lap 14 10 15 Mike Beuttler March Ford 58 + 1 Lap 26 11 18 Jean Pierre Jarier March Ford 57 Accident 17 12 25 Howden Ganley Iso Marlboro Ford 57 + 2 Laps 19 13 12 Graham Hill Shadow Ford 57 + 2 Laps 18 14 16 George Follmer Shadow Ford 57 + 2 Laps 20 15 17 Jackie Oliver Shadow Ford 55 + 4 Laps 22 16 4 Arturo Merzario Ferrari 55 + 4 Laps 11 NC 11 Wilson Fittipaldi Brabham Ford 52 + 7 Laps 25 Ret 0 Jody Scheckter McLaren Ford 39 Suspension 10 Ret 30 Jochen Mass Surtees Ford 35 Engine 16 Ret 21 Niki Lauda BRM 35 Fuel Pump 21 Ret 23 Mike Hailwood Surtees Ford 34 Suspension 6 Ret 24 Carlos Pace Surtees Ford 32 Suspension 9 Ret 9 John Watson Brabham Ford 7 Engine 24 DSQ 31 Brian Redman Shadow Ford 5 Received Outside Assistance 13 Ret 28 Rikky von Opel Ensign Ford 0 Throttle 27 WD 5 Jackie Stewart Tyrrell Ford 0 Withdrew (Fatal Accident in team) 5 WD 29 Chris Amon Tyrrell Ford 0 Withdrew (Fatal Accident in team) 12 DNS 6 François Cevert Tyrrell Ford Fatal Accident in Qualifying Source: