Кіріспе
Тассеография (сондай-ақ тассеомантия, тассология немесе тассеология деп те аталады) – шай жапырақтарындағы, кофе қоқысы немесе шарап шөгінділеріндегі пішіндерді түсіндіру арқылы болашақты болжау әдісі. Бұл терминдер француз тіліндегі "tasse" (кесе) сөзінен шыққан, ал ол араб тілінен алынған "tassa" сөзінен, ал грек тіліндегі "graph" (жазу), "mancy" (болжау) және "logy" (зерттеу) сөздерінен құралған.
Tasseography (also known as tasseomancy, tassology, or tasseology) is a divination or fortune telling method that interprets patterns in tea leaves, coffee grounds, or wine sediments. The terms derive from the French word tasse (cup), which in turn derives from the Arabic loan word into French tassa, and the respective Greek suffixes graph (writing), mancy (divination), and logy (study of).
Тарих
Тассеомантия шай мен кофе сауда жолдарымен таралып, Балтық және славян халықтары арасында кеңінен орын алған. Осы болжамның таралуына көшпелі өмір салты әсер еткен рома халқының да қатысы бар. Шай жапырақтарын оқу Қытайда пайда болған, шай жасалғаннан кейін көп ұзамай, бірақ әртүрлі аймақтарда оны сәл өзгертіп қолданады. Бұл болжамның ауызша дәстүр екенін көрсетеді. Бұл жабық мәдени тәжірибе саналмайды, алайда көбінесе сый-құрмет көрсету үшін рома ақсақалдарынан рұқсат алу дәстүрлі. Батыс тассиографиясы ортағасырлық еуропалық болжаушыларға байланысты болуы мүмкін, олар балқыған балауыз, қорғасын және басқа да заттардың шашырауынан болжам жасаған, бұл Азиядағы көптеген ұқсас және қалыптасқан рәсімдермен, мысалы, пататавамен байланысты. Әртүрлі деректерге сәйкес, кофе бойынша болжау алғаш рет 1500 жылдарда Османдық сарайларында пайда болды. Араб кофесі – Йеменнен Таяу Шығыстың қалған бөліктеріне, Осман империясына және Балқанға, содан кейін әлемнің көптеген аймақтарына тараған кофе мәдениеті. Кофе бастапқыда Араб әлемі мен Батыс Азияда пайда болды. Османдық хареміндегі қыздар көңілдері толмағанда кофе ішіп, әңгімелесіп, сыбырласып, бір-біріне болжам айтқан.
Сәй жапырағын оқу әдісі
The Encyclopedia of Occultism & Parapsychology, Бесінші басылым, 2-том, Ж. Гордон Мелтон редакциялаған: Мелтон сипаттаған шайды құйып тастау және кеседі шайқау әдістері көбінесе кездеспейді; көптеген оқырмандар сұраушыдан шайды ішіп бітіріп, содан кейін кесені айналдыруын сұрайды. Шай жапырақтарын түсіндіруге келсек, Джеймс Рэнди былай дейді: "Төмендегі жапырақтар алыс болашақты, ал жиегіндегілер жақын болашақты көрсетеді. Шай жапырағының сабақтары адамдарды білдіреді. Мысалы, қалың сабақтар – қалың денелі адамдарды көрсетеді".
Melton's described methods of pouring away the tea and shaking the cup are rarely seen; most readers ask the querent to drink the tea off, then swirl the cup. Regarding interpretation of leaves, according to James Randi, "Leaves on the bottom, we're told, indicate the distant future, those on the rim the immediate future. Tea leaf stems represent persons. Fat stems are fat people, for example."
Айтқыш шай құмыралары
Көптеген адамдар шай жапырақтарын оқу үшін қарапайым ақ тостағанды ұнатса да, тостақандағы жапырақтардың орналасуына қатысты дәстүрлер де бар, ал кейбіреулерге белгіленген тостағандармен жұмыс істеу ыңғайлырақ көрінеді. 19 ғасырдың соңынан бастап бүгінгі күнге дейін ағылшын және американдық керамика шеберханалары шай жапырақтарын оқитындар үшін арнайы безендірілген тостаған-шайнық жиынтықтарын жасап келеді. Осы дизайнның көптеген үлгілері патенттелген және оларды қалай пайдалану керектігін түсіндіретін нұсқаулықпен бірге келеді. Көбінесе олар көп көлемдегі шай сатып алу кезінде сыйлық ретінде таратылатын.
Қауіпсіздік
Кофе оқу (قراءة الفنجان; فال قهوه; kahve falı; καφεμαντεία;) дәстүрлі түрде араб немесе түрік кофесін пайдалану арқылы жасалады, себебі олар өте қалың шөгінді түзеді. Кофе ішілгеннен кейін, шөгінді тұну үшін қалдырылады. Кофе оқудың бірнеше түрі бар. Көбінесе, тостағанды табақшамен жауып, кері бұру қажет болады. Түрік дәстүрінде кофе оқушылар тостағанды көлденең екі бөлікке бөліп қарастырады: тостағанның төменгі жағындағы белгілер өткенге қатысты хабарларды, ал жоғарғы жағындағы белгілер болашаққа қатысты хабарларды білдіреді. Тостаған тік екі бөлікке бөлініп, "иә" немесе "жоқ" жауабын, сондай-ақ белгілермен көрсетілген оқиғалардың жалпы нәтижесін анықтауға да болады. Мысалы, кейбір болжаушылар "сол" жақтағы белгілерді "теріс" оқиғалар немесе нәтижелер деп "оқиды", ал "оң" жақтағы белгілерді "оң" деп "оқиды". Басқа оқушылар тостағанның өткен туралы мәлімет беруге қабілетті екеніне сенеді, бірақ ол болашақтағы қырық күннен кейінгі оқиғаларды болжай алмайды. Табақша да оқу процесіне қатыстырылуы мүмкін. Тостаған сияқты, табақшаның не білдіретініне қатысты да түрлі түсіндірулер бар, соның ішінде табақша тостағанға жабысқан жағдайда "жақсы" немесе "жаман" нәтижені көрсетеді.
Таңбалар
Бір кесе шай немесе кофе ішкеннен кейін, көбінесе шөгінді қалады. Бұл шөгіндіде әртүрлі пішіндер немесе символдар пайда болуы мүмкін, олар түсіндіруге қолайлы жағдай жасайды. Кеседе пайда болатын суреттердің көптеген түрлері болуы мүмкін. Символдар физикалық заттар мен абстракт ұғымдарды қоса, түрлі нәрселерді білдіре алады. Көп жағдайда, оқырман символдарды бірге түсіндіріп, болашақты болжайды және олардың жеке мағыналарын да ескереді. Символдарды түсіндіру үшін тарих, статистика, халық мәдениеті және көбінесе табиғат немесе әлеммен өзара әрекеттесу тәжірибеміз қолданылады. Сонымен қатар, 1800 жылдардың соңында Ұлыбританияда tasseomancy салондық ойын ретінде танымал болған кезде қалыптасқан көптеген классикалық бейнелердің түсіндірмелері бар.