Кіріспе
Әскери термин
Теңізден бас тарту – жаудың теңізді пайдалануына кедергі келтіретін әскери термин. Бұл, оны қолданушы өзі теңізді пайдалана алады дегенді міндетті түрде білдірмейді. Бұл теңізді бақылауға паралель ұғым, ол бақылауды қамтамасыз етуші күштің сәтті шабуылға ұшырамайтынын көрсетеді. Вего теңізден бас тартуды "жаудың теңізді әскери және коммерциялық мақсаттар үшін пайдалануына ішінара немесе толыққанды кедергі келтіру" деп сипаттайды. Корбет теңізден бас тартудың мақсаты – қорғану екенін айтады. Бұл теңізді бақылауға қарағанда аз мақсатты стратегия және көбінесе әлсіз күштер тарапынан іске асырылады. Бір операция аймағында теңізден бас тарту саясатын ұстанса, екіншісінде теңізді бақылауға ұмтылу мүмкін. Теңізден бас тарту теңізді бақылауға тікелей толықтыру ретінде танылуы мүмкін. Мемлекет өзінің жағалау аймағында теңізді бақылауға қол жеткізе алады, ал жағалаудан тыс аймақтарда теңізден бас тартуды қамтамасыз ете алады, мысалы, КСРО-ның Суық соғыс кезеңдерінде болғандай. Мұндай аймақтық қорғаныс қазіргі заманғы терминдерде Anti Access/Area Denial (A2/AD) деп аталады.
Әдістер
Теңізден бас тарту әр түрлі жолдармен қамтамасыз етіледі. Қолданылатын әдіс географиялық ерекшеліктер, мақсаттар және қабілеттер сияқты факторларға байланысты. Географиялық тұрғыдан алғанда, теңізден бас тарту операцияларын тар шығанақтар, бұғаздар немесе қысыңқы сулар сияқты шектеулі жерлерде жүргізу оңайырақ. Мысалға, теңіз миналары, кемеге қарсы зымырандар, дронтар және суасты кемелері қолданылуы мүмкін. Кедергі келтіру операциялары белгілі бір аймақтарға қол жеткізуді қиындатуға бағытталған. Саудаға шабуыл жасау жауды сауда кемелерін күзетуге ресурстар жұмсауға мәжбүр етеді. Асимметриялық соғыс танымал және қымбат кемелерге төмен құнмен шабуыл жасау үшін пилотсыз жүк тасымалдаушы кемелерді пайдалануды қамтиды. Кез келген уақытта шабуылға дайын флоттың болуы, тікелей шабуылға шықпастан, қарсы шабуыл мүмкіндігін тудырады.
Тарих
Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде Германия U- қайықтарын пайдаланып, теңізге қол жеткізуді қиындату саясатын ұстанды. Корольдік теңіз күштерінің үстіңгі күштерінің айқын басымдығына байланысты, Германияның Императорлық теңіз күштері (Бірінші дүниежүзілік соғыста) және Кригсмарин (Екінші дүниежүзілік соғыста) теңізді бақылауға үміттенбеді, бірақ су асты қайықтары арқылы теңіз арқылы жүзеге асырылатын саудаға қол жеткізуді тоқтатуға ниеттенді. Екі соғыста да Ұлыбритания қатаң нормирование және су асты қайықтарына қарсы қару-жарақ пен тактиканы қолдану арқылы Германияның стратегиясына сәтті қарсы тұрды. Суық соғыс кезінде Кеңес Одағы су асты қайықтарына көп инвестиция жасады және НАТО-мен қарым-қатынастар ашық соғысқа дейін ушықса, осыған ұқсас теңізге қол жеткізуді қиындату стратегиясын қолдануға дайын болар еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері теңізге қол жеткізуді қиындатудың ең айқын мысалы – Иран мен Ирактың Парсы шығанағын жабуға тырысқан «Танкер соғысы» деп аталатын оқиға. Бүгінде A2/AD термині кеңінен қолданылып, мемлекеттің белгілі бір аймақтарға қол жеткізуді күйретуге және іргелес аймақта еркін қозғалысты шектеуге бағытталған теңізге қол жеткізуді қиындату стратегиясын білдіреді. Бұл теңіз күштері, әуе күштері және құрлық әскерлерінің бірлескен күшін қамтиды. Құрлық әскерлері зымырандар мен сенсорларды орналастырады. Әуе күштері барлау, бақылау және түсіру жұмыстарын жүргізу үшін және әуедегі қару-жарақпен кемелерді нысанаға алу үшін күштерді жұмылдырады. Теңіз күштері теңіз миналарын, үстіңгі кемелерді және су асты қайықтарын қабатталған қорғаныс және таратылған өлімге жұмсайды. Қазіргі заманғы теңізге қол жеткізуді қиындату, мысалы, құрлықтағы державалардың теңіз нысаналарын жою үшін құрлықтағы зымырандарды қолдану сияқты, аймақты бас тарту қаруларын қамтиды. Мұндай зымырандар круиздік (жер бетіне жақын ұшу) немесе баллистикалық траекторияны ұстануы мүмкін.