Кіріспе

Ағаш түрі – Aralia spinosa, көбінесе "шайтанның таяғы" деп аталады, Araliaceae тұқымдасына жататын Aralia туысына жататын ағаш тәрізді өсімдік. Бұл түр Солтүстік Американың шығысында табиғатта өседі. Әр түрлі атаулар оның өте өткір, тікенді сабақтарына, жапырақ тіліктеріне және тіпті жапырақтардың орталық тамырларына байланысты берілген. Оны "Анжелика ағашы" деп те атайды. Бұл түрді кейде "Геркулес клубы", "тікенді күл" немесе "тікенді есекжемс" деп те атайды. Бұл жалпы атауларды Zanthoxylum clava herculis есімді туыс емес өсімдікпен де бөліседі. Осы себепті Aralia spinosa кейде осы түрмен шатастырылып, жаңылысқанда "тіс ауруын емдейтін ағаш" деп аталады. Оның Zanthoxylum clava herculis сияқты емдік қасиеттері жоқ. Aralia spinosa кейде экзотикалық немесе тропикалық көрінісі үшін, әсіресе үлкен, күрделі жапырақтары үшін өсіріледі. Ол Азиялық Aralia elata түріне жақын, одан көп өсіріледі және онымен шатастыру оңай.

Сипаттама

Aralia spinosa – хош иісті, тікенді жапырақты, жапырақтары түсетін бұта немесе биік өсетін кішкентай ағаш, биіктігі дейін жетеді. Оның қарапайым немесе кейде тармақталған сабағы бар, өте үлкен екі қауырсынды жапырақтары ұзын. Сабақтарының диаметрі дейін жетеді, ал өсімдіктердің пішіні ашық тәжді, шатыр сияқты. Жас сабақтары қалың және өткір тікендермен тығыз жабылады. Өсімдіктер көбінесе бұтақсыз сабақтардан тұратын топтамалармен өседі, бірақ кейде кең жайылған, мықты бұтақтар да пайда болады.

Қолданылуы

Жас жапырақтарын тікендері қатып қалғанша жинап алса, жеуге болады. Содан кейін оларды ұсақтап турап, қазанға салып пісіреді. Аралия спиноза 1688 жылы егіске енгізілді және әлі күнге дейін сәндік жапырақтары, тікенді сабақтары, ірі әсем гүлшоғырлары (шоғырлары) және ерекше күзгі түсі үшін өсіріледі. Бұл өсімдіктердің өсуі баяу, берік және төзімді, қала жағдайында жақсы өседі, бірақ сабақтарында, жапырақ сағақтарында және жапырақшаларында көптеген тікендер болады. Оларды тұқымдардан немесе тамыр кесінділерінен көбейтуге болады. Американың алғашқы қоныс аударушылары осы өсімдікті тіс ауруын емдеу үшін пайдаланған. Америка Азамат соғысы кезінде бұл өсімдік медицина ретінде қолданылған. Лабораториялық зерттеулерде өсімдік экстракттары жара инфекцияларымен байланысты көп дәріге төзімді бактерияларға қарсы микробқа қарсы белсенділік көрсетті.