Кіріспе

Ван Цуо (; 1898 жылдың мамырында туған – 1930 жылдың 24 ақпанында қайтыс болған), сондай-ақ Ван Юньхуэй (王雲輝) немесе Ван Юньфэй (王雲飛) деп те аталған, «Нандугу» (南斗) лақап атымен белгілі болған. 1923 жылдан бастап Цзянси провинциясының Цзиньган тауларында қарақшылықпен айналысқан, кейін Қытай Коммунистік партиясына қосылып, Цзянси кеңесі құрылған кезеңде Мао Цзэдунның сенімді серігіне айналды. Бірақ, бұл оның Қытай Коммунистік партиясы ішіндегі билік күресінде өмірін құрбан етуіне себеп болды.

Коммунистік дәуірдің алғашқы кезеңдері

Юань Вэньчайдың ықпалымен Ван Цзуо 1925 жыл шамасында Суйчуань (遂川) округінің жергілікті коммунистерімен байланысқа түсті, ал оның тобы 1926 жылы шаруалардың өздігінен қорғану күші ретінде мойындалды. 12 сәуір оқиғасынан кейін Ван Цзуо, Юань Вэньчай сияқты, коммунистер жағында қалуға шешім қабылдады және жергілікті жерде тірі қалған жалғыз екі коммунистік күш болды, олардың әрқайсысының құрамында шамамен алпыс мылтықтан болды. Юань мен Ван екеуі де тіршілік үшін бандиттік қызметтерін қайта бастағанда жаңа стратегияларды қабылдады, олар тек ең бай жер иелері мен саудагерлерді нысанаға алды, олар халықтың көп бөлігі үшін жек көрілетін еді. Осылайша, олар төменгі және шағын шаруалардың ғана емес, сондай-ақ шағын бизнес иелері сияқты орта таптың көптеген өкілдерінің қолдауын жеңіп алды. Нәтижесінде, осы табысты тәжірибе олардың кейінгі құлдырауында айыпталып, қылмыстық іс қозғалған кезде оларға тағылған айыптамалардың себебіне айналды, олардың болашақ серіктері оларды «революцияны толыққанды жүзеге асырмағаны» және «оңшыл болып кеткені» үшін кінәлады. Халықтың жақсы экономикалық жағдайы бар өкілдерінен күшті қолдауға ие болған коммунистер, сауда арқылы қажетті азық-түлікпен тұрақты қамтамасыз етілді, ал ең бай жергілікті билеушілерден тәркіленген мүліктер оларға көмектесті. Осының арқасында коммунистер батылданып, жергілікті үкіметтік күштерге қарсы партизандық соғыс жүргізуге көшті, олар Юань мен Ван күштерін олардың күшті халықтық қолдауының арқасында жоя алмады. Алайда, Ван мен оның адамдарының бандиттік әрекеттері Юань мен оның адамдарына қарағанда күштірек болды, және Ван Юань сияқты төменгі таптың қолдауын алғанымен, орта таптан алған қолдауы Юань Вэньчайдың қолдауындай емес еді. Осы себепті және таудың ішіндегі орналасқан жерінің салдарынан Ван Цзуо мен оның адамдары жергілікті ұлтшыл үкіметке қарсы партизандық соғыста Юань Вэньчай мен оның адамдарындай белсенді болған жоқ. Дегенмен, 1927 жылдың шілде айында коммунистердің бұйрығымен Юаньнің күштері мен Ванның күштері Йонгсин (永新) округіне шабуыл жасап, жергілікті түрмеде ұсталған 80-нен астам Коммунистік партия агенттерін босатып алды. Қала қысқа мерзімге басылып алынғанымен, коммунистердің оны ұстап тұруы мүмкін емес екені анық болды, сондықтан олар партизандық соғысты жалғастыру үшін көп ұзамай тауларға қайтып кетті.

Мао Цзэдунға қосылу

1927 жылдың 30 қыркүйегінде Мао Цзэдун Цзиньшаньның солтүстігіндегі Ёнсин (永新) округінің Санван (三湾) ауылына келді, сәтсіз Күздік жиынның қалдықтарымен бірге Юань Вэнчай мен Ван Цзуоға хат жіберіп, жергілікті жерде коммунистік база құруға көмек сұрады. 1927 жылдың 3 қазанында Маоның күштері Нинган қаласына (宁冈) жетіп, конференция өткізді, онда Мао Юань мен Ванды күшпен жою ұсынысын жеке ветолады және тез арада Юань Вэнчаймен одақ құрды. Ван Цзуо Маомен байланыс орнатуға тырысты, 1927 жылдың қазан айының соңында ол сәтті жүзеге астырды. Юань Вэнчайдың көмегімен Ван 1927 жылдың 24 қазанында Үлкен құдық (Дажин, 大井) ауылында Мао Цзэдунмен кездесті. Ван Цзуо бастапқыда сәл күдікпен қарады, бірақ Юань сияқты Мао Ванға жетпіс мылтық пен ат жабдықтарын, сондай-ақ оның күштеріне әскери оқыту үшін коммунистік нұсқаушыларды ұсынды, осылайша 1927 жылдың 27 қазанында Цзипиндегі (茨坪) Ванның базасына оны шақыруға Уанды көндірді. Ван Маоның адамдарына көп ұзамай 25 тонна күріш пен үлкен ақшалай көмек берді. Мао Цзэдун Ван Цзуоға жаттықтырушы және коммунистік партия өкілі ретінде көмектесу үшін тек бір кадрды, Хэ Чангонгты (何长工) жіберді. Хэ Чангонг оған Инь Даои (尹道一) бастаған жер иелерінің әскерлік жасағына қарсы күресуге көмектесті, ол оның адамын мазалаған еді, соның арқасында ол жеңіліске ұшырады. Қыс жақындаған сайын Мао Цзиньпиннің Маопингтегі базасынан Дзинганшанды Дациннен қорғау үшін кері шегінді. 1928 жылдың ақпан айында Юань Вэнчай мен Ван Цзуоның күштері ресми түрде коммунистік әскерге 1-ші армия, 1-ші дивизия, 2-ші полк ретінде қосылды. Юань полк командирі, Ван полк командирінің орынбасары, ал Хэ Чангонг коммунистік партия өкілі (何长工) болып тағайындалды. 17 ақпанда олар Синьчжэнде Гоминьданның Цзянси армиясының батальонына сәтті шабуыл жасап, жаудың қолбасшысын өлтіріп, жүзден астам тұтқынға алды. Ван Цзуо 1928 жылдың сәуір айында Қытай коммунистік партиясына қосылды. Алайда Ван Цзуо үшін Қытай коммунистік партиясына емес, Мао Цзэдунның тобына қосылды деу дұрыс болар еді, өйткені оның адалдығы негізінен коммунистік партияға емес, Маоға қатысты болды, бұл ақырында Мао Ли Лисан мен Сян Чжунфамен билік күресінен жеңілгенде оның құлдырауына және соңғы өліміне себеп болды. Көп ұзамай Ван Мао Цзэдунмен бірге оңтүстік Хунань провинциясындағы Лингсян округіне Чжу Дэге көмекке барды. Бұл арада Цзинганшанды жер иелерінің жасақтары басып алып, оны қайтадан басып алу қажет болды. Чжу Дэнің сарбаздары Цзиньганшан базасына қосылғаннан кейін, олар төртінші "Қызыл армия" болу үшін қолданыстағы күштермен біріктірілді. Юань мен Ванның 2-ші полкі 32-ші полк болып қайта аталды. Сол жылы Чжу Дэнің 28-ші және 29-шы полктері Хунаньға кірді. 32-ші полкке Маопингті Гоминьданның Цзянси бөлімдерінің алға жылжуынан қорғау және оның қайтып келгеніне дейін қорғау міндеті берілді. 1929 жылдың қаңтар айында Қызыл Армияның басым бөлігі Цзинганшанды қалдырып, Руйцзинде жаңа база құрды, Пэн Дэхуайдың қол астында 800-ге жуық бұрынғы Гоминьдан әскерін қалдырды. Жаңа жылдан кейін Пэннің адамдары мен Ван Цзуо мен Юань Вэнчайдың 32-ші полкі Цзиньганшанды қорғау үшін қалды. Бір апта бойы күшті қысымға ұшыраған Пэн аман қалған үш ротасын жинап, жау блокадасын бұзып, ауыр зардап шекті. Келесі жылы Юань Вэнчай мен Ван Цзуо өз адамдарымен бірге тауларда аман қалды және партизандық соғыста бандиттікке оралған болуы мүмкін. Гоминьданның оларға қарсы қайта-қайта жүргізілген тазалау операциялары нәтижесіз болды, өйткені коммунистік күштер тек бай жер иелерінен мүлікті тәркілеп, шаруаларға бөліп берді. Нәтижесінде мұндай бандитизм жергілікті халық тарапынан оң қабылданып, Гоминьдан күштерімен ынтымақтасудан бас тартты.

Құлаудың прелюдиясы

Цзиньганшань мен Цзянси Советтері 1930 жылдардың басында Қытай Коммунистік партиясы ішіндегі билік күресінен қорғалмады. Сян Чжунфа мен Ли Лисан Коминтерннің басшылығымен және қолдауымен билікке көтерілді, олардың экстремалды солшылдық саясаты Қытайдағы барлық коммунистік базаларға, соның ішінде Цзинганшанға әсер етті. Жаңа коммунистік басшылықтың экстремалды солшылдығы Мао Цзэдун әскери авантюризм деп атаған, оның ішінде ірі қалаларды басып алу әрекеттері, Қытай революциясына қатысты негізсіз оптимизмнің нәтижесі және советтік революция үлгісінің тікелей көшірмесі болды. Жаңа стратегия сол кезде Қытай үшін жарамсыз екені анық болды, және Пэн Дехуай, Чжу Де және Чэн И сияқты көптеген командирлер өздерінің қарсылығын білдірді, соның ішінде Ван Цуо және Юань Вэнчай, бірақ жаңа басшылық өз саясатын өзгертуден бас тартқандықтан, бұл бекер болды. Нәтижесінде коммунистік күштер осы негізсіз саясатты жүзеге асыруға тырысқандағы апатты жеңілістерге ұшырады. Мао Цзэдун Сян Чжунфа мен Ли Лисанның әскери авантюризміне қарсы болды, бірақ жеңіліп, уақытша коммунистік басшылықтан шеттетіліп, оңтүстік Цзянсиге жіберілді. Маоның жаңа лауазымы тең дәрежеде болып көрінсе де, шын мәнінде ол төмендетілді. Бұдан басқа, 1928 жылдың маусым және шілде айларында Мәскеуде өткен Қытай Коммунистік партиясының 6-шы Ұлттық конференциясында коммунистердің жоғары басшылары "Кеңес үкіметінің ұйымдастыру мәселелері" туралы қаулы қабылдады (关于苏维埃政权组织问题决议案), онда көтеріліс сәтті аяқталғанға дейін бандиттерді пайдалануға болатыны, ал кейін оларды жою қажеттігі айтылды. Бұл қаулы Ли Лисан мен Сян Чжунфаға Маоға қарсы күресте тиімді құрал берді, ал Юань Вэнчай мен Ван Цуо сияқты адамдар нысанаға алынды. Алайда саяси күрес коммунистердің жоғары басшылығымен ғана шектелмеді. Кәсіби әскери саяхаткер Пэн Дехуай өзінің жеке қарсылығына қарамастан, бұйрықтарға адал бойынсұнып, мүмкін емес тапсырмаларды орындауға тырысты, бұл анық жеңілістерге әкелді. Ван Цуо мен Юань Вэнчай тек сөзбен ғана қарсылық білдірмей, сонымен қатар жаңа коммунистік партия басшылығының негізсіз бұйрықтарына мойынсұнудан бас тартып, Мао Цзэдунның стратегиясын іске асыруды жалғастырды. Олардың әрекеттері Ван Цуо мен Юань Вэнчайға өз күштерінің көп бөлігін сақтауға мүмкіндік берген сәттілікке әкелді. Алайда Ван Цуо мен Юань Вэнчайдың осы салыстырмалы табысы оларды коммунистік партияда көмектесуге пайдасыз ғана емес, сонымен қатар олардың құлдырауына себепкер болды, өйткені өз күштерін сақтау жаңа коммунистік басшылық үшін үлкен қауіп ретінде қарастырылды, себебі үлкен әскери күшпен оларды саяси жағынан жою қиынырақ болар еді. Олардың негізгі қолдаушысы және қорғаушысы Мао Цзэдун биліктен шеттетілгеннен кейін Ван Цуо мен Юань Вэнчайдың күндері санаулы болды. 1928 жылдың ортасында Мәскеуде өткен 6-шы коммунистік ұлттық конференцияның шешімі Цзиньганшандағы коммунистік базаға қыс мезгілінде жетті. 1929 жылдың басында Мао бұл мәселені талқылау үшін Байлу (柏露) конференциясын өткізді. Юаньмен келіспеушілікке ұшыраған Юань (永新) округінің коммунистік партия хатшысы Ван Хуай (王怀) және Нинган (宁冈) округінің коммунистік партия хатшысы Ю Чаоцин (尤超清) резолюцияға сәйкес Юань мен Ванды өлім жазасына кесуді талап етті, бірақ олардың ұсынысы Мао тарапынан қайтадан ветоланды. Нәтижесінде Ван коммунистік базадағы күштерге қолбасшылық етуді жалғастыратындығы туралы келісімге келді, ал Юань штаб бастығы болып тағайындалды және оңтүстік Цзянсиге шабуыл жасаған коммунистік күштермен бірге орналастырылды.

Өлім

1930 жылғы 23 ақпанның түнінде Пэн Дехуайды ұйықтап жатқан жерінен Сян Чжунфа мен Ли Лисанның екі лейтенанты, жергілікті партия хатшылары Чжу Чанкси (朱昌偕) және Ван Хуай (王怀) оятты. Олар Пэнге Ван Цзуо мен Юань Вэнчайдың Гоминьданға көшкені туралы хабар келгенін, сатқындарды жою үшін әскерді орналастыруға Пэннің қолы керек екенін айтты. Қызығы, Чжу Чанкси (朱昌偕) мен Ван Хуай (王怀) тарапынан қолдау көрсеткен Ю Чаоцин (尤超清) Ван мен Юаньды коммунистермен таныстырған болатын. Ван мен Юаньның мұндай қадамға баратынына сенбеген Пэн бастапқыда бас тартты және оларды қорғауға тырысты. Сян Чжунфа мен Ли Лисанның үш лейтенанты сөздерін өзгертті, хабардың жалған екенін, оларды мәселенің мән-жайын анықтау үшін кездесуге шақыруға болатынын, қажет болған жағдайда күш қолданылатынын айтты. Пэн Дехуайдың қарсылығын сезіп, олар Пэнге жағдайды шиеленістірмеу үшін жоспарланған кездесуге бармай, орнында қалуын өтінді. Бұл тактика Пэн Дехуайды қолына қолтаңба қоюға көндірді, ал үш адам 300-ден астам сарбазды алып, келесі қадамды жоспарлауға кетті. Пэн Дехуайдың лагерінен шыққаннан кейін үш адам дереу Мао Цзэдунның бұйрығын жасап, Юань мен Ванды әскери жағдайды талқылау үшін кездесуге шақырды. Бірақ Ван Цуо мен Юань Вэнчай кездесуге келгенде, олар түсініксіз жағдайда атылып өлтірілді, көтеріліс жасауға тырысқанда тұзаққа түскен болуы мүмкін деген болжам бар. Ван терезеден қашып құтылуға тырысты, бірақ өзенді кесіп өтуге талпынғанда суға батып қайтыс болды.

Мұра

Сол жылдың қазан айында Мао Цзэдун Цзянси кеңесінің биліктегі шенеуніктерді оның бұрынғы одақтастарының өлтірілуіне кінәлады. Бірақ Ван Цуоның өліміне кім бұйрық бергені әлі анық емес, алайда Цзянси Коммунистік партиясының бірнеше шенеунігі күдікпен қаралып отыр. Ван Цуоның інісі Ван Юнлон (王雲隆), 32-ші полктің офицері, бауырласының әскерлеріне жетекші болды және Гоминьданға қашып кетті. Ван Юнлонның (王雲隆) қазасынан кейін Ван Цуоның ұлы оның орнына басшылық етті, және коммунистер тек 1949 жылы, шамамен екі онжылдықтан кейін Цзиньганшанды қайта басып алды. 1949 жылдан кейін Юань мен Ван идеологиялық тұрғыдан түзетілген, коммунистік әскерге айналған қарақшылардың үлгісі ретінде көрсетілді. Екеуі де Қытай революциясының шейіттері деп танылды. 1951 жылы Ванның қабірі Дацинге көшірілді, онда оның құрметіне ескерткіш орнатылды. Тарих көрсеткендей, Пэн Дехуай Юань Вэнчай мен Ван Цуоның өліміне тікелей қатысқан жоқ, бірақ бұл Мао Цзэдунтың оны кінәлауына кедергі болмады, және Пэн Дехуай 30 жылдан кейін қуғынға ұшырады. Ван Цуо мен Юань Вэнчайдың өлімі Пэннің Маоға қарсы жасаған қылмыстарының бірі болып саналды, және бұл айып Мәдени революция кезінде, Пэн Дехуай Қызыл гвардиямен күрескенде қайтадан көтерілді.