Кіріспе

Грекиялық Оңтүстік Африка заңгері (1927–2020)

Джордж Бизос (Γιώργος Μπίζος; 14 қараша 1927 – 9 қыркүйек 2020) – Оңтүстік Африкада апартеидке қарсы күрес жүргізген грек Оңтүстік Африкалық адам құқықтары заңгері. Ол Ривония процесінде Нельсон Манделаны қорғағандығымен танымал. Ол Манделаға сот сөзіне «қажет болған жағдайда» деген толықтыруды енгізуді ұсынды, бұл оның өлім жазасынан құтылуына себеп болды. Бизос сонымен қатар Шындық және Татуласу комиссиясының отырыстары барысында үкімет тарапынан өлтірілген апартеидке қарсы белсенділердің отбасыларын өкілдік етті.

Ерте өмір

Бизос Грекияның Пелопоннес түбегіндегі Месения аймағындағы Корони мен Каламатадан оңтүстікке қарай орналасқан Василици шағын ауылының мэрі Антонио "Антони" Бизостың ұлы болды. Ол 1927 жылдың 14 қарашасында дүниеге келген, бірақ оның Оңтүстік Африкадағы жеке куәлігіне 1928 жыл деп қате енгізілген, себебі оның әкесі Мысырға келгеннен кейін билік органдарына хабарлаған. 1941 жылдың мамыр айында он үш жасында Бизос пен оның әкесі тауларда жасырынып отырған жеті жаңа зеландиялық әскерге (Дон Гладдинг, Мик Каруп, Питер Мартин, Джон Льюис және тағы үш адам) Германия басып алған Грекиядан Критке қашуға көмектесті. Олар түнгі уақытта теңізге шығып, арзан компас пен атластан жыртылған картамен Критке қашып құтылуды жоспарлады. Теңіздегі екінші күні қатты жел желкенді бақылаудан шығарып, матасын жыртып жіберді. Олар желкенді жөндеуге дейін түні бойы кезекпен ескек көтеріп жүрді. Үшінші күні олар алыстан кеме көріп қалды. Олар Критке бет алған британдық "Кимберли" эсминецінің экипажының назарын аударуға тырысты. Шайқас аяқталғаннан кейін "Кимберли" оны және оның әкесін Мысырдың Александрия қаласына түсірді. Босқын ретінде Бизос Оңтүстік Африкаға жіберіліп, Дурбанға келді. Одан ол пойызбен Йоханнесбургке жол тартты және Браамфонтейн теміржол станциясында түсті. Сол кезде нацистік көзқарастарды ұстанатын "Оссевабрандваг" атты африканерлер тобы босқындардың келуіне қарсы наразылық көрсетіп жатты. "Оссевабрандваг" Ян Сматсты Еуропаның "қоқысын" Оңтүстік Африкаға әкелгені үшін айыптады. Жергілікті грек қауымы оның қоғамға бейімделуіне көмектесті. Бизос елге келген алғашқы екі жылында мектепке бармады, өйткені ол ағылшын және африкаанс тілдерін білмеді. Ол 3 жылдық бакалавр дәрежесін, содан кейін 3 жылдық заңгерлік біліміне қатысты. Осы кезеңде ол алғаш рет саяси белсенділікке қатысып, Гарольд Вольп басшылығымен студенттік кеңеске қосылды. Бизос кем дегенде 26 басқа да маңызды апартеидке қарсы сот процестері мен тергеулерде айыпталушылардың қорғаушысы болды. 1969 жылы ол коммунизмді басу және заңсыз ұйымдар туралы заңға қарсылық көрсеткені үшін Винни Мадикизела Мандела мен тағы 21 адамды қорғады. Артур Часкалсон мен Деннис Кунимен бірге ол 1975 жылы Африка Ұлттық Конгресі мен коммунизмнің мақсаттарын ілгерілеткені үшін айыпталған НУСАС Бесігін де қорғады. Бизос қамаудағы адамдардың өліміне қатысты түрлі тергеулерде кеңесші болып жұмыс істеді. 1994 жылы Президент Мандела оны Сот жүйесі жөніндегі комиссияға тағайындады, ал Конституциялық сотта Конституцияны бекітуде Ұлттық Ассамблеяның кеңесшісі болды. Кейіннен ол 2005 жылы Манделаның бұрынғы адвокаты Исмаил Айобпен болған құқықтық дау кезінде Манделаның заң кеңесшісі қызметін атқарды. Сондай-ақ ол 2008 жылы аяқталған істе Оңтүстік Африканың қытай қауымдастығын өкілдік етті, нәтижесінде қытайлық оңтүстік африкалықтарға "бұрынғы артықшылықтарынан айырылған" мәртебе берілді, осылайша олар Қара экономиканы дамыту бағдарламасының жеңілдіктеріне ие болды.

Ривония туралы фильм

2017 жылы Бизос Ривония сот процесінде тірі қалған сотталушылар – Денис Голдберг, Эндрю Млангени және Ахмет Катхрадамен, сондай-ақ қорғаушы адвокаттар Джоэл Джофф және Денис Кунимен бірге сэр Николас Штадленнің «Өмір керемет» атты деректі фильмінде түсті. Фильм сот процесінің тарихын баяндайды. Фильмнің атауы Голдберг соттың соңында анасына өлім жазасынан құтылғанын естігенде айтқан сөзінен алынған.

Жеке өмір және өлім

Бизос 1948 жылы өнер студенті болған Арете Дафлосқа, "Рита" деген атпен танысқанына үйленген. Олардың үш ұлы болды. Рита 2017 жылы күйеуінің 90 жылдығына аз қалғанда дүниеден өтті. Бизос 2020 жылдың 9 қыркүйегінде 92 жасында табиғи себептерден үйінде қайтыс болды. 17 қыркүйекте оған ерекше мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі өткізілді және ол әйелі Ританың қасына Вестпарк зиратына жерленді.

Құрметтер мен марапаттар

1999: Ол кездегі Президент Манделадан "Ерен еңбектері үшін" ІІ дәрежелі медаль.