Кіріспе
Бримхэм жартастары (англ. Brimham Rocks) – 183,9 гектар (454 акр) биологиялық ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер (SSSI) және Геологиялық сақтауды қарастыру (GCR) нысаны, Англияның Солтүстік Йоркшир аймағындағы Харрогейт қаласынан солтүстік-батысқа қарай 8 миль (13 км) жерде, Ниддердейлдің ерекше табиғи сұлулығы аймағындағы Бримхэм Мурда орналасқан. 1958 жылы SSSI ретінде тіркелген бұл орын Миллстон Гриттің бір бөлігі болып табылады, онда қайың ормандарының шағын аудандары және ылғалды және құрғақ далалар кең таралған. Бұл жер 325 миллион жыл бұрын пайда болған және су мен ауа райының әсерінен ерозияға ұшырап, керемет пішін алған тау жыныстарымен танымал. Солтүстік Йоркширдегі Ниддердейлдің ерекше табиғи сұлулығы аймағындағы Бримхэм Мурдағы Рипоннан оңтүстікке қарай 8 миль (13 км) жерде орналасқан. Саммербриджтен 1,5 миль (2 км) солтүстікке және Патейли көпірінен, сондай-ақ Нидд өзенінен 3 миль (5 км) шығысқа қарай жатыр. Бұл орынды Ұлттық сенім қоры басқарады, сонымен қатар келушілер орталығы, қоғамдық инфрақұрылым және тұрақ орны бар. Бримхэм жартастары жыл бойы шамамен сағат 8.30-дан қараңғылыққа дейін ашық болады, бірақ 2020 жылдың 21 наурызында Ұлыбританияда коронавирус таралуына байланысты жабылды. 2021 жылдың жазында, Ұлыбритания үкіметінің COVID-19-ға қарсы шараларын жеңілдеткеннен кейін, орын толыққанды қайта ашылды. Бұл орын 1958 жылы SSSI ретінде тіркелді, 1984 жылы және 1988 жылдың 19 ақпанында қайта қарастырылды. Орын геологиялық құндылығы үшін және "дала мен батпақ мекендері бұрын кең таралған өсімдік қоғамдастықтарының маңызды мысалы болып табылады, олар ауыл шаруашылығының жақсартуы, дренаж және орманды кеңейту арқасында азайтылды" себебімен тіркелді. Жарастың тас үстірттерімен байланысты қайың ормандары, қышқыл батпақтар, ылғалды және құрғақ далалар, сондай-ақ тастардың арасында қорғалған және далада ашық өсетін өсімдік қоғамдастықтары бар. Дәстүрлі түрде Миллстон Грит деп аталатын тау жынысы дельталық ортада өзен арқылы келген құмнан пайда болған және фельдшпат пен кварц кесектерінен тұрады. Су ағынынан шөгінділер пайда болып, көптеген жартастарда айқын көрінетін қабаттасқан құрылымдарды құрады. Бримхэм жартастары "өткен және қазіргі ауа райы процестерін зерттеу және олардың ландшафт эволюциясына қосқан үлесі үшін маңызды классикалық геоморфологиялық орын" деп сипатталған. Британиядағы осындай жартастардың қалыптасуы және жасы туралы пікірталас жалғасып жатса да, Бримхемдегі пішіндердің көп бөлігі соңғы 100 000 жылдың ішінде, соңғы мұз дәуіріне дейін, оның кезінде және одан кейін қалыптасқан болуы мүмкін. Тау жынысы қабаттарының кейбір бөліктері әлі де жер астында болған кезде жарықтар мен сынықтар сияқты әлсіз жерлерде бұзылуы мүмкін. Жер бетіндегі ауа райы процесі жалғасты. Мұздықтардың әсерінен, мұздықтың құлауынан, ауа райының әсерінен және су эрозиясынан оларды бөліп тұрған бос материалдар алынып тасталған кезде жартастар ашыққа шықты. Эрозия ауа райы мен туристердің санының артуына байланысты жалғасуда. Кейбір тастардың саңырауқұлақ пішініне айналуына себеп болуы мүмкін, олар 18 000 жыл бұрын мұз қақпағы еріген кезде жер бетінде құммен шашылған, бұл жартастардың негізін тарылтады, содан кейін мұз кеткеннен кейін барлық жағынан құммен шашылған, бұл бейбірпішін пішіндерге әкелді. Олардың теориялары неодруидизмнің өсуімен сәйкес келді және 1760 жылы Джеймс Макферсонның "Ежелгі поэзияның фрагменттері" жариялануын ұстады. 1786 жылы өткен лекциядан кейін.
Brimham Rocks, once known as Brimham Crags, is a 183.9 hectare (454 acre) biological Site of Special Scientific Interest (SSSI) and Geological Conservation Review (GCR) site, 8 miles (13 km) north west of Harrogate, North Yorkshire, England, on Brimham Moor in the Nidderdale Area of Outstanding Natural Beauty. The site, notified as SSSI in 1958, is an outcrop of Millstone Grit, with small areas of birch woodland and a large area of wet and dry heath. The site is known for its water and weather eroded rocks, which were formed over 325 million years ago and have assumed fantastic shapes. 8 mile (13 km) south of Ripon on Brimham Moor in the Nidderdale Area of Outstanding Natural Beauty in North Yorkshire. It is 1.5 mile (2 km) north of Summerbridge and 3 mile (5 km) east of Pateley Bridge and the River Nidd. The site is managed by the National Trust along with a visitor's centre, public facilities and a car park. Brimham Rocks is open throughout the year between around 8.30 am and dusk, but on 21 March 2020 closed due to the coronavirus outbreak in the United Kingdom. The site reopened fully in the summer of 2021, following the lifting of the UK Government measures to deal with COVID 19. The site was SSSI notified in 1958, with revisions in 1984 and on 19 February 1988. The site was listed for the value of its geology and because the "heath and bog habitats represent important examples of plant communities, formerly more widespread, which have been reduced by agricultural improvement, drainage and afforestation." Associated with the more well known rocky outcrops, are birch woodland, acidic bogs, wet and dry heath, and plant communities which thrive when sheltered between the rocks and exposed on the moor. The rock which has traditionally been referred to as Millstone Grit, originated as river deposited sands in a delta environment and contains both feldspar and quartz pebbles. Deposition from moving water has resulted in the cross bedding which is very evident in most of the outcrops. Brimham Rocks has been described as "a classic geomorphological site, significant for studies of past and present weathering processes and their contribution to landscape evolution." Although discussion continues around the formation and date of tors such as these throughout Britain, much of the development into the forms displayed at Brimham is likely to have taken place over the last 100,000 years before, during and after the last ice age – the Devensian. Some disintegration of the rock strata may have occurred along weaknesses such as fault and fracture planes whilst still buried. Sub aerial weathering has continued the process. The outcrops were exposed when glacial action, gelifluction and further weathering and water erosion removed the loose material which separated them. Erosion continues, caused by weather and tourist numbers. One possibility for the mushroom shape of some stones is that they were exposed to sandblasting at ground level when an ice cap melted 18,000 years ago, narrowing the bases of outcrops, then they were subject to all over sandblasting when the ice had gone, causing the irregular shapes. Their theories coincided with the growth of Neo Druidism, and followed the 1760 publication of James Macpherson's Fragments of Ancient Poetry. After a lecture in 1786,
Қылмыс
2014 жылдың тамызында Бримхэм Рокста Джемма Симпсонның денесі табылды. Сол жылдың желтоқсан айында шизофрениямен ауыратын Мартин Белл адам өлтіргені үшін кінәсін мойындап, кем дегенде он екі жылға бас бостандығынан айырылды. 2000 жылдың мамыр айында ол онымен марихуана шегіп, содан кейін оны "соққылап, пышақтап" өлтірді, бірнеше күн ваннада қалдырып, денесін бөліп, он төрт жыл бойы Бримхэм Рокстағы құпия жерге көміп қойды. 2014 жылдың шілдесінде ол қылмысын мойындап, денесінің орналасқан жерін Скарборо полиция бөлімшесінде көрсетті.
Поэзия
Лауреат ақын Саймон Армитаж Ұлттық қордың тапсырысымен тау жыныстары туралы өлең жазды. Оның "Тепе-тәуелділік" ("Balancing Act") атты өлеңі суретші Адриан Райли мен тас қалаушы Ричард Доусон жасаған, сол аттас тас өнер туындысына қашалған. Бұл туынды 2023 жылғы маусымда тау жыныстарына орнатылды.
Туристік көлік
1838 жылы Харрогейт шипажай маусымына қарай жазғы туристер жалға алынған кареталармен келіп жатты, бұл пошта шебері Кристофер Дейтон үшін бизнес мүмкіндігі болды. Алайда, ол бірінші рет емес, сол жылдың ақпан айында жылқы мен фаэтонды жалдағаны үшін акциздік салықты төлеуді ұмытты және оған 17 шиллинг шығынмен 5 фунт айыппұл салынды. Әділет судьясы С. Оксли былай деді: «Егер осылай жалғастыра берсеңіз, әр жолы 5 фунт стерлинг сомасында айыппұл салынады, сондықтан сақтық танытыңыз, өйткені ол сіздің барлық табысыңызды кетіреді». 1840 жылдары көптеген кареталар адамдарды Харрогейттен Бримхэм Роксқа апару үшін жалданатын. 1862 жылы теміржолдың келуімен және Дакредегі теміржол станциясының ашылуымен, Харрогейт шипажай маусымында келушілер Бримхэм Роксқа экскурсия жасауды оңайрақ таба алды, сондықтан туристер саны артты. 1906 жылы Дакр Банкс станциясынан автобус қатынасы ашылды, бірақ Харрогейттен төрт атты карета жалдауға болады. 20-шы және 21-шы ғасырларда келушілердің көліктері тастардың арасында тоқтатылды, бірақ 1970 жылдан бері Ұлттық сенім қоры кіреберістің жанында тұрақ орнатып, одан Рокс Хаусқа (қазір Бримхэм Хаусы немесе Қонақтар орталығы) дейін жаяуларға арналған жол салды. Дегенмен, Роксте түрлі оқиғалар болған. Мысалы:
2007 жылдың мамыр айында Брекенброу мектебінің саяхатында болған жасөсперім Итан Брэдли тауға көтерілгенде қиын жағдайға түсті. Оның оң аяғы Овен-Рок тасында 4 метр биіктікте қысылып қалды. Солтүстік Йоркшир өрт сөндіру және құтқару қызметі оны арнайы кесу құралдарымен бірнеше сағат бойы босатып, балаға медициналық көмек көрсетіліп, Ұлы Солтүстік әуе жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілді. Ұлттық сенім қоры «қазіргі ескерту белгілері жеткілікті деп санайды және қосымша қауіпсіздік шараларын қабылдауды жоспарламайды» деді. 2016 жылдың 13 ақпанында 21 жастағы ер адам тас үйіндісінен құлап, арқасы мен жамбас сүйегін жарақаттады. Жоғарғы Уорфдейл құлап қалғандарды құтқару қауымдастығының (UWFRA) он мүшесі жедел жәрдем қызметкерлеріне көмек көрсетіп, науқасты Йоркшир әуе жедел жәрдемінің тікұшағына көтеріп алып барды. 2017 жылдың шілдесінде қырық жастағы ер адам 3 метр биіктіктен құлап, аяғына ауыр жарақат алды. UWFRA жедел жәрдем бригадасына көмек көрсетті, содан кейін науқас ауруханаға жеткізілді. 2020 жылдың наурыз айында 43 жастағы еркек альпинист Бримхэм Рокста Йоркшир жедел жәрдем қызметімен бірнеше метр құлап, арқасын жарақаттағаннан кейін емделді. UWFRA тобы оны жедел жәрдем көлігіне жеткізді.
Үстірту
2009 жылға қарай, шамамен 170 боулдеринг мәселесі және 200 тау шаруасы жолы тіркелді. 1957 және 1961 жылдар аралығында Йоркшир таушылар клубы қиын жолдарды тіркеген, бірақ олардың кейбір көмекші шаруалық әдістері қазір қолданылмайды. Жергілікті таушылар Робин мен Тони Барли 1970 жылдарға дейін он жыл немесе одан да көп уақыт бойы жаңа жолдар ашты, бірақ оларды күзетші кірген ақысын төлемегендіктен, үнемі тастан қуды. 1970 жылдан бастап Лидс университетінің тау шаруасы клубы осы жерде тау шаруасымен айналыса бастады. Мұнда әскери курсанттар дайындалады, ал 1990 жылдардан бері таушылар боулдеринг үшін осы тастарға келіп жүр.
Бримхэм Бейкон
Бикон – ежелгі табиғи мүйіс. Ол Бримхэм Рокстың ғылыми маңызы бар табиғи ерекше қорғалатын аймағының (SSSI) шекарасынан сырт, оңтүстік жағында орналасқан. Бірақ, Бримхэм Моордағы аймақпен тікелей байланысты, биік жатқандықтан, ол осы аймақпен біріккен. Ғасырлар бойы осы биік жердегі қарым-қатынас маяктары жағылып келген. 1803 жылы Йоркширдің Батыс Ридингінде осындай 26 маяк орнатылды, соның ішінде Бримхэм Биконында да. "1887 жылы королева Викторияның мерейтойы күні осы жерде үлкен от жағылып, алыстағыларға сигнал берілді".
Түскі тас
Noonstone, жергілікті тұрғындарда Noon Rock деп аталатын, Бримхэм Рокстың SSSI-ның оңтүстік-батысында және Адамның Эль бұлағының шығысында орналасқан табиғи тас тіреуі. Ол ағаштармен қоршалған биік жерде орналасқан, солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай шағын шаруа үйіне немесе коттеджге қарап тұрады. Ағаштар өспей тұрғанда, тас түскі уақытта коттеджге көлеңке түсіретін. Кем дегенде 18 ғасырдың соңына дейін, жергілікті тұрғындар жазғы күн тоғызының қарсаңында Noonstone-ның жанында от жаққан.
Бримхэм жартастары танымал мәдениетте
Мария Эджворттың "Белинда" романында Бримхэм тастары 17 жасар басты кейіпкер Белинда Портман үшін метафоралық тепе-теңдік пен моральдық жарық көрінісі ретінде суреттеледі. "Роджер және Роттенроллдар" балалар телешоуы Бримхэм тастарында түсірілді, ал бұл орын Bee Gees тобының "You Win Again" әніне түсірілген бейнеклипте де пайда болды. "Knightmare" ойын-сауық шоуының алтыншы маусымындағы бір эпизодта Бримхэм тастары түсірілім алақаны ретінде қолданылды.