Кіріспе
Джеймс Гарет Эндикотт (24 желтоқсан 1898 – 27 қараша 1993) – канадтық христиан дін қызметкері, миссионер және социалист болған.
Отбасы және ерте өмірі
Эндикотт Қытайдың Сычуань провинциясында метедист миссионерлер отбасының бес баласының үшіншісі болып дүниеге келді және қытай тілін жетік меңгерді. Соғыстан кейін ол студенттер наразылықтарында сөйлеп, Ұлттық үкіметке қарсы шығуға шақырды, бұл Канададағы шіркеудің сынына ұшырады. Бұл оның 1946 жылғы 5 мамырда, Канада Біріккен шіркеуі оған қоғамдық мәлімдемелерін түзетуді немесе қызметтен кетуді талап еткен соң, қызметінен және миссиясынан кетуіне әкелді. Чжоу Эньлайдың ұсынысымен ол Шанхайға көшіп, Гоминьданға қарсы "Шанхай хабарламасы" басылымын шығарды. Бұл басылым Гоминьданның бекінісіндегі батыстықтарға, сондай-ақ батыс үкіметтерін Чианг режимінің сыбайлас және диктаторлық екеніне көндіруге бағытталған еді.
Канадаға оралу
1947 жылы ол Канадаға қайтып келді. Батыс елдер Чжан Кайшиді қолдап, оның үкіметіне үміт артып отырған кезде, Эндикотт Канада үкіметіне Гоминьдан режимінің құлауы сөзсіз екенін ескертті, содан кейін болжамдарын және Гоминьданды сыбайлас жемқор деп айыптауларын жария етті. Оның сөздері бұқаралық ақпарат құралдары тарапынан сатқындық деп айыпталды және Қытай революциясы мен Қытай Коммунистік партиясын қолдағаны үшін ол жылдың ең жек көрілетін канадасы деп танылды, ал Біріккен шіркеу революцияны қолдағаны үшін оны сынады. Ол лекциялар оқып, «Канаданың Қиыр Шығыс апталығын» шығару арқылы Қытай Коммунистік партиясын қолдауын жалғастырды, оның танымал кезеңінде 5000-ге жуық оқырман болды.
Корей соғысы
Эндикотт 1952 жылы Корея соғысы кезінде Қытайға сапармен оралды, ал Канадаға қайтқаннан кейін АҚШ-ты соғыс барысында химиялық және биологиялық қару қолданған деп айыптады. Оның бұл айыптауларынан кейін Канада баспасөзі оны "халық жауы номер біреу" деп жамандады, ал Біріккен шіркеу Мао Цзэдун мен қытай коммунистерін қолдағандығы үшін оны кінәлады. Оны, колледж кезіндегі досы болған Лестер Пирсон сияқты, Канада саясаткерлері де айыптады. Пирсон оны "қызыл ілгектегі жем" және "қызыл марионетка" деп атады, ал Джон Дифенбекер оның мәлімдемелерін "зор жала" деп сипаттады, консерваторлардың жетекшісі Джордж Дрю болса Эндикотты "коммунистердің шақалы" деп атады.
Кейінгі жұмыстар
Эндикотт 1952 жылы "христиандар мен коммунистердің бейбіт қатар өмір сүруі" жолындағы еңбегі үшін Сталин атындағы бейбітшілік сыйлығымен марапатталды.
Тяньаньмэнь алаңы және Қытай туралы кейінгі көзқарастар
Өлер алдындағы сұхбатында Эндикотт Коммунистік манифесттің "қазір де сол дәрежеде шындық екенін" айтты, бірақ Дэн Сяопин сияқты коммунистік басшыларды "ескілер" деп санап, олардың жеткілікті прогрессивті емес екенін білдірді. Дэннің саясатына күмәнді қарағанымен және 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарды бастапқыда қолдаған Эндикотт, Қытай үкіметінің контрреволюциялық қозғалысқа қатысты қиын жағдайын түсіне білді. Ол сұхбат берушіге былай деді: "Маған енді анығырақ көрінетіні – студенттердің басым бөлігі партия мен қоғамдағы жемқорлық мәселесін шешуге ұмтылған. Мен сол кезде оларды қолдау керек дедім. Бірақ сол уақытта идеалисттердей көрінген көшбасшылардың көптегені капитализмді қайта орнатуға тырысқан адамдар болып шықты. Қазіргі уақытта Коммунистік үкімет Тяньаньмэньде аз адам қаза тапты деген пікірді айтқанда дұрыс болған сияқты – ең көп дегенде екі-үш жүз адам. Бірақ Пекиннің батыс бөлігінде көптеген адам қаза тапты. Капиталистік бағытталғандар мен социалистер арасында тікелей атыс болды, егер армияны социалистер деп атасаңыз. Қытай үкіметін құлатуға жасалған әрекет болды деп мәлімдеген Эндикотт: "Бұл шағын азаматтық соғыс болды. Армияның конституцияны қорғауға бағытталған әрекеті капиталистік бағытталғандардың әскери күшпен билікті басып алуына тосқауыл қойды. Үкімет не істеуі керек еді? Ешқандай реакция жасамау керек пе?"
What is more clear to me now is that there was a core of students who were concerned mainly with getting something done about corruption in the party and in the society. I said at the time they should be supported. But a lot of the leaders, who at the time appeared to be idealistic, turned out to be agents for a capitalist restoration. It appears now that the Communist government was relatively correct in saying that very few people were killed in Tiananmen – perhaps two or three hundred, at most. But in another western section of Beijing, a lot of people were killed. There was practically a shoot out between the capitalist roaders and the socialists – if you can call the army socialists. Arguing that there was an attempt to overthrow the Chinese government, Endicott stated, What took place was a minor civil war. The army's action in upholding the constitution probably prevented the capitalist roaders from really making an attempt to take over by military force. What was the government to do? Not react?
Канадалық коммунистермен қарым-қатынас
1971 жылы Канада Коммунистік партиясының бас хатшысы Уильям Каштан оны Канадалық Бейбітшілік Конгресінен және Дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесіндегі Канада делегаты лауазымынан кетуге шақырды, «Канадалық Жұқ Бытырайған Хабар» басылымын Кеңес Одағына қарсы және Мао Цзэдунды қолдайтын жарияланым деп айыптады. Эндикотт басылымды тоқтатудың немесе Қытайдың Кеңес Одағымен болған қақтығысындағы қолдауын кері тартудың орнына, ұйымнан кетуге келісті. Канадалық Бейбітшілік Конгресінен кеткеннен кейін ол көп ұзамай Канада-Қытай қоғамын құрды және Кеңес Одағымен ашық түрде қарым-қатынасын үзді. Тим Бак, Стэнли Райерсон, Лесли Моррис және басқа да канадалық коммунистермен достық қарым-қатынаста болғанымен, Эндикотт ешқашан Канада Коммунистік партиясына қосылмады, бірақ оның үш баласы партияның заңды ұйымы – Еңбекшілердің прогрессивті партиясына мүше болды. 1941 жылдан 1944 жылға дейін Торонтода демалыста болған кезде ол Кооперативтік Комонвелл Федерациясына қосылды және 1942 жылғы федералды сайлауда партия үшін үгіт жүргізді, онда Джозеф Нозуорти күтпеген жеңіске жетті, бірақ Қытайға оралғаннан кейін оның мүшелігі тоқтатылды. 1948 жылы ол ККФ-ға қайта қосылуға өтініш бергенде, оның өтініші қабылданбады; себебі көрсетілмеді, бірақ Эндикотттың коммунизммен байланысы бар деген пікірге байланысты қабылданбағаны анық.