Кіріспе

Либериядағы сол аттас өзендегі өзен, Америка Құрама Штаттарындағы өзен – Фармингтон өзені. Ол Коннектикут штатының солтүстік-батысында орналасқан, негізгі арнасының ұзындығы 46,7 миль (75 км), ал ірі салалары оңтүстік-батыстағы Массачусетс штатына дейін созылады. Өзеннің ең ұзын ағысы, Батыс саласының бастауынан есептегенде, 80,4 миль (129 км) құрайды, бұл оны Коннектикут өзенінің ең ұзын саласы етеді – солтүстікке орналасқан Уэстфилд өзенінен 2,3 миль (4 км) ұзын. Алайда, бұл саланың алғашқы 11 милі Баркхамстед суқоймасы мен Макдонау көлін құру үшін тоғады. Ол Коннектикут штатының Нью-Хартфорд қаласындағы Макдонау көлінен шыққанға дейін өзенге ұқсамайды. Шығыс және Батыс салалары Нью-Хартфордта (Коннектикут штаты) бірігеді. Өзеннің жоғарғы ағысы көбінесе оңтүстікке қарай ағады, бірақ Фармингтон қаласында (Коннектикут штаты) солтүстікке бұрылып, негізінен солтүстік және шығысқа қарай ағып, Виндзорда Коннектикут өзеніне құяды.

Тарих

Өзенге жақын орналасқан ескерткіштерді соңғы мұз дәуірінің соңында, 12 400 жыл бұрынғы Жас Дриас кезеңінде көшпелі халықтар салған. Бұл осы аймақты мекендеген, кейін Оңтүстік Жаңа Англия деп аталатын алғашқы адамдардың болғанын көрсетеді. 2019 жылдың қысында Авон қаласында осы ескерткіштің қалдықтары, сондай-ақ көршілес аймақтардан алынған материалдардан жасалған тас құралдар мен артефакттар қазылып алынды. Коннектикут және Фармингтон өзендерінің жоғарғы аңғарлары – Массако тайпасының, Тункси тайпасының кіші бөлігінің, ал олар өз кезегінде Уаппингер тайпасымен байланысты болған, Американың түпкілікті халқының жері болған. Тунксис атауы, Шығыс Алгонкин тілдерінің Квирипи тобына жататын сөз, жергілікті «Вуттункшау» терминінен шыққан, ол «өзен қайда бұрылады» дегенді білдіреді. Өзеннің орта тұсында, Фармингтон қаласындағы су тасқынына жатқан, Метакомет қырқасының төменгі жағында Фармингтон өзенінің ағысы солтүстік-шығысқа қарай бұрылады, содан кейін Виндзорда Коннектикут өзенімен қосылады. Еуропалықтар алғаш келген кезде «Тунксис Сепус» аумағы солтүстікте Симсбери, оңтүстікте Уоллингфорд, солтүстік-батыста Мохаук елі және шығыста қазіргі Виндзор, Хартфорд және Уэзерсфилд қалаларымен шектелген 165 шаршы мильді құрады. 1645 жылы Коннектикут штатының Бас Ассамблеясы Фармингтон қаласына ат қойды, ал 1650 жылы Бас Ассамблеяның шешімімен және Фармингтон өзенінің шығыс жағалауындағы «Индиан Нек» маңында «Тунксис үндістері» үшін жерді резервтеу арқылы бұл қайта расталды. Кейіннен Массако тайпасының жерін голландтар сатып алды. Бұл және Коннектикут колониясы дәуіріндегі оның қоныстануы Симсберидің ерте тарихында сипатталған. 1899 жылы Шығыс Гранбидегі Тарифвилл шатқалының астында Фармингтон өзеніне салынған Спунвилл бөгеті 1955 жылғы су тасқынында қирады және 2012 жылдың шілдесінде алынып тасталғанға дейін бірнеше онжылдық бойы жартылай бөгет ретінде сақталды. Бөгет, сондай-ақ 187-ші бағдарламада Фармингтон өзенін кесіп өтетін көпір, 1840 жылы өзеннің солтүстік жағалауында салынған күміс жалатылған фабриканың атынан алған. Бұл АҚШ-тағы өзінің түріндегі алғашқы фабрика болды.

Балық аулау

Фармингтон өзені Коннектикут штатының ең көп қалпына келтірілген бұршақ ағындарының бірі болып табылады, 2022 жылы Батыс тармағы мен негізгі арнасы бойынша 50 000-нан астам бұршақ, қоңыр, көкжиек және жолбарыс бұршағы отырғызылды. Бұған қоса, өзендегі бұршақтардың шамамен 40% құрайтын жабайы, өзенде туған бұршақтардың қалың популяциясы бар. Әсіресе Батыс тармағы, АҚШ-тың Солтүстік-Шығысындағы ең жақсы бұршақ ағындарының бірі ретінде танымал, себебі ол жыл бойы суық су балықтарын сақтауға өте қолайлы, суық, жақсы оттегімен қамтамасыз етілген және төменнен шығарылатын құйрық сулары болып табылады. Коннектикут суларына ең жоғары деңгейде бейімделген, штаттық балық шаруашылықтарында селекциялық өсірілген бірегей "Тірі қалған штамм" қоңыр бұршағы, Батыс тармағынан алынған жоғары сапалы жабайы және қалған бұршақтардың жыл сайынғы жинағына тәуелді. Коннектикут штатының Тарифвилл қаласында тағы бір тасқынды су учаскесі орналасқан, ол 1.5 миль (2 км) техникалық 2-ші және 3-ші дәрежелі судан тұрады және күшті ағыстарға ие. Басқа тасқынды су аймақтарына Нью-Хартфордтағы "Шайтанның патшалығы", Коннектикут штаты, түбіртектерге де танымал, және Колинсвилл мен Юнионвиллдегі "Кристалл рапидтері" бөлімі кіреді, ол 4 миль (6 км) 2-ші дәрежелі суды ұсынады.

Плотиналар мен электр энергиясын өндіру

Өзеннің батыс тармағына Коннектикут Метрополитендік округтік комиссиясы басқаратын Батыс Хартленд және Колебрук қалаларындағы екі гидроэлектр бөгеттері кіреді. Шығыс тармақтағы ең үлкен бөгет – Савилл бөгеті, ол Баркхамстед су қоймасын құрайды. 21 метрлік (68 фут) "Көкжаз" бөгеті су электр генераторымен және балық өтетін баспалдақпен жабдықталған, ол Коннектикут өзеніне құюға бірнеше шақырым жетпеген Уиндзорда өзенді бөгейді. Еуропалықтар қоныстанғаннан бері өзенде көптеген басқа бөгеттер салынды, көбінесе диірмендер мен өнеркәсіптік кәсіпорындарды қуаттандыру үшін. Коллинсвиллдегілер сияқты, олардың кейбіреуі әлі де жақсы сақталған. Коллинсвилл жаңартылатын энергияны ілгерілету туралы заң (H.R. 316; 113-конгресс) Федералдық энергияны реттеу комиссиясына Коннектикут штатының Кантон қаласына өзен бойындағы екі кішкентай электр станциясын қайта іске қосуға лицензия беруді тапсырады. Бұл заң жобасы 2013 жылдың 12 ақпанында АҚШ Өкілдер палатасынан өтті, бірақ әлі заңға айналмады. Отис су қоймасының бөгетінен шыққан немесе ағып өткен су Фармингтон өзеніне Массачусетс штатының Отис қаласындағы Су қоймасы жолының солтүстігінде құяды. Қысқы деңгейді төмендету үшін күзде су қоймасынан көп мөлшерде су жіберіледі.

Табиғи ресурстар және табиғатты қорғау

Фармингтон өзенінің көп бөлігі АҚШ-тың ұлттық жабайы және көрнекті өзендер жүйесінің бөлігі ретінде белгіленген. Өзенге осындай мәртебе 1994 жылы берілді, ол 14 миль суды қамтыды, көбінесе Фармингтон өзенінің батыс саласы бойымен, сондай-ақ өзеннің негізгі арнасының бір бөлігі, Хартлендтен Нью-Хартфорд Кантон қалалық шекарасына дейін. 2019 жылы бұл мәртебе Непауг өзенімен қосылған жерге дейін тағы 1,1 мильге дейін кеңейтілді. 2019 жылы Фармингтон өзенінің негізгі арнасының көп бөлігі және Salmon Brook салалық жүйесі, барлығы 61,7 мильге жуық қосымша су, сондай-ақ жабайы және көрнекті деп жарияланды. Фармингтон өзенін үйлестіру комитеті Фармингтон өзенінің белгіленген учаскелері үшін басқару жоспарларын іске асыруды қадағалайды және өзен бойындағы қалалардың, Коннектикут энергетика және қоршаған ортаны қорғау департаментінің, Метрополитен аудандық комиссиясының, Ұлттық саябақтар қызметінің, Фармингтон өзенінің су бассейні қауымдастығының және Фармингтон өзені балықшылар қауымдастығының өкілдерін қамтиды. Фармингтон өзені мен оның салаларында 11 түрлі тұщы су мидиясы бар екені белгілі. Фармингтон Коннектикут өзенінің кез келген саласындағы ең көп мидия түрлеріне ие, тек сары шам-мидиясы жоқ, ол тек Коннектикут өзенінің негізгі арнасында, Массачусетс штатының Тёрнерс-Фоллз қаласынан Виндзор, Коннектикут штатына дейін табады.