Кіріспе

Ассаб немесе Асеб () — Эритреяның Оңтүстік Қызыл теңіз аймағындағы портовый қала. Ол Қызыл теңіздің батыс жағалауында орналасқан. Ассабта негізінен афар, амаргина, тигринья және араб тілдері қолданылады. 1882 жылы Италия үкіметі бұл портының бақылауын алғаннан кейін, Италия Эритреясы колониясын құруға негіз салды, ол 1990 жылдары Эфиопиядан тәуелсіздік алғаннан кейін тәуелсіз Эритрея мемлекетіне айналды.

Тарих

Ассаб ежелгі Арсиной Эпидире қаласынан солтүстік-батысқа қарай шамамен орналасқан.

19 ғасыр

Ассабтың ішкі аймақтармен байланысы шектеулі болды, ал 19 ғасырдың ортасына дейін ол тек 100 адам тұратын және жиырма шатырдан тұратын шағын Афар балықшы ауылы еді. 1869 жылдың 15 қарашасында итальяндық миссионер Джузеппе Сапето Рубатино кеме компаниясының атынан Ассаб портын сатып алғанда, ол едәуір назар аударды. Ассабқа келген Сапето екі сұлтанды – ағайынды Хасан ибн Ахмет пен Ибрагим ибн Ахметті кездестірді, екеуі де портты 6000 Мария Тереза долларына сатуға дайын болды. Сапето Баб-эль-Мандебқа жақын орналасқандығына байланысты Италия үшін порттың өте қолайлы екенін айтып, сатып алуын негіздеді, сондай-ақ, формальды түрде Ауса сұлтанының бақылауында болғанымен, шын мәнінде ол тәуелсіз саяси бірлік екенін мәлімдеді. Дегенмен, бұл сатып алу Италияда қызу пікірталас тудырды, онда баспасөз де, парламент те оған қарсы болды, ал египеттіктер оны заңсыз деп жариялады. Италия үкіметі Эфиопияға ішкі аймаққа қол жеткізу үшін портты дамыту мүмкіндігіне риза болды, 1882 жылы аймақты бақылауға алды және Шеваға қарай жолды ашуға кірісті. Италияның Менелик II-ге аккредитацияланған өкілі граф Пьетро Антонелли эфиопиялық билеушімен келісімге келді, оған Ассаб арқылы жеткізілген 2000 «Ремингтон» мылтығын беруге міндеттенді. Антонелли 1883 жылы Аусаға да сапар шекті, онда ол Афар сұлтаны Мұхаммед Ханфаримен достық қарым-қатынас орнатып, оны Италия үкіметімен сауда келісіміне қол қоюға көндірді. Нәтижесінде Ассаб пен Шева арасындағы сауда тез өрістеді, ал келесі жылдың соңында Антонелли 600 түйеге, олардың үстінде алтын, піл сүйегі және цивет болған, 50 000 мылтық пен 10 миллион оқ-дәрі алмастыруға қол жеткізді. 1884 жылы итальяндық саяхатшы Г.Б. Ликата портқа келді және халықтың құрамында 111 афар, 140 араб, 43 итальян, 12 абиссиниялық және 10 сомали екенін анықтады. Бұл әлі де шағын елді мекен болғанымен, Ассаб үміт беретін орын ретінде қарастырылды, Ликата оны 1884 жылы «келешектегі ұлы істердің» бастамасы деп эмоционалды түрде сипаттады: «Италия оны шын мәнінде отарлағанда болатын нәрсеге қатысты әдемі; ол жас болғандықтан ұнайды және итальяндық болғандықтан қызықты». 1885 жылы Массауа басып алынғаннан кейін порттың маңызы азайды. Солтүстік портының басып алынуы итальяндықтарға Эфиопияға оңай қол жеткізуге мүмкіндік берген әлдеқайда ірі портты қамтамасыз етті. Порттың Шевамен қару-жарақ саудасы да Менелик II-ге қарсы әрекеттер басталғандықтан тоқтап қалды. Адва шайқасынан кейін Ассаб ұмытылып, итальяндықтар Массауаға қызығушылық танытты.

20 ғасыр

ХХ ғасырдың басында Ассаб портының маңызы зейілін жойды. Италияға күдікпен қараған Эфиопия, Джибутиде француздықтармен сауда жасауды артық көрді. Этио-Джибути теміржолының салынысы Ассаб арқылы өтетін тауар айналымын одан әрі азайтты. Ішкі аймақтан елеулі сауда болмағандықтан, елді мекен тұз өндірісіне тәуелді болды, ол Жапонияға экспортталды, сондай-ақ жақын жердегі құрма бақтары да маңызды рөл атқарды. Осы кезеңде халық саны 1000 мен 3000 аралығында, оның ішінде 100-140 итальяндықтар болды. 1922 жылғы британдық соғыс кеңсесінің баяндамасында бұл елді мекеннің шағын ауыл екені және "жергілікті тұрғындардың жүзден кем дөңгелек шатырлы үйлері, бірнеше еуропалықтар салған үйлер және қарапайым кеден үйі" болғаны айтылды. Фашизмнің күшеуі әсер еткендей, британдық саяхатшы Герман Норден: «Үкіметтік ғимараттардан туды көрмесе де, саяхатшы итальяндық иелікте екенін білер еді, себебі бұрылысты көшелердегі қара балалар фашистік сәлемдеме береді» деп жазды. 1952 жылы Эритреяның Эфиопиямен федерацияға қосылуынан (және 1962 жылы қосылғаннан кейін) Ассаб елдің оңтүстік және орталық бөліктері үшін маңызды портқа айналды. Кейіннен ол Эфиопияның экспорт-импорт саудасының 70 пайызын жүзеге асырды және шағын теңіз жағалау гарнизонына ие болды. Мұнай өңдеу зауытының құрылысы 1964 жылы басталды және 1967 жылы пайдалануға берілді. 1989 жылы Ассабтың халқы 39 600 адамды құрады. 1990-шы жылдардың басында порт инфрақұрылымы жаңа терминалдың салынуы арқасында кеңейтілді. Мұнай өңдеу зауыты 1997 жылы экономикалық себептерге байланысты жабылды. 1998 жылы Эритрея-Эфиопия соғысы басталарға дейін Эфиопия Ассабты әлеммен сауда жасау үшін пайдаланды. Эритрея мен Эфиопия арасындағы шекаралар жабылды және Эфиопиямен сауда тоқтатылды. Порт пен қала құлдырады және 2005 жылға қарай халық саны шамамен 20 222 адамға дейін азайды.

21 ғасыр

2008 жылы көршілес Джибутимен шекаралық дау және осының салдарынан екі ел арасындағы қауіпсіз шекара туындағаннан кейін, Катар әскерлері буферлік аймақта делдалдық қызмет атқарды. Осыдан кейін Ассабтың маңызы одан әрі төмендеді. Тигрэй соғысы барысында Тигрэй халықтық азаттық фронты (ТХАФ) Эфиопияны Біріккен Араб Әмірліктеріне қарасты Ассабтағы әскери базадан дрондарды қолданғаны үшін айыптады.

Инфрақұрылым

Ассаб қаласын Ассаб халықаралық әуежайы қамтамасыз етеді. Біріккен Араб Әмірліктері, хабарлама бойынша, портты және әуежайды логистикалық мақсаттар үшін, сондай-ақ ұстау орталығы ретінде пайдаланады.

Климат

Ассаб Данакил аймағына тән ыстық шөлді климатқа (Кеппен климаттық жіктелімі BWh) ие. Қаланың климаты құрғақ және өте ыстық, жылдық жауын-шашын мөлшері өте төмен. Ассаб күндіз де, түні де жоғары температураны бастан кешіреді, жылдық орташа температурасы шамамен жетеді.