Кіріспе

Ағаш біліктерінің, ұшқыш біліктердің немесе сақиналы құйрықты опсумдардың ұясы – дрей. Дрейлер әдетте бұтақтардан, құрғақ жапырақтардан және шөптен салынады, көбінесе биік ағаштардың салаларында орналасады. Оларды "ұя-дрей" деп те атайды, осылай шатырлы "ұялардан" (кейде "сауыттар" деп те аталады) ажыратады. Орташа белдеуде дрейлер күзде жапырақтар түскен кезде жақсы көрінеді, бұл өткен жазда немесе күздің басында салынған жаңа ұяларды ашады. Дрейлерді орналастыруға қолайлы орын – жерден 9–13 метр (29–42 фут) биіктіктегі ағаш саласы. Біліктер үйдің шатырларында немесе сыртқы қабырғаларында да ұя салады, онда дрей өрт қаупін тудыруы мүмкін, себебі кейбір біліктер электр кабельдерін шағып жейді. Басқа уақыттарда біліктер ағаш діңінің немесе үлкен бұтақтың ішіне жасалған тұрақты ұяда тұруы мүмкін.

Этимология

Дрей сөзінің шығу тегі белгісіз, бірақ ағылшын тілінде 17 ғасырдың басынан бастап кездеседі.

Құрылыс

Солтүстік Америкада дрейлер жасыл жапырақтары бар, шағын, тістелген бұтақтардан басталады. Осы бұтақтарды күзге дейін (жапырақтар табиғи түрде түскен кезде) жинау, жапырақтар қоңыр түске енгенімен, қыс бойына тығыз жабысуына мүмкіндік береді. Дайын дрей – диаметрі шамамен немесе одан да көп болатын, ішкі беті шөп, мүк, жапырақ, ұсақталған қабық немесе қайрағы инелері сияқты түрлі жұмсақ материалдармен қапталған, ал сыртында бұтақтар мен басқа да кедір-бүдір материалдармен өрілген қуыс шар. Дрейде әдетте төменгі жағына жақын және ағашқа қарай бағытталған, жаңбырдың ішке кірмеуін қамтамасыз ететін бір немесе кейде екі кіру/шығу тесігі болады. Екінші тесік қашу жолы ретінде пайдаланылады. Көбінесе көрінетін толық емес немесе жалпақ дрейлер ыстық ауа райындағы ұйықтау орындары немесе өте жас, тәжірибесіз ақбөрікшіктердің тастап кеткен тыраныстары болуы мүмкін. Дрейді салуға қолданылатын материалдар мен мөлшері түрлі ақбөрікшіктерге және аймаққа қарай өзгереді. Мысалы, шығыс сұр ақбөрікшіктері көбінесе қайын, қарағай, емен сияқты жапырақты ағаштардың жапырақтары мен бұтақтарын пайдаланады. Оңтүстік ұшқыш ақбөрікшіктері ұяларында саңырауқұлақ мицелийлерін, жапырақты жапырақтарды, қабық пен бұтақтарды қолданады, ал солтүстік ұшқыш ақбөрікшіктері көбінесе кедр қабығын (басқа да қабық түрлерімен бірге), лишайларды, мүктерді, жапырақтар мен бұтақтарды пайдаланады. Тынық мұхитының солтүстік-батысында солтүстік ұшқыш ақбөрікшік негізгі материал ретінде кең таралған Bryoria лишайкасын қолданады. Дрей әрқашан жерден кемінде жоғары орналасқан, ал ұшқыш ақбөрікшіктер одан да биік салады. Кейде ақбөрікшіктер өздері дрей салады, ал кейде басқа ақбөрікшік, көбінесе басқа түрдің салған бос дрейін иеленеді. Дрейлер қоршаған ортадан қорғалуы керек және су өткізбейтін және жыртқыштарға төзімді болу үшін үнемі күтімді қажет етеді. Ақбөрікшіктер көбінесе маусым ішінде бірнеше дрей салады, оларды қосалқы ұя ретінде пайдаланады, егер басты дрей жыртқыштардың шабуылына ұшыраса немесе биттер мен құтырлар басып алса. Кейбір дрейлер бірнеше ұрпақ ақбөрікшіктердің он жылдан астам уақыт бойы пайдалануын байқаған, бірақ орташа дрейді тастап кетуден бұрын бір-екі жыл ғана қолданылады. Егер дрей қайта-қайта пайдаланылса, ақбөрікшіктер оны үнемі күтіп-жөндеуі керек, қажет болған жағдайда бұтақтар мен жапырақтарды толықтырып отыруы тиіс. Тастап кетілген ұяның қалдықтары жылдар бойы көрінуі мүмкін.

Кәсібі

Аталық және аналық бөрікшелер көбелек шағылысу маусымында қысқа мерзімге бір ұяны бөлісе алады, ал суық қыста жылыну үшін бір үйде жатады. Дегенмен, аналықтары жүкті болғанда жеке ұя салады. Солтүстік Америкада бөрікшелер жылына екі рет шамамен үш "балапанынан" туады. (Ұядан шыққаннан кейін, жас бөрікше өмірінің бірінші жылында "жас" деп аталады.) Маусым айындағы балапандар кейде дрейлерде туып өседі, бірақ қаңтар айындағы балапандар көбінесе ағаштардың қуыстарында туып өседі, бұл әлдеқайда қауіпсіз. Дрейде туған балапандар ағаш қуысында туған балапандарға қарағанда 40%-ға аз өмір сүреді, егер қуысқа кіретін тесік шамамен 15 см-ден аспаса, онда ашаршылық көрген еңкейлердің кіруіне тосқауыл қойылады.