Кіріспе

Интеллектуалды ұшуды басқару жүйесі (IFCS) – ұшақ экипажы мен жолаушыларының қауіпсіздігін арттыру және қалыпты жағдайларда ұшақтың өнімділігін оңтайландыру үшін жасалған келесі буын ұшуды басқару жүйесі. Бұл жүйенің ең маңызды артықшылығы – ол ұшқышқа, әдетте апатқа алып келетін техникалық бұзылулар кезінде де ұшақты басқаруға мүмкіндік береді. IFCS NASA Dryden Ұшу зерттеу орталығының басшылығымен, NASA Ames Ғылыми зерттеу орталығы, Boeing Phantom Works, Батыс Вирджиния университетінің Ғылыми зерттеу институты және Джорджия технология институтының ынтымақтастығымен әзірленуде.

ИФКҚ-ның мақсаттары

IFCS жобасының басты мақсаты – азаматтық және әскери ұшақтарда қолданылатын, бейімделуге және қателерге төзімді жүйе құру. Бұл, ұшуды басқару бағдарламалық қамтамасының өздігінен оқып үйренетін нейрондық желі технологиясын енгізетін жаңартулары арқылы іске асырылады. IFCS нейрондық желі жобасының мақсаттары: нейрондық желі технологиясын пайдаланып ұшақтың сипаттамаларын анықтап, ұшақтың өнімділігін оңтайландыруға мүмкіндік беретін ұшуды басқару жүйесін әзірлеу; ұшақтың ұшу қасиеттерін талдау үшін өзін-өзі оқыта алатын нейрондық желі жасау; аталған қасиеттерді IFCS жобасының сынақ алаңы болып табылатын, өзгертілген F 15 ACTIVE ұшағында ұшу кезінде көрсету.

Жұмыс істеу теориясы

IFCS жүйке желісі ұшақтың сенсорлары арқылы және негізгі ұшу компьютерінен түсетін қателерді түзетулер арқылы ұшу сипаттамаларын нақты уақытта үйренеді, содан кейін осы ақпаратты ұшақтың әртүрлі ұшу сипаттамаларының модельдерін жасау үшін пайдаланады. Жүйке желісі ұшақ тұрақты ұшу режимінде болғанда ғана үйренеді және ұшақтың ақаулық жағдайына түсуіне себеп болатын кез келген сипаттамаларды жоққа шығарады. Егер ұшақтың жағдайы тұрақтыдан ақаулыққа өзгеретін болса, мысалы, басқару беттерінің бірі зақымданып, жауап бермейтін болса, IFCS осы ақауды анықтап, ұшақтың ұшу сипаттамаларының моделін ауыстыра алады. Содан кейін жүйке желісі анықтамалық модель мен ұшақтың нақты күйі арасындағы қателікті нөлге дейін азайтуға жұмыстейді.

1-ші буын

2003 жылы 1-ші буын IFCS ұшу сынақтары нейрондық желінің нәтижелерін тексеру үшін жүргізілді. Бұл кезеңде нейрондық желі McDonnell Douglas F 15 STOL/MTD ұшағының жел тоннелінде алынған ұшу ерекшеліктерін пайдаланып алдын ала оқытылды, бірақ ұшу кезінде ешқандай басқаруға түзетулер енгізбеді. Нейрондық желінің нәтижелері деректерді жинау мақсатында ғана құралдарға тікелей бағытталды.

2-ші буын

2-буын IFCS сынақтары 2005 жылы жүргізілді және жұмыс істеу теориясында сипатталғандай, толық интеграцияланған нейрондық желі пайдаланылды. Бұл тікелей бейімделетін жүйе, ол үздіксіз қателерді түзетеді, содан кейін осы түзетулердің әсерін өлшейді, жаңа ұшу модельдерін үйрену үшін немесе қолданыстағыларын жақсарту үшін. Ұшақтың күйін өлшеу үшін нейрондық желі руль, тангаж, рыскание осьтерінен және басқару беттерінен 31 дерек алады. Егер ұшақтың күйі мен модель арасында езгешелік болса, нейрондық желі динамикалық инверсиялық контроллер арқылы негізгі ұшу компьютерінің шығыстарын реттейді, бұл езгешелікті нөлге дейін жеткізеді, содан кейін бұл сигналдар басқару беттерін қозғайтын актуаторды басқару электроникасына жіберіледі.

Ақылды автопилот жүйесі

Лондон университетінің колледжінде ұшақты басқарудың интеллектуалды жүйесін жобалау мақсатында тағы бір ғылыми-зерттеу және әзірлеу жобасы жүргізілуде. Олардың прототипі "Интеллектуалды автопилот жүйесі" деп аталады, ол адамнан еліктеу арқылы үйрене алатын жасанды нейрондық желілерге ие. Жүйе қаушатыра жағдайлардағы ауа райына және қозғалтқыштың істен шығуы немесе өрт сияқты ұшу кезеңіндегі төтенше жағдайларды, сондай-ақ шұғыл қонуды және ұшу тренажерінде тоқтатылған ұшып тұруды (RTO) басқара алады.