Кіріспе
Амилорид – Midamor саудалық атауымен де сатылатын дәрілік зат, көбінесе жоғары қан қысымын, жүрек жеткіліксіздігінен немесе бауыр циррозынан туындаған ісінуді емдеу үшін басқа дәрілермен бірге қолданылады. Амилорид калийді сақтайтын диуретик болып жіктеледі. Амилорид көбінесе тағы бір диуретикпен, мысалы тиазидтік немесе тік иірімді диуретикпен бірге қолданылады, бұл бүйректің нефронының қуысынан натрий ионының сіңуін азайтады және қуысқа калий ионының шығарылуын төмендетеді. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне енген.
Amiloride, sold under the trade name Midamor among others, is a medication typically used with other medications to treat high blood pressure or swelling due to heart failure or cirrhosis of the liver. Amiloride is classified as a potassium sparing diuretic. Amiloride is often used together with another diuretic, such as a thiazide or loop diuretic. which both reduces absorption of sodium ion from the lumen of the nephron and reduces excretion of potassium ion into the lumen. It is on the World Health Organization's List of Essential Medicines.
Медициналық қолданыстар
Амилоридті жоғары қан қысымын емдеу үшін тиазидті диуретикпен немесе (сирек жағдайларда) жүрек жеткіліксіздігін емдеу үшін петіктік диуретикпен бірге қолдануға болады. Амилоридтің калийді сақтау әсері тиазидтер немесе петіктік диуретиктердің көбінесе тудыратын қандағы калийдің төмендеуіне (гипокалемияға) қарсы әрекет етеді, бұл калийдің қалыпты деңгейін сақтау қажетті адамдар үшін ерекше маңызды. Резистентті гипертензиясы бар, қазірдің өзінде тиазидті диуретик, ангиотензин конверттеуші фермент ингибиторы (АКИ) немесе ангиотензин II рецептор блокаторы (АРБ) және кальций арнасы блокаторы қабылдап жүрген пациенттерде амилоридтің (немесе спиронолактонның) қосылуы, бета-блокаторды (бисопролол) немесе альфа-1 блокаторды (доксазосин) қосуға қарағанда қан қысымын төмендетуде тиімдірек болды. Гидрохлоротиазидпен бірге қолданғанда, амилоридтің қосылуы қан қысымы мен қандағы қант деңгейіне жағымды әсер етті. Сондықтан амилорид тиазидті диуретиктердің метаболизмдік жанама әсерлерін болдырмауға көмектеседі, бұл тиазидтің жоғары дозаларын қолдануға мүмкіндік береді (алғашқы зерттеулердегідей). Амилорид Лиддл фенотипін емдеу үшін таңдаулы препарат болып табылады, ол жоғары қан қысымымен, қандағы калийдің төмендеуімен және метаболикалық алкалозбен, сондай-ақ плазмадағы ренин белсенділігінің және альдостерон деңгейінің төмендеуімен сипатталады. Лиддл фенотипі бар кейбір адамдарда Лиддл синдромы болады, ол бүйректің соңғы дистальды түтікшесі мен жинау арнасының полярланған эпителийлік жасушаларының апикальды мембранасында орналасқан эпителийлік натрий арнасының (ENaC) жоғары реттелуіне әкелетін генетикалық мутацияны қамтиды. Лиддл фенотипі көбінесе ENaC арналарының жоғары реттелуімен байланысты, бұл натрий мен судың сақталуына және гипокалемияға әкеледі, сондықтан амилорид натрийдің шығарылуын күшейту және калийді сақтау арқасында ENaC арнасының ингибиторы ретінде тиімді, калийдің деңгейін қалыпқа келтіреді. Амилоридті монотерапия (бір препаратпен емдеу) немесе бауыр циррозына байланысты асцит пен ісінуді емдеу үшін басқа диуретиктермен (мысалы, гидрохлоротиазид, фуросемид) бірге қосымша терапия ретінде қолдануға болады. 2012 жылғы Америкалық бауыр ауруларын зерттеу қауымдастығының (AASLD) клиникалық практикалық нұсқауларында амилоридті спиронолактонның орнына асцитті емдеу үшін қолдануға болады, егер ол жақсы көрілмесе (мысалы, гинекомастияның жанама әсерінен), бірақ амилоридтің құны мен тиімділігінің жетіспеуіне байланысты ол басым препарат емес.
Диабетпен ауыратын адамдар
Диабетпен ауыратын адамдар бүйрек проблемаларына бейімдеушілікке ие, бұл олардың гиперкалиемияға (қандағы калийдің жоғарылауына) ұшырау қаупін арттырады. Диабетпен ауыратын адамдарда амилорид қолдану кезінде уыттанудың алдын алу үшін калий деңгейі мен бүйрек функциясын қатаң бақылау қажет. Глюкозаға төзімділік сынағынан кем дегенде 3 күн бұрын амилоридті тоқтату қажет, өйткені ол өлімге әкелетін гиперкалиемия қаупін тудырады.
Жүктілік
Амилоридті жануарларда қолдану деректері оның дамушы ұрыққа қауіп келтірмейтінін көрсетеді. Дегенмен, амилоридті орган қалыптасу кезеңінде ацетазоламидпен бірге қолданғанда бүйрек және несеп жолдарының ақауларының қаупі артады. Жүктілік кезінде қолданылған адамдардан алынған шектеулі мәліметтер жүктіліктің бірінші триместрінде қабылданған жағдайда нақты бір туа біткен пенис аномалиясымен байланысты екенін, сондай-ақ жүктілік бойы қабылданған жағдайда іштегі баланың өсуінің біраз шектелу қаупі бар екенін көрсетеді.
Қарсы көрсетілімдер
Амилорид бүйрек проблемалары бар (мысалы, анурия, жедел немесе созылмалы бүйрек ауруы, немесе диабеттік нефропатиясы бар) адамдарда, қандағы калий деңгейі жоғары болғанда (≥5,5 мЕк/л) немесе амилоридке немесе препараттың кез келген құрамына аса сезімтал адамдарда қолдануға қарсы көрсетіледі. Көп жағдайларда, калийді сақтайтын дәрілерді (мысалы, спиронолактон және триамтерен) қабылдап жүрген немесе калий препараттарын (мысалы, калий хлориді) ішіп отырған адамдарда да қолдануға болмайды.
Өзара әрекеттесулер
Амилорид қандағы калий деңгейін арттыратын басқа дәрілермен бірге қолданғанда маңызды өзара әрекеттесулер тудыруы мүмкін, бұл гиперкалиемияға алып келуі мүмкін. Мысалы, амилоридті лизиноприл сияқты ангиотензин конверттеуші фермент (АКФ) ингибиторларымен немесе лозартан сияқты ангиотензин II рецепторларының 1-ші түріндегі (AT1) антагонисттерімен бірге қолдану қандағы калий деңгейінің жоғарылауына әкелуі мүмкін, сондықтан жиі мониторинг қажет. ENaC-тің антагонизмі нефрoндағы соңғы дистальды жинақы түтікшелерде, жалғастырушы түтікшелерде және жинаушы өзекшелерде натрийдің қайта сіңірілуін тежейді. Бұл организмнен натрий мен судың шығарылуын күшейтеді және калийдің шығарылуын азайтады. Дәрі көбінесе калийді жоғалту әсерін күштендіру үшін тиазидтік диуретикпен бірге қолданылады. Калийді сақтау қабілетіне байланысты гиперкалиемия (қандағы калийдің жоғары концентрациясы) дамуы мүмкін. АКФ ингибиторларын, ангиотензин II рецепторларының антагонисттерін, басқа калийді сақтаушы диуретиктерді немесе калий қамтитын кез келген қосымшаларды қабылдап жүрген пациенттерде гиперкалиемия даму қаупі артады.
Әр түрлі
Амилоридтің әсерінің бір бөлігі – ішкі ми медиуласындағы жинақтаушы түтікшедегі циклдік GMP қақпалы катиондық каналдарды тежеу. Амилорид жүрекке екінші рет әсер етеді, Na+/H+ алмастырғыштарды, мысалы натрий-сутек антипортері 1 (NHE 1) бұғаттайды. Амилорид бүйректің нефронындағы проксимальды түтікше жасушаларының апикальды бетіндегі Na+/H+ антипортерін де бұғаттап, проксимальды түтікше жасушаларындағы сутегі иондарының секрециясына қатысты ангиотензин II әсерінің 80%-дан астамын жояды. Амилорид ангиотензин II рецепторларын бұғаттамайды (мысалы, лозартан сияқты). NaH транспортері сондай-ақ жіңішке ішектің гежунумында табылса, нәтижесінде амилорид ішекте натрийдің және осымен судың қайта сіңуін тежейді. Амилорид – иондардың уақытша ағынын болдырмайтын, бірақ тұрақты ағынын тежемейтін қайтымды, пан-қышқылдық иондық каналды (ASIC) тежегіш саналады. ASIC – ақуыздық каналдардың ENaC отбасының мүшелері, олар жүйке жүйесінде, жүрек-қан тамыр жүйесінде, асқазан-ішек жүйесінде және теріде кездеседі. Жалпы алғанда, ASIC зиянды сезінуге, хемосенсорлыққа (әсіресе pH өзгерістеріне) және сезінуге қатысады.
Абсорбция
Амилоридтің шамамен 50% биожетімділігі бар, яғни ауыз жолымен қабылданған дозаның 50% шамасында қан ағынына сіңеді. Тамақпен бірге қабылдау амилоридтің организмге сіңуін шамамен 30%-ға төмендетеді, бірақ сіңу жылдамдығына әсер етпейді. Дегенмен, амилоридті тамақпен бірге қабылдау оның асқазан-ішек жолынан туындайтын жағымсыз әсерлерін азайтуға көмектеседі. Қабылдағаннан кейін амилоридтің диуретикалық әсері 2 сағат ішінде басталады, ал ең жоғары диурез 6–10 сағат ішінде байқалады. Амилоридтің диуретикалық әсері қолданудан кейін шамамен 24 сағатқа дейін сақталады.
Химия
Амилорид – карбонилгуанидиний тобымен алмастырылған пиразин сақинасынан құралған пиразинилгуанидин.
Тарих
Амилорид алғаш рет 1960 жылдардың соңында Мерк Шарп және Дом зерттеу зертханаларында синтезделді және ашылды. Дәрі минералокортикоидтардың тірі организмдегі (in vivo) әсерін кері қайтаруға қабілетті химиялық заттарды іріктеу процесі барысында табылды.
Қоғам және мәдениет
Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Ең маңызды дәрілер тізіміне" кіреді. Амилорид сияқты диуретиктер зәр шығаруды күшейту арқылы басқа допингтік заттардың концентрациясын төмендетіп, жалпы зәр мөлшерін арттырады, осылайша жасыратын заттар ретінде танылады.
Зерттеу
Амилорид – NHE 1 ингибиторы, ол жасушалар ішіндегі қалыпты pH деңгейін сақтауға көмектеседі. Лейкемия – қанның қатерлі ісігі түріндегі қатерлі жасушалардың pH деңгейі қалыпты жасушаларға қарағанда жоғары болады. Амилорид қатерлі ісікке қатысы бар көптеген гендердің бірігуі мен реттелуіне әсер етеді, бірақ бұл әсерлер pH деңгейіне тікелей байланысты болмауы мүмкін. Амилорид, имматинибпен бірге қолданғанда, *in vitro* жағдайында синергиялық әсер көрсетеді. Амилоридтің модификацияланған түрлері, яғни 5' (N,N диметил) амилорид (DMA), 5 N этил N изопропил амилорид (EIPA) және 5 (N,N гексаметилен) амилорид (HMA) лейкемияны емдеу мақсатында зерттелуде. Кистоздық фиброз – CFTR хлоридтік каналын кодтайтын CFTR генінің мутациясынан туындайтын генетикалық ауру. Дегенмен, ұзақ әрекет ететін ENaC ингибиторлары (мысалы, бензамил) дәрілердің ерігіштігі мен тиімділігі жақсарғанына қарамастан, клиникалық сынақтарда сәтсіз аяқталды. Жақсартылған фармакокинетикалық қасиеттері бар "552 02" деген ғылыми атаумен зерттеу жүргізілуде. Адамдардағы клиникалық сынақтарда амилорид қышқылға байланысты туындаған ауырсынуды басады, бұл болашақта ауырсынды емдеуде амилоридтің пайдалы болу мүмкіндігін көрсетеді.