Кіріспе

Постмодерндік теологиялық көзқарас

Прогрессивті христиандық – бұл постмодерндік теологиялық көзқарас, ол қазіргі заманның либералды христиандығынан дамыды, ал ол өзі ағартушылық ой-санасынан туындаған. Жақтастары сипаттағандай, прогрессивті христиандық дәстүрге күдікпен қарауға, адамдардың әртүрлілігін қабылдауға, әлеуметтік әділдік пен кедейлер мен құғынға ұшырағандарды қорғауға, сондай-ақ жерді қоршаған ортаны басқаруға баса назар аударумен ерекшеленеді. Прогрессивті христиандар Иса Мәсіхтің үйретіндегі "Бір-біріңді сүйіңдер" (Жохан 15:17) деген қағиданың маңыздылығына терең сенімді. Прогрессивті христиандық көбінесе саяси белсенділік арқылы мейірімділік, әділдік, қайырымдылық және төзімділік сияқты құндылықтарды ілгерілетуге бағытталған. Бұл қозғалыс кең таралғанымен, христиандар арасындағы прогрессивті ойлаудың жалғыз маңызды бағыты емес. Ол евангелизм, либералды христиандық, неоортодоксия, прагматизм, постмодерндік теология, прогрессивті христиандық реконструкционизм және азаттық теологиясы сияқты көптеген теологиялық ағымдардан ықпал алады. Феминизмнің көтерілген мәселелері де феминистік және әйелдік теологияларда көрініс тапқандай, қозғалысқа зор әсер етеді. Прогрессивті христиандық пен либералды христиандық көбінесе бір-бірінің орнына қолданылғанымен, көп ортақ нәрселеріне қарамастан, екі қозғалыс ерекшеленеді.

Шығу тегі

Әділдікке басымдық беру және кембағалдарға қамқорлық жасау – христиандыққа мирас қалған еврей пайғамбарлық дәстүрінің қайта-қайта айтылатын тақырыбы. Бұл көптеген кейінгі христиандық қызмет және миссионерлік дәстүрлерінде көрініс тапты, сондай-ақ жақында Америка Құрама Штаттарындағы Прогрессивті қозғалыс және Әлеуметтік жаңалық сияқты саяси ағымдарға христиандардың қатысуы арқылы да білінді. 20-шы ғасыр бойына прогрессивті немесе либералды христиандық ой-сананың бір саласы «жақсы қоғамның» құндылықтарын айқындады. Ол әділдік, жауапкершілік, мейірімділік және қайырымдылықты қастер тұтады, сондай-ақ әділетсіз соғыс тудыратын, сыбайлас жемқорлыққа сүйеніп билікті ұстап тұратын, кедейлерді қажетті жағдайлардан айыратын немесе белгілі бір нәсілдік немесе жыныстық топтарды ұлттық құқықтарға тең қатысудан шеттетуші үкіметтік жүйелерді айыптайды. Бұл АҚШ-тың басты шіркеулерінде зор ықпалға ие болды және студенттік белсенділіктің жаһандық тенденцияларын көрсетті. Ол Бүкіләлемдік студенттік христиандық федерациясы және Бүкіләлемдік шіркеулер кеңесі арқылы халықаралық деңгейде, ал АҚШ-тағы Ұлттық шіркеулер кеңесі және Австралиялық студенттік христиандық қозғалысы сияқты ұйымдар арқылы ұлттық деңгейде экуменикалық қозғалысқа үлкен үлес қосты.

Қазіргі заманғы қозғалысы

АҚШ-тағы евангелизмнің, әсіресе оның әлеуметтік консервативті формаларының күшеюі, көптеген адамдарға дәстүрлі шіркеулерде қиындық тудырды. Бұл, консервативті евангелизмге жатқызылған көптеген христиандарға өздерін «прогрессивті христиандар» деп нақты анықтауға мүмкіндік берді. Прогрессивті христиандық қозғалысының ішіндегі маңызды бастамаларға Кембридждегі Прогрессивті христиандық орталығы (TCPC), Массачусетс штатындағы Беттитудс қоғамы, үгіттеу ұйымы КросЛефт, технологиялық жұмыс тобы Әлеуметтік құтқару және Прогрессивті епископтық шіркеу (TPEC) кіреді. «Sojourners» журналы 1971 жылы «Sojourners» қауымдастығы тарапынан құрылды және прогрессивті бағыттағы алғашқы журнал болды. 2007 жылы Тони Камполо мен Шейн Клейборн Иса Мәсіһтің сөздерін басты назарда ұстау үшін, бейбітшілік, кедейлікпен күрес, бейбітшілікті қорғау, мықты отбасы құру, адам құқықтарын құрметтеу және шетелдіктерді құшақтап қабылдау сияқты Киелі кітаптағы құндылықтарды насихаттау мақсатында «Қызыл әріпті христиандар» қозғалысын құрды. Ұлыбританияда Прогрессивті христиандық Британия желісі прогрессивті тұрғыдан қарастырылған христиандық өмірдің мәнін көрсететін, нанымға қатысты емес сегіз принципті қабылдады. Желі елдің әртүрлі аймақтарында топтық жиналыстар өткізеді. Вользи прогрессивті христиандықтың прогрессивті саясатпен толықтай сәйкес емес екенін атап өтті.

Жетінші күндік адвентизм

Жетінші күндік адвентистер шіркеуінің ішінде либералды қанаты өздерін "прогрессивті адвентистер" деп атайды. Олар шіркеудің кейбір дәстүрлі ілімдерімен келіспейді. Көпшілігі әлі де евангелистік бағытта болса, азы - либералды христиандар.

Қоршаған орта министрліктері

Бұл ғаламдағы таңғажайлы сезімді қайта жаңғыртудың негізі – эволюция эпосы, ғаламның 14 миллиард жылдық тарихы. Ғалымдар (Эдвард О. Уилсон, Брайан Суимм, Эрик Чейсон, Урсула Гуденауг және басқалар) осы әңгімені бастады, ал кейбір либералды дінтанушылар (Гордон Д. Кауфман, Джером А. Стоун, Майкл Дауд және т.б.) оны діни элементтермен толықтырды. Эволюцияны жариялап жүрген және прогрессивті пастор Майкл Дауд эволюция теологиясы бойынша өз көзқарасын қалыптастыру үшін «Эволюция эпосы» немесе «Ұлы әңгіме» терминдерін пайдаланады. Оның пікірінше, ғылым мен діни сенім бір-бірінсіз де жарамайды (діни натурализмнің бір түрі). Ол ғарыштық, биологиялық және адам эволюциясының эпостық сипаттағы, ғылыммен ашылған тарихы біздің ғаламдағы орнымызды түсінуге және дінге жаңаша қарауға мүмкіндік береді деп уағыздайды. Эволюция – мағынасыз жай ғана кездейсоқтық емес, рухани процесс ретінде қарастырылады.

Сын

Джефф Томпсон Гретта Воспер мен Джон Шелби Спонг өкілдік еткен прогрессивті христиандықтың риторикасы "көбінесе аргументтерін шамадан асыра жібереді" деп санайды. Оның пікірінше, "[Воспер] ұсынатын нәрсеге шіркеудің немесе тіпті оның ұсынатын христиандықтың минималистік, ерекше анықтамасының қажеттілігін көру өте қиын".