Кіріспе

Цифрлық пациенттер мен халықтың денсаулық сақтау ақпараттарының электрондық түрде сақталатын жинағы

электрондық денсаулық сақтау жазбаларының барлық түрлері

Электрондық денсаулық сақтау жазбасы (ЭДҚ) – пациенттердің және халықтың денсаулық сақтау ақпараттарының электрондық форматта жүйеленген жинағы. Бұл жазбаларды әртүрлі денсаулық сақтау орталарында бөлісуге болады. Жазбалар желілік байланыс арқылы, кәсіпорын деңгейіндегі ақпараттық жүйелер немесе басқа да ақпараттық желілер мен алмасулар арқылы таратылады. ЭДҚ-ға демографиялық мәліметтер, медициналық тарих, дәрі-дәрмектер мен аллергиялар, егу жағдайы, зертханалық тесттердің нәтижелері, радиологиялық суреттер, тірілген белгілер, жас және салмақ сияқты жеке статистика, сондай-ақ төлем туралы ақпарат кіруі мүмкін. Электрондық денсаулық сақтау жазбалары (ЭДҚ) көптеген жылдар бойы сапалы медициналық көмекті арттырудың маңызды құралы ретінде қарастырылып келеді. Электрондық денсаулық сақтау жазбалары пациенттер туралы деректерді тіркеуден басқа да мақсаттарда қолданылады; бүгінде медицина қызметкерлері пациенттердің жазбаларынан алынған деректерді күтім бағдарламалары арқылы сапалы нәтижелерді жақсарту үшін пайдаланады. ЭДҚ барлық пациенттердің демографиялық мәліметтерін үлкен жиынтыққа біріктіреді және осы ақпаратты денсаулық сақтауда "жаңа емдеу әдістерін немесе инновацияларды" жасауға көмектеседі, бұл денсаулық сақтау мақсаттарын жақсартуға жалпы үлесін қосады. Деректердің дұрыс және оқылған болуы қажет. Сондай-ақ, ол пациент пен медицина қызметкері арасында ашық байланысқа мүмкіндік береді, сонымен қатар "жеке құпиялылықты және қауіпсіздікті" қамтамасыз етеді. Ал жеке денсаулық сақтау жазбасы (ЖДҚ) – пациенттің жеке бақылауындағы жеке медициналық деректерді тіркеуге арналған электрондық қосымша.

Қағаз жазбалармен салыстыру

Электрондық денсаулық сақтау жазбаларының қағаз түріндегі жазбалардан артықшылығы туралы пікірталас әлі де жалғасып жатқанмен, ғылыми әдебиеттердің мәліметтері тиімділік пен кемшіліктердің шынайы суретін көрсетеді. Электрондық медициналық жазбаларды енгізу арқасында ашықтық, тасымалдану және қолжетімділік артуы денсаулық сақтау мамандарына оларға оңай қол жеткізуге мүмкіндік береді, бірақ сонымен бірге қағаз медициналық жазбалармен салыстырғанда, рұқсатсыз тұлғалар немесе адал емес пайдаланушылар ұрлаған ақпараттың көлемін де арттыруы мүмкін. Бұл денсаулық сақтау туралы ақпарат пен қолжетімділік туралы заңда электрондық медициналық жазбаларға қойылатын қауіпсіздік талаптарының күшеюімен және ЭМЖ пайдаланушылары хабарлаған құпия жазбалардың кең ауқымды бұзушылықтарымен расталады. Қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылықтар оларды қабылдауға қарсылық тудырады. Пайдаланушылар электрондық денсаулық сақтау жазбаларына кірген кезде, ақпараттың құпиялылығын сақтау олардың жауапкершілігінде болады, бұл олардың парольдерін басқаларға жарияламау және жұмыс орнын тастамас бұрын жүйеден шығу арқылы қамтамасыз етіледі. Қолмен жазылған қағаз медициналық жазбаларды оқу қиын болуы мүмкін, бұл медициналық қателерге әкелуі мүмкін. Қағаз медициналық жазбалардың сенімділігін арттыру үшін алдын ала дайындалған нысандарды, аббревиатураларды стандарттау және жазу стандарты қолдану ұсынылды. Мүмкін болатын медициналық қателіктердің мысалы – дәрі-дәрмектерді беру. Дәрі-дәрмектер адамның жағдайын тұрақтыдан тұрақсызға тез өзгерте алатын шара болып табылады. Қағаз құжаттарында дәрі-дәрмектің берілуін, уақытын немесе "бұрыс дәрі-дәрмек, доза, форма беру немесе аллергияны тексермеу" сияқты қателіктерді дұрыс жазбау оңай. Мұндай қателіктер "55-83%" дейін азайды, себебі жазбалар енді онлайн режимінде сақталады және осы қателіктерге жол бермеу үшін белгілі бір қадамдар қажет. Электрондық жазбалар нысандарды, терминологияны және деректерді енгізуді стандарттауға көмектеседі. Нысандарды цифрландыру эпидемиологиялық және клиникалық зерттеулер үшін деректерді жинауды жеңілдетеді. Дегенмен, стандарттау жергілікті тәжірибе үшін қиындықтар тудыруы мүмкін. ЭМЖ-ны белгілі бір заңдық шектеулер шегінде үнемі жаңартуға болады (төменде қараңыз). Егер әртүрлі ЭМЖ жүйелері арасында жазбаларды алмасу мүмкіндігі жетілдірілсе ("өзара байланыс"), бұл медициналық көмек көрсетуді үйлестіруді жеңілдетеді. Сонымен қатар, электрондық жүйеден алынған деректерді сапаны жақсарту, ресурстарды басқару және жұқпалы ауруларды бақылау сияқты мәселелер бойынша статистикалық есеп беру үшін анонимді түрде пайдалануға болады. Алайда, деректерді олардың контекстінен бөліп алу қиын. Олар ғылыми зерттеулерде де пайдалы болуы мүмкін, түрлі ғылыми талдаулар мен жаңа құралдарды жасауға мүмкіндік береді (төменде қараңыз).

Ғылыми-зерттеу және әзірлеуде пайдалану

Электрондық медициналық жазбалар аурудың салмағын – мысалы, антибиотиктерге төзімділіктен болатын өлімдер санын – сандық тұрғыда анықтау үшін, сондай-ақ аурулардың себептерін, факторларын, байланыстарын және оларға ықпал ететін жағдайларды анықтауға көмектеседі, әсіресе геномдық ауқымды қатынас зерттемелерімен біріктірілгенде. Бұл сонымен қатар денсаулық сақтау саясатының тиімділігін бағалау үшін халық денсаулығын жақсырақ бақылауға, денсаулық сақтау сапасын арттыруға (нұсқаулар мен медициналық тарихты бөлісу формаларын жақсарту арқылы) мүмкіндік береді, бұл ретте пациенттердің құпиялылығы сақталған күйде, деректер бұзылған жағдайларда да қамтамасыз етіледі. Қазіргі қолданылып жүрген кейбір псевдонимдеу және деректерді қорғау техникаларының, соның ішінде шифрлаудың тиімділігіне қатысты алаңдаушылықтар бар. Құжаттамаға қатысты жүктеме: Мұндай жазбалар ақпаратты бөлісу арқылы жұмысты қайталауды болдырмай, құжаттама жүктемесін қағазбен жұмыс істеуге және қарапайым құжаттамаға қарағанда азайтуға мүмкіндік береді.

Бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланатын қолданбалар

Теориялық тұрғыдан алғанда, GNU Health және басқа да ашық бастапқы коды бар денсаулық сақтау бағдарламалық жасақтамасын электрондық медициналық жазбаларды пайдаланатын әртүрлі мақсаттар үшін пайдалануға немесе өзгертуге болады, мысалы, пациенттердің жеке басының атын жасырып, емдеу тарихын, медициналық қорытындыларын және жеке нәтижелерін (жалпы медициналық практика дәрігерлерінің арасында) қауіпсіз түрде бөлісу арқылы. Шешім қабылдауды қолдау: Электрондық медициналық жазбалар клиникалық шешімдерді қолдау жүйелерін де қолдауы мүмкін. Дербес медицина: Олар, басқа биодеректермен қатар, жеке медицина үшін цифрлық егіздер (денсаулық аватары деп те аталады) құруға пайдаланылуы мүмкін. mHealth интеграциясы: Оларды mHealth мобильді қосымшаларымен және киілетін технологиялармен үйлестіруге болады. Синдромдық қадағалау: Эпидемияны болжау және оның алдын алу үшін, әсіресе анықталған потенциалды пандемиялық патогендер (ППП) шоғырланған аймақтарда, сондай-ақ пандемияны болдырмау үшін, аурудың таралуына күдікті пациенттер арасындағы ортақ факторларды тез анықтау мақсатында, деректерді нақты уақыт режимінде талдау және деректерді жинау, басқа деректермен бірге, синдромдық қадағалауда қолданылуы мүмкін. Вакцинацияны енгізу: Бір-бірімен үйлесімді, бірлесіп әзірленген, стандарттауға негізделген денсаулық сақтау жүйелері вакцинация науқандарының жылдамдығын арттыруға, сондай-ақ олардың құнын немесе жүктемесін азайтуға мүмкіндік береді. Доктор Боб Кохердің 2021 жылғы мәлімдемесіне сәйкес, АҚШ-та "1000 түрлі электрондық денсаулық сақтау жүйесі бар, және әрбір аурухана мен клиника өз қажеттіліктеріне бейімделген сәл өзгеше жүйеге ие", бұл COVID-19 вакцинациясы кезінде қиындықтар мен кешігулерге әкелді, ал басқа елдерде де ұқсас мәселелер тіркелді. Жалпы алғанда, зерттеуге қатысу үшін пайдаланушылардың жүктемесін азайтуға болады. АҚШ-та EMS кездесулері NEMSIS (Ұлттық EMS ақпараттық жүйесі) стандартына сәйкес әртүрлі платформалар мен жеткізушілерді пайдалана отырып тіркеледі. Жедел жәрдемде электрондық жазбалардың артықшылықтары: пациент туралы деректерді бөлісу, жарақат алудың/аурудың алдын алу, фельдшерлерді жақсы оқыту, клиникалық стандарттарды қарау, ауруханаға дейінгі күтімді зерттеу және болашақ емдеу опцияларын жобалау, деректерге негізделген нәтижелерді жақсарту және клиникалық шешімдерді қолдау.

Философиялық көзқарастар

Бұл саладағы зерттеулердің мета-тұжырымдық жүйелі шолуында электрондық денсаулық сақтау жүйесіне (ЭДЖ) қатысты әртүрлі философиялық көзқарастар бар. Компьютерлік қолдаумен кооперативтік жұмыс (ККЖ) саласындағы зерттеулер ЭДЖ-ны нақты жұмысты қолдайтын құрал ретінде қарастырады. ЭДЖ-ның қағаз жүргізілетін жазбалардан артықшылықтары туралы бірнеше ұсыныс жасалған, бірақ олардың іс жүзінде қаншалықты орындалатыны күмәнді.

Сапасы

Бірнеше зерттеулер электрондық медициналық жазбалардың (ЭМЖ) көмек сапасын жақсартатынына күмән келтіреді. 2011 жылы "New England Journal of Medicine" журналында жарияланған қант диабетіне қатысты зерттеу, электрондық медициналық жазбаларды пайдаланатын емдеу орындарында көмек сапасы жақсырақ екенін көрсетті. Электрондық медициналық жазбалар (ЭМЖ) емдеуді үйлестіруді жақсартуға көмектесуі мүмкін. Салалық басылымдағы бір мақалада айтылғандай, ЭМЖ-ны пайдаланатын кез келген адам науқастың толық жазбасын көре алады, бұл науқастың анамнезін болжау қажеттілігін азайтады, көптеген мамандарға қаралуды қысқартады, емдеу орындары арасындағы ауысуды жеңілдетеді және шұғыл жағдайларда жақсы көмек көрсетуге мүмкіндік береді. Электрондық медициналық жазбалар (ЭМЖ) сонымен қатар, дәрігерлер мен науқастарға тестілеу нәтижелеріне оңай қол жеткізуді қамтамасыз ету, науқас туралы толық емес ақпаратты анықтау және профилактикалық қызметтерге қатысты дәлелдерге негізделген ұсыныстар беру арқылы профилактиканы жақсартуға да мүмкіндік береді.

Шығындар

Құнының жоғары болуы және қабылдаудан инвестиция түрінде күтілетін пайдаға қатысты қамтамасыз етушілердің белгісіздігі ЭМЖ қабылдануына маңызды ықпал етеді. Денсаулық сақтау ақпаратын ұлттық үйлестірушісі кеңсесі бастаған жобада саршылап зерттеушілер ЭМЖ-ні қабылдаған аурухана басшылары мен дәрігерлердің тиімділіктің кез келген артықшылықтары технологияны енгізу кезінде өнімділіктің төмендеуімен теңесетінін, сондай-ақ жүйені қолдау үшін ақпараттық технология мамандарының санын арттыру қажеттігін анықтады. Электрондық медициналық жазбалар компаниясының бас директорының бірі дәрігер кеңседе сараптар жасаса, оның табысы азаюы мүмкін екенін айтты. Гарвард университеті, Пенсильвания университеті, Стэнфорд университеті және басқа да зерттеушілер ЭМЖ-нің шығындарды үнемдеуге қатысты тиімділігіне күмәндануда. 2022 жылы Guy's and St Thomas' NHS Foundation Trust бас директоры, NHS-тің ең ірі ұйымдарының бірі, Epic Systems электрондық пациент жазбасын өздерінің алты ауруханасына орнатуға 15 жылдың ішінде 450 миллион фунт стерлинг жұмсалғанын, бұл 100-ден астам түрлі IT жүйесін бірнешеуге дейін азайтатынын, NHS-тің жалпы бюджетімен салыстырғанда "мардымсыз сома" екенін мәлімдеді.

Уақыт

ЭМР-ны енгізу ауруханаға түскен кезде науқастарды анықтау уақытын азайтуға мүмкіндік береді. Annals of Internal Medicine журналында жарияланған зерттеу ЭМР қолданысқа алынғаннан бері уақыттың 65%-ға төмендегенін көрсетті (130 сағаттан 46 сағатқа дейін).

Бағдарламалық жасақтаманың сапасы мен пайдалану қабілетінің кемшіліктері

2009 жылы Healthcare Information and Management Systems Society, АҚШ денсаулық сақтау саласындағы ірі сауда тобы, EHR қабылдау деңгейінің «АҚШ-та күтілгеннен баяу болғанын, әсіресе басқа салалармен және дамыған елдермен салыстырғанда» байқады. Бастапқы шығындар мен ЭМЖ енгізу кезіндегі өнімділік жоғалтудан басқа, қазіргі ЭМЖ-ның тиімділігі мен қолдануға ыңғайлылығының жетіспеуі де маңызды себеп болып табылады. АҚШ Сауда министрлігінің Ұлттық стандарттар және технологиялар институты 2011 жылы қолдануды зерттеді және денсаулық сақтау қызметкерлері хабарлаған бірқатар нақты мәселелерді тізімдеді. АҚШ әскери медицинасының EHR жүйесі AHLTA қолдануда елеулі қиындықтарға тап болды. Сонымен қатар, BMC Medical Informatics and Decision Making журналында жарияланған зерттеулер электрондық медициналық жазбаларды енгізу жалпы тәжірибелі дәрігерлерге үлкен көмек көрсеткенімен, жүйе аясында және ұсынылған оқыту көлемінде әлі де түзетулер қажет екенін көрсетті. EHR қолдануын жақсартуға бағытталған күш-жігерлер дәрігер мен науқастың қарым-қатынасын жақсарту контекстінде қарастырылуы керек. Дегенмен, дәрігерлер смартфондар мен планшеттер сияқты мобильді технологияларды қарқынды түрде қабылдауда. 2012 жылғы Physicians Practice жүргізген сауалнамаға сәйкес, респонденттердің 62,6 пайызы (1369 дәрігер, тәжірибе басқарушылары және басқа денсаулық сақтау қызметкерлері) жұмыста мобильді құрылғыларды пайдаланады. Мобильді құрылғылар электрондық денсаулық сақтау жүйелерімен синхронизациялана алады, бұл дәрігерлерге алыс жерден науқастың жазбаларына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Көптеген құрылғылар десктоп EHR жүйелерінің кеңейтілген нұсқасы болып табылады және файлдарға қашықтан қол жеткізу үшін әртүрлі бағдарламалық жасақтаманы пайдаланады. Науқастың жазбаларына кез келген уақытта және кез келген жерде қол жеткізудің артықшылықтары айқын, бірақ қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтарды да тудырады. Мобильді жүйелер кеңінен таралған сайын, тәжірибелер қауіпсіздік шараларын және науқастың құпиялылығын қорғау ережелерін регламенттейтін жан-жақты саясатты қабылдауы керек. Басқа да жетілдірілген есептеу әдістері EHR деректерін тез бағалауға мүмкіндік берді. Табиғи тілді өңдеу, әсіресе, күтімді жақсарту мақсатында зерттеу үшін қол жетімсіз жазбалар мен мәтіндерді іздеу және талдау арқылы ЭМЖ деректерін іздеуде жиі қолданылады. Бір зерттеуде бірнеше машиналық оқыту әдістерін пайдаланып науқастың өлім-жітімін орташа дәрежеде болжауға болатыны анықталды, ең табысты тәсілге конволюциялық нейрондық желі мен гетерогенді график модельін біріктіру кірді.

Жабдықтар мен жұмыс ағыны

Денсаулық сақтау мекемесі жұмыс ағынын құжаттап, бағдарламалық қамтамасыз ету шешімін таңдағаннан кейін, соңғы пайдаланушылар үшін аппараттық және қолдау құрылғыларының инфрақұрылымын қарастыру қажет. Қызметкерлер мен науқастар науқастың қабылдау кезеңінде және медициналық карта жасау барысында әртүрлі құрылғыларды пайдалануы керек. Компьютерлер, ноутбуктер, моноблоктар, планшеттер, тышқандар, пернетақталар және мониторлар – бәрі де қолданылуы мүмкін аппараттық құрылғылар. Басқа да қарастырылатын мәселелерге жұмыс үстелдері мен жабдықтарды, қабырғаға бекітілген үстелдерді немесе пайдаланушылар жұмыс істеуі үшін икемді қолдарды орнату кіреді. Тағы бір маңызды фактор – бұл құрылғылардың физикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету және оларды зарядтау мүмкіндігі, соның арқасында қызметкерлер қажет болған кезде электрондық медициналық картаны жасау үшін құрылғыларды әрқашан қолдана алады. Электрондық денсаулық сақтауға қатысты жобалардың сәттілігі көбінесе оны енгізушінің жұмыс ағынын толық түсінуіне және іске асыру алдындағы клиникалық процестерді дұрыс болжауына байланысты. Әйтпесе, қызмет көрсету үдерісінде қымбатқа түсетін және көп уақытты алатын кедергілер туындауы мүмкін.

Қаламаған салдарлар

Әлеуметтік информатика саласындағы эмпирикалық зерттеулерге сәйкес, ақпараттық және коммуникациялық технологияларды (АКТ) пайдалану күтілген және күтілмеген салдарға әкелуі мүмкін. 2008 жылы АҚШ-тың Бірлескен комиссиясы, американдық ауруханаларды денсаулық сақтау қызметтерін ұсынуға аккредиттеуші ұйым, былай деді: «Денсаулық сақтау ақпараттық технологиясы (ДДТ) және «үйлесімді технологиялар» – медициналық құралдар мен ДДТ арасындағы өзара байланыс денсаулық сақтау ұйымдарында кеңінен қолданылатындықтан, пайдаланушылар осы жүзеге асырулар тудыратын немесе күшейте алатын қауіпсіздік тәуекелдері мен алдын алуға болатын зиянды оқиғаларға назар аударуы керек. Технологиямен байланысты зиянды оқиғалар кешенді технологиялық жүйенің барлық компоненттерімен байланысты болуы мүмкін және іс-әрекет жасау немесе іс-әрекетсіздік қателерін қамтуы мүмкін. Бұл күтілмеген зиянды оқиғалар көбінесе адам-машина интерфейстерінен немесе ұйымдық/жүйелік жобалаудан туындайды». Бірлескен комиссия мысал ретінде АҚШ Фармакопеясының MEDMARX дерекқорын келтіреді, онда 2006 жылғы 176 409 дәрілік қателік жазбасының шамамен 25 пайызы (43 372) кем дегенде бір себебі ретінде компьютерлік технологияның кейбір аспектілерін қамтиды. Британдық Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) денсаулық сақтау бағдарламалық жасақтамасын енгізу және пайдаланумен байланысты клиникалық тәуекелдерді басқару туралы 2009 жылғы құжатында ЭДҚ-ның ықтимал және нақты салдарының нақты мысалдары келтірілген. 2010 жылдың ақпан айында Американың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) меморандумында ЭДҚ-ның күтілмеген салдары: 1) іс-әрекет жасау қателері (EOC), 2) іс-әрекетсіздік немесе беру қателері (EOT), 3) деректерді талдау қателері (EDA) және 4) көп сатушы бағдарламалық қосымшалары немесе жүйелері (ISMA) арасындағы үйлесімсіздіктерден туындаған медициналық қателерді қамтиды. FDA сондай-ақ «ДДТ қауіпсіздігі мәселелерін міндетті түрде хабарлаудың жоқтығы медициналық құралдар туралы есептердің санын шектейді және нақты проблемалар мен салдарларды толық түсінуге кедергі келтіреді» деп атап өтті. 2010 жылы American Medical Informatics Association (AMIA) кеңесінің позициялық қағазында электрондық медициналық дерекқорға байланысты науқастардың қауіпсіздігі, ашықтық, сатып алушылар мен пайдаланушыларға этикалық білім беру, үздік тәжірибелерді қабылдау және электрондық денсаулық сақтау бағдарламаларын реттеуді қайта қарау туралы ұсыныстар бар. Мүдделердің қақтығысы және жеке өмірге қатысты мәселелер сияқты нақты мәселелерден басқа, дәрігер-науқас қарым-қатынасына электрондық делдал қалай әсер ететіні туралы сұрақтар туындады. Жүзеге асыру кезеңінде денсаулық сақтау мамандарының когнитивтік жүктемесі жаңа жүйемен танысу барысында айтарлықтай артуы мүмкін. Электрондық медициналық дерекқорлар дәрігердің өнімділігіне көбінесе зиян келтіреді, деректер кездесу кезінде немесе одан кейін енгізілсе де. ЭДҚ пациенттің клиникалық деректерін қарау және түсіну үшін жылдам және интуитивті интерфейспен қамтамасыз ету арқылы және клиникалық маңызға ие емес сұрақтардың санын азайту арқылы дәрігердің өнімділігін арттыра алады, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Дәрігерлердің өнімділігін төмендетудің тағы бір жолы – дәрігерлермен бірге жұмыс істеу үшін хатшыларды жалдау, бірақ бұл көбінесе қаржылық тұрғыдан тиімді емес. Нәтижесінде, көптеген зерттеулер жүргізілді, мысалы, Америка медициналық информатика қауымдастығының журналында талқыланған «Компьютерлік тапсырыс беруге байланысты күтілмеген салдарлардың ауқымы мен маңызы», ол компьютерлік дәрігерлік тапсырыс беруге байланысты күтілмеген зиянды салдарлардың дәрежесі мен маңызын түсінуге және зиянды оқиғаларды түсінуге, сондай-ақ компьютерлік дәрігерлік тапсырыс берудің жалпы табысы үшін оларды басқарудың маңыздылығын түсінуге бағытталған.

Жауапкершілік

Денсаулық сақтаудың барлық салаларындағы құқықтық жауапкершілік 1990 және 2000 жылдары күшейіп келе жатқан мәселе болды. АҚШ-та адвокаттардың халыққа шаққандағы санының өсуі және делдалдық жүйедегі өзгерістер денсаулық сақтаудың барлық аспектілерінің құнын қымбаттатты, соның ішінде денсаулық сақтау технологиясы да осыған ұшырады. Электрондық денсаулық сақтау жүйесін (ЭДСЖ) орнату немесе пайдалану кезінде туындаған ақаулар немесе зиян сот процесінде қауіп тудыруы мүмкін деген қауіп бар. Сондай-ақ, электрондық медициналық жазбаларды енгізудің құқықтық тәуекелдерімен байланысты екенін мойындау маңызды. Бұл жауапкершілік туралы алаңдаушылық шағын ЭДСЖ жасаушылар үшін ерекше маңызды болды. Кейбір кіші компаниялар аймақтық жауапкершілік жағдайына байланысты нарықтан кетуге мәжбүр болуы мүмкін. Дереккөздің сенімділігі жоқ: failed=y Ірі ЭДСЖ провайдерлері (немесе мемлекеттік қолдаумен ЭДСЖ провайдерлері) құқықтық шабуылдарға қарсы тұруға жақсырақ мүмкіндік алады. Пациенттерді электрондық түрде тексеру және деректерін сақтау пациенттерге жақсы күтім көрсетуді қамтамасыз етеді деп талас жоқ, бірақ мұндай құжаттама дәрігерлерге медициналық қателіктерге байланысты сотқа шақыру қаупін арттыруы мүмкін деген алаңдаушылық күшейіп келеді. Дәрігерлік ескертулерді өшіру, түсірілетін мәзірлерден таңдау және үлгілерді пайдалану дәрігерлерді пациенттің бұрынғы тарихын және қабылдаған дәрі-дәрмектерін толық қарастырмауға итермелеуі мүмкін, соның салдарынан маңызды деректерді жіберіп алуы мүмкін. Тағы бір әлеуетті мәселе – электрондық уақыт белгілері. Көптеген дәрігерлер ЭДСЖ пациенттің жазбасы жаңартылған сайын электрондық уақыт белгісін жасайтынын білмейді. Егер медициналық қателік туралы талап сотқа берілсе, тергеу процесінде прокурор пациенттің электрондық жазбасына енгізілген барлық жазбалардың толық тізімін сұрауы мүмкін. Пациент туралы жазбаларды күнінің соңына дейін толтыру және пациентті қабылдағаннан кейін жазбаларға қосымшалар енгізу қиындықтар тудыруы мүмкін, себебі мұндай тәжірибе пациент туралы дәл емес деректерге әкелуі немесе пациенттің жазбасын заңсыз өзгерту ниетін көрсете алады. Кейбір қалаларда ауруханалар жергілікті денсаулық сақтау ұйымдарына аурухананың бағдарламалық жасақтамасының жеңілдетілген нұсқаларын ұсыну арқылы ЭДСЖ жүйелерін стандартизациялауға тырысады. Бұл практикаға қарсылық білдіріліп, ол ауруханалардың қоғамдық денсаулық сақтау ұйымдарына артықшылық беруін тыйым салатын Старк ережелерін бұзу болып табылады. Алайда, 2006 жылы Старк ережесіне ерекшеліктер енгізіліп, ауруханаларға бағдарламалық қамтамасыз етуді және қоғамдық провайдерлерге оқытуды жүргізуге мүмкіндік берілді, бұл заңдық кедергіні жойды. Дереккөздің сенімділігі жоқ: failed=yДереккөздің сенімділігі жоқ: failed=y

Құқықтық өзара іс-қимыл

Шекарадан өткізілетін электрондық медициналық есепке алуды қолдану жағдайларында құқықтық өзара үйлесімділік мәселесі туындайды. Әртүрлі елдерде электрондық денсаулық сақтау деректерінің мазмұны мен пайдаланылуына қатысты әртүрлі заңдық талаптар болуы мүмкін, бұл аталған электрондық медициналық есепке алуды енгізудің техникалық негізін түбегейлі өзгертуді қажет етеді (әсіресе негізгі құқықтық қайшылықтар болған жағдайда). Сондықтан, шекарадан өткізілетін электрондық денсаулық сақтау деректері шешімдерін іске асырғанда осы мәселелерді зерттеу жиі қажет болады.

БҰҰ әкімшілігі мен аккредиттелген ұйымдардың үлесі

Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) басшылығы медициналық жазбаларды халықаралық тұрғыдан стандарттауға не жеке денсаулық туралы жазбаларға қатысты белсенді түрде үлес қоспайды. Дегенмен, ДДҰ дамушы елдер үшін ең төменгі талаптарды анықтауға көмектеседі. Біріккен Ұлттар Ұйымы аккредиттеген стандарттау органы – Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) денсаулық сақтау информатикасы саласындағы HL7 платформасы үшін толыққанды стандарттарды қабылдады. Тиісті стандарттар ISO/HL7 10781:2009 «Электрондық денсаулық сақтау жүйесінің функционалдық моделі», 1.1 нұсқасы және одан кейінгі толық стандарттар жинағында қолжетімді.

Медициналық деректердің бұзылуы

Еуропа елдерінің көпшілігі Электрондық денсаулық сақтау жүйесін әзірлеу және енгізу стратегиясын жасады. Бұл көптеген тараптарға, тіпті жеке өмірге қатысты қорғау деңгейі төмен елдерден де денсаулық сақтау туралы деректерге қолжетімділікті арттыруға әкеледі. Шекаралық денсаулық сақтау директивасының күтілетін іске асырылуы және ЕО Комиссиясының барлық денсаулық деректерін орталықтандыру жоспарлары ЕО азаматтарын қатты алаңдатады, олар денсаулық сақтау ұйымдары мен үкіметтерге өз деректерін электрондық түрде басқаруды және оларды қауіп-қатерге ұшыратуды сенімсіз көреді. Орталықтандырылған электрондық денсаулық сақтау жүйесі идеясы жұртшылық тарапынан жағымсыз қабылданды, себебі үкіметтер бұл жүйені мақсатынан ауытқып пайдалануы мүмкін деген алаңдаушылық бар. Сондай-ақ, жеке құпиялылықтың бұзылу қаупі бар, бұл құпия денсаулық сақтау ақпаратының жат адамдардың қолына өтуіне мүмкіндік береді. Кейбір елдер медициналық ақпараттың қауіпсіздігі мен құпиялылығын қорғау үшін қажетті шаралар енгізуді талап ететін заңдар қабылдады. Бұл шаралар электрондық түрде таралған деректерді қорғауға көмектеседі және науқастарға өз медициналық жазбаларын бақылауға, сондай-ақ денсаулық сақтау туралы ақпараттың жоғалуы және рұқсатсыз қолжетімділік туралы хабарлауға құқық береді. АҚШ және ЕО медициналық деректердің бұзылуы туралы міндетті хабарлауды енгізді.

Бұзу туралы хабарлама

Жеке деректердің бұзылуы туралы хабарламаның мақсаты жеке тұлғаларды қорғау болып табылады, осылайша олар бұзудың салдарынан туындаған жағымсыз әсерлерді азайту үшін қажетті барлық шараларды қабылдауға және ұйымды деректердің құпиялылығын қорғау үшін инфрақұрылымның қауіпсіздігін арттыруға мүмкіндік беру. АҚШ заңнамасы бойынша, бұзушылық орын алған жағдайда жеке тұлғаларды хабардар ету міндетті, ал Еуропалық Одақ директивасы бойынша бұзу туралы хабарлама тек бұзу жеке тұлғаның жеке өміріне зиян келтіруі мүмкін болған жағдайда ғана талап етіледі. Жеке денсаулық сақтау деректері жеке адамдар үшін құнды болғандықтан, бұзу салдарынан репутациялық немесе қаржылық зиян туындауына немесе жеке өмірге кері әсер етуіне баға беру қиын. Еуропалық Одақтағы бұзу туралы хабарлау заңнамасы, АҚШ заңнамасынан айырмашылығы, аздаған ерекшеліктермен, жақсырақ жеке өмірге қатысты қорғауды қамтамасыз етеді, АҚШ заңнамасы қорғалатын денсаулық сақтау ақпаратын қасақана емес алу, қол жеткізу немесе пайдалану және жақсы ниетпен жасалған абайсызда жариялау жағдайларын ерекшелік ретінде қарастырады.

Ашық спецификациялар

openEHR: сарапшылар онлайн әзірлеген веб-мазмұны бар, ортақ медициналық жазба үшін ашық қауымдастық әзірлеген талаптар жиынтығы. Көп тілділік мүмкіндігі жоғары. Виртуалды медициналық жазба: HL7 ұсынған клиникалық шешімдерді қолдау жүйелерімен байланысу моделі. SMART (Ауыстырылатын медициналық қосымшалар, қайта пайдалануға болатын технологиялар): денсаулық сақтау саласындағы қосымшалар үшін стандарттық базаны қамтамасыз ететін ашық платформаның талаптар жиынтығы.

Ортақ деректер моделі (денсаулық туралы деректер жағдайында)

Ортақ деректер моделі (CDM) – бірнеше дереккөздерден (мысалы, бірнеше электрондық денсаулық сақтау жүйелерінен) алынған деректерді қалай біріктіруді сипаттайтын ереже. Көптеген CDM қатынастық модельді пайдаланады (мысалы, OMOP CDM). Қатынастық CDM кестелер мен кесте бағандарының атауларын анықтайды және қолданылуға болатын мәндерді шектейді. Sentinel Common Data Model: Бастапқыда 2008 жылы Mini Sentinel ретінде қолға алынды. АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының Sentinel Initiative бағдарламасы қолданады. OMOP ортақ деректер моделі: бірнеше мекемеден алынған электрондық денсаулық сақтау деректері, медициналық төлемдер туралы деректер немесе басқа да денсаулық сақтау деректерін үйлестіру және бірыңғай түрде сұрауға қалай мүмкіндік беретінін анықтайтын модель. Оны Observational Health Data Sciences and Informatics консорциумы қолдайды. PCORNet ортақ деректер моделі: 2014 жылы алғаш рет анықталды және PCORI мен People Centered Research Foundation қолданады. Виртуалды деректер қоймасы: алғаш рет 2006 жылы HMO Research Network анықтады. 2015 жылдан бері Health Care System Research Network қолданады.

Өзіндікке бейімдеу

Әрбір денсаулық сақтау ортасы әртүрлі жұмыс істейді, көбінесе айқын айырмашылықтармен. "Бір өлшемге сәйкес келеді" деген Электрондық денсаулық сақтау тізімі (ЭДСТ) жүйесін жасау қиын. Көптеген бірінші буын ЭДСТ-лары алғашқы медициналық көмек көрсететін дәрігерлердің қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған, нәтижесінде кейбір мамандықтар өз ЭДСТ жүйесіне жеткіліксіз қанағаттанды. Идеалды ЭДСТ жүйесі жазбаларды стандарттаумен қатар, әрбір қызметкер ортасына бейімделетін интерфейстерге ие болады. ЭДСТ жүйесінің модулділігі осыған мүмкіндік береді. Көптеген ЭДСТ компаниялары жекешелендіруді қамтамасыз ету үшін мердігерлерді тартады. Бұл жекешелендіру дәрігердің кіріс интерфейсін бұрын қолданылған қағаз формаларына ұқсату үшін жасалуы мүмкін. Сонымен қатар, бейімделмеген ЭДСТ жүйесі қолданылған кезде байланыстағы қиындықтар, қосымша жұмыс уақыты және жазбалардың жоғалуы сияқты жағымсыз әсерлер туралы хабарланды. Бағдарлама шығарылған кезде жекешелендіру ең жоғары пайданы әкеледі, себебі ол пайдаланушыларға бейімделіп, мекеменің ерекше жұмыс процестеріне сәйкес жасалады. Жекешелендірудің де кемшіліктері бар. Әрине, жеке жүйені бастапқыда енгізуге байланысты шығындар жоғарылайды. Іске асыру тобы мен денсаулық сақтау қызметкері жұмыс процесінің қажеттіліктерін түсіну үшін көбірек уақыт жұмсауы керек. Бұл интерфейстерді және жекешелендірулерді әзірлеу мен күтіп ұстау бағдарламалық жасақтаманы енгізу және күтіп ұстау шығындарын арттыруы мүмкін. Сенімсіз дереккөз: failed=yСенімсіз дереккөз: failed=y

Жазбаларды ұзақ мерзімді сақтау және сақтау

Электрондық денсаулық сақтау жазбаларын әзірлеу процесінде маңызды мәселе – осы жазбаларды ұзақ мерзімде сақтау және сақталған күйде ұстауды жоспарлау болып табылады. Салада электрондық денсаулық сақтау жазбаларын қанша уақыт сақтау керек, мұрағатталған деректердің болашақта қолжетімділігін және әлі әзірленбеген ақпарат алу жүйелерімен үйлесімділігін қамтамасыз ету әдістері, сондай-ақ мұрағаттардың физикалық және цифрлық қауіпсіздігін қалай қамтамасыз ету туралы консенсусқа келу қажет. Сонымен қатар, электрондық денсаулық сақтау жазбаларын ұзақ мерзімде сақтау мәселесі оларды бір күні ұзақ бойға қолдану және күтім көрсету орындарында біріктіру мүмкіндігімен күрделенеді. Жазбалар бірнеше тәуелсіз ұйымдармен құрылып, пайдаланылып, өңделіп және қарастырылуы мүмкін. Бұл ұйымдарға жалпы медициналық тәжірибе дәрігерлері, ауруханалар, сақтандыру компаниялары және пациенттер кіреді, бірақ олармен ғана шектелмейді. Мандл және авторлар тобы "осы жазбалардың құрылымы мен меншік иесі туралы шешімдер пациент ақпаратына қолжетімділік пен құпиялылыққа зор әсер етеді" деп атап өткен. Электрондық денсаулық сақтау жазбасын сақтаудың қажетті мерзімі уақыт өте келе өзгеруі мүмкін ұлттық және мемлекеттік регламенттерге байланысты болады. Руотсалайнен мен Мэннинг пациент туралы деректерді сақтау мерзімі 20 жылдан 100 жылға дейін ауысып-өзгеріп отыратынын анықтады. Электрондық денсаулық сақтау жазбасының қалай жұмыс істейтініне мысал келтірсек, олардың зерттеулері "әртүрлі электрондық денсаулық сақтау жүйелерінен денсаулық сақтау деректерін қабылдайтын, деректерді байланысты метадеректермен бірге ұзақ мерзімге сақтайтын және электрондық денсаулық сақтау дерек объектілерін тарататын кооперативтік сенімді нотариат архивін (TNA) сипаттайды. TNA нысандарды XML форматында сақтай алады және оқиғалар туралы жазбалар, уақыт белгілері және электрондық қолтаңбалар арқылы сақталған деректердің дұрыстығын растай алады". Руотсалайнен мен Мэннинг сипаттаған TNA архивінен басқа, электрондық денсаулық сақтау жүйелері мен архив жүйелерінің басқа да комбинациялары мүмкін. Қайтадан, жүйенің және оның архивінің дизайны мен қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар әр түрлі болады және уақыт пен орынға тән этикалық және құқықтық принциптерге сәйкес жұмыс істеуі керек. Электрондық денсаулық сақтау жазбалары қанша уақыт сақталады дегені әзірге белгісіз, бірақ олардың сақталу мерзімі қағаз түріндегі жазбалардың орташа сақталу мерзімінен асып түсетіні анық. Технологияның дамуына байланысты ақпаратты енгізуге қолданылатын бағдарламалар мен жүйелер мұрағатталған деректерді қарауға ниеттенген пайдаланушыға қолжетімді болмауы мүмкін. Болашақ жүйелер үшін деректердің ұзақ мерзімді қолжетімділігі мен пайдалану мүмкіндігіне қатысты туындайтын мәселенің бір ұсынылған шешімі – XML сияқты уақытқа тәуелсіз ақпараттық өрістерді стандарттау. Олхеде мен Петерсон "негізгі XML форматы Еуропада Spri жобасымен алдын ала сынақтан өтті және Еуропалық Одақтың мақсаттарына сәйкес деп танылды. Spri Швецияның Ұлттық денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер басқармасына және Швецияның Ұлттық мұрағатына EHCR (Электрондық денсаулық сақтау тіркелмесі) ақпараты үшін архив форматы ретінде XML пайдалану туралы ұсыныстар берді".

Жазбаларды қадамдастыру

Егер емделушіге екі түрлі мекемеде күтім көрсетілсе, екі орында да жазбаларды үйлесімді түрде жаңарту қиын болуы мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін екі модель пайдаланылды: орталықтандырылған деректер сервері және теңдестірілген файлдық синхронизация бағдарламасы (басқа теңдестірілген желілер үшін жасалғандай). Алайда, таратылған сақтау модельдері үшін синхронизация бағдарламалары жазбалар стандартына келгеннен кейін ғана тиімді. Бар болған мемлекеттік денсаулық сақтау дерекқорларын біріктіру – жиі кездесетін бағдарламалық қамтамасыз ету мәселесі. Электрондық денсаулық сақтау жүйелерінің осы функцияны атқару қабілеті – маңызды артықшылық және денсаулық сақтау көрсетуді жақсартуға көмектеседі.

Электрондық денсаулық сақтау және телерадиология

Денсаулық сақтау ұйымдары мен IT жүйелері арасындағы пациент ақпаратын бөлісу "бірден-бірге" моделінен "көптен-көпке" моделіне өзгеруде. Еуропалық комиссия электрондық денсаулық жүйелерінің мемлекеттік шекарадан өтетін өзара үйлесімділігін жеңілдету және ықтимал құқықтық кедергілерді жою шараларын қолдайды, мысалы www.epsos.eu жобасында. Әлемдік біртұтас жұмыс ағынын қамтамасыз ету үшін зерттеулер оқылғанда жабылады, ал оқу аяқталғаннан кейін ашылып, жаңартылады. Радиологтар бірнеше денсаулық сақтау мекемесіне қызмет көрсете алады және үлкен географиялық аймақтарда оқып, қорытындылай алады, осылайша жұмыс жүктемесін теңестіреді. Ең басты қиындықтар өзара үйлесімділік және құқықтық нақтылыққа байланысты болады. Кейбір елдерде телерадиологиямен шұғылдануға дерлік тыйым салынған. Әртүрлі тілдердің болуы мәселе тудырады және барлық анатомиялық аймақтарға арналған көптілді есеп беру үлгілері әлі қолжетімді емес. Дегенмен, электрондық денсаулық сақтау және телерадиология нарығы кез келген заңдар мен ережелерден гөрі жылдам дамуда.

Ресей

2011 жылы Мәскеу үкіметі электрондық денсаулық сақтау бастамасы аясында UMIAS деп аталатын ірі жобаны іске қосты. UMIAS – Бірыңғай медициналық ақпараттық және талдау жүйесі – Мәскеудегі 660-тан астам емхананы және 23 600-ден астам медицина қызметкерін байланыстырады. UMIAS 9,5 миллион науқасты қамтиды, 359 миллионнан астам науқас туралы жазбаны сақтайды және күніне 500 000-нан астам операцияны жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Апта сайын шамамен 700 000 москвалық қашықтықтан жазылу арқылы кездесу уақытын белгілейді.

Еуропалық Одақ

Еуропалық комиссия 2020 жылға дейін барлық еуропалықтарға Еуропаның кез келген жерінде онлайн медициналық деректерге қол жеткізуге мүмкіндік беру арқылы цифрлық экономиканы дамытуды жоспарлап отыр. 2013 жылға дейін күшіне енгізілуге тиіс, жаңа қабылданған 2011/24/EU нөміріндегі трансшекаралық денсаулық сақтау саласындағы пациенттердің құқықтары туралы директиваға сәйкес, орталықтандырылған еуропалық денсаулық сақтау деректері жүйесінің 2020 жылға дейін іске асырылуы сөзсіз. Дегенмен, орталықтандырылған жоғары ұлттық сервер тұжырымы электрондық медициналық деректерді бір орталықта сақтау туралы көңіл қоздырады. Жоғары ұлттық желінің жеке өмірге қауіп төндіруі – маңызды мәселе. Шекарааралық және өзара байланысты электрондық денсаулық сақтау жүйелері құпия деректерді кеңірек аудиторияға оңай және жылдам қолжетімді етеді, сондай-ақ денсаулыққа қатысты жеке деректердің кездейсоқ жариялануы немесе рұқсатсыз тараптарға таралуы қаупін арттырады, себебі бұл жүйелер әртүрлі көздерден алынған және өмір бойы жиналған денсаулыққа қатысты жеке деректер жинағына кеңінен қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Ұлыбритания

Ллойд Джордж конверттерін цифрландыру жобасының мақсаты – барлық науқастардың тарихи деректерінің қағаз түріндегі барлық көшірмелерін компьютерлік жүйелерге көшіру болып табылады. Жобаны іске қосу аясында жаңа емделушілерге жаңа емханаға ауысқанда транзиттік белгі берілмейтін болады. Бұл тек Сандық Ұлттық Денсаулық сақтау жүйесіне (Digital NHS) жақындату ғана емес, сонымен қатар емханалар арасындағы деректердің қозғалысын азайтуға, жазбаларды сақтау үшін қолданылатын емханалардағы орынды босатуға және экологиялық тұрғыдан тиімді болудың қосымша артықшылығын ұсынады. Lyniate 2022 жылы Денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек (Солтүстік Ирландия) үшін деректерді интеграциялау технологияларын жеткізуші ретінде таңдалды. Epic Systems әрбір азамат үшін бірыңғай цифрлық жазбаны қамтамасыз ететін біріктірілген электрондық денсаулық сақтау жазбаларын жеткізеді. Lyniate Rhapsody, қазірдің өзінде 79 NHS Трасттарында қолданылып келеді, ол көптеген денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлық жүйелерін біріктіру үшін пайдаланылады.

Ветеринариялық медицинада

Ұлыбританиядағы ветеринариялық тәжірибеде қағаз жүйелерін жануарлар туралы пациенттер ақпаратын сақтаудың электрондық әдістерімен алмастыру 1980-ші жылдардан бастап қарқындады, және клиникалардың көпшілігі қазір электрондық медициналық жазбаларды пайдаланады. 129 ветеринариялық практиканы қамтитын үлгіде, 89%-ы деректерді тіркеу үшін Практикалық Менеджмент Жүйесін (PMS) қолданды. Қазіргі уақытта Ұлыбританияда оннан астам PMS провайдері бар. Эпидемиологиялық талдау үшін PMS-тен тікелей деректерді жинау ветеринар дәрігерлерінің әрбір жануарды қарау бойынша жеке есептерді қолмен тапсыру қажеттілігін жояды, демек есеп беру жиілігі артады. Ветеринариялық электрондық медициналық жазбалардағы деректер антимикробтық тиімділікті зерттеуге; иттің қатерлі ісігіне қатысты тәуекел факторларын анықтауға; және Лондондағы Корольдік ветеринариялық колледжінде Сидней университетімен бірлесіп жүзеге асырылып жатқан «VetCOMPASS» (Ветеринариялық серіктес жануарларды бақылау жүйесі) кіші жануарлар ауруларын қадағалау жобасында, сондай-ақ иттің және мысықтың тұқым қуалайтын ауруларын зерттеуге қолданылады (VetCOMPASS жобасы бұрын VEctAR деп белгілі болған).

Тьюринг сынағы

ACM Communications журналында жарияланған хатта синтетикалық пациенттер популяциясын жасау концепциясы сипатталады және синтетикалық және нақты пациенттер арасындағы айырмашылықты бағалау үшін Тьюринг тестісінің бір түрі ұсынылады. Хатта: «Электрондық денсаулық сақтау жүйесі (ЭДСС) аясында, адам дәрігері синтетикалық түрде жасалған және нақты, тірі адам пациенттерін оңай ажырата алса, машинаға осындай шешімді өздігінен қабылдауға қабілет беруге бола ма?» делінген. Сондай-ақ, хатта: «Синтетикалық пациенттер жеке басы қоғамдық денсаулық сақтау мәселесіне айналуына дейін, заңды ЭДСС нарығы деректердің сенімділігі мен диагностикалық құндылығын арттыру үшін Тьюринг тестісіне ұқсас техникаларды қолданудан пайда көрер еді. Сондықтан, кез келген жаңа техника пациенттердің әртүрлілігін ескеруі керек және олардың күрделілігі 8-сыныптың «Аллен» ғылыми тестісінен асып түсуі мүмкін.»