Ирандық саяси белсенді: Бижан Жазани өмірі мен қызметі

Кіріспе

Ирандық саяси белсенді Бижан Жазани (парсы: بیژن جَزنی, сонымен қатар "Бизхан Жазани" деп те жазылады; 9 қаңтар 1938, Тегеран – 19 сәуір 1975) – ирандық саяси белсенді және қазіргі ирандық социалистік зиялылардың көрнекті өкілі. Марксистік теоретик болған Жазани, Иран халық федай партизандары ұйымын құрушылардың бірі еді.

Жеке және саяси өмірі

Бижан Жазани Хоссян Жазани (حسین جزنی) мен Аламтадж Калантари Назари (عالمتاج کلانتری نظری) отбасында дүниеге келген. Ол саяси отбасында туған, ал оның ата-анасының отбасылары Реза Шахтың жер аударылуынан бастап Мохаммед Моссадықтың құлатылуына дейін басталған саяси еркіндік кезеңінде жеке-жеке «Түдех» партиясына қатыса бастады. Осы екі отбасының балалары «Түдех» жастар партиясына тартылып, содан кейін қосылды. Партиядағы қызметтері артып, кейін маңызды міндеттерге ие болды. Әкесі, әскери офицер, 1945 жылы «Түдех» партиясына қосылған. Анасы Аламтадж Калантари «Әйелдер Түдехы» партиясының мүшесі болған. 1947 жылы Бижан Жазани тоғыз жаста болғанда, әкесі Әзірбайжан Демократиялық партиясына қосылды. Сол жылы Пишевари құлағаннан кейін әкесі Кеңес Одағына кетіп, 1967 жылға дейін сонда қалды. Осы себепті Аламтаж Калантари Бижан Жазани мен оның әпке-қарындастарын ата-анасының үйіне алып барды. Бұл кезең Жазанидің болашақ саяси өміріне зор әсер етті. Ол «Түдех» партиясында кәсіби рөл атқаратын отбасында өмір сүрді. Осы уақыт ішінде анасы әйелдер партиясы «Түдех»тегі қызметін кеңейтті. Жазани өзінен екі жас үлкен ағасымен бірге 1948 жылы 10 жасында «Түдех» жастар ұйымына қосылды. 1949 жылдың 4 ақпанында «Түдех» партиясы заңсыз деп жарияланғаннан кейін, Жазани жастар партиясындағы қатысуын жалғастырды. Ол жас болғандықтан және отбасылық жағдайына байланысты жастар ұйымының хабаршысы болып тағайындалды. Бірақ «Түдех» партиясының және оған байланысты ұйымдардың жасырын қызметі ұзаққа созылмады, 1951 жылдан бастап іс-әрекеттері бірте-бірте жартылай ашық бола бастады. Сонымен қатар, «Түдех» және жастар ұйымының басшылары «Ирандықтар бейбітшілік үшін», «Англо-Иран мұнай корпорациясына қарсы күрес жөніндегі ұлттық ұйым», «Демократиялық жастар ұйымдары» және «Тегеран студенттік ұйымы» секілді ұйымдар құрды. Жазани 1951-1952 жылдары «Тегеран студенттік ұйымында» қызметін бастады және бастапқыда шағын топқа жауапты болды. 1953 жылы ол осы ұйымға жартылай жауапкершілік жүктеді. Ол сондай-ақ студенттік газеттерді тарату және сатумен айналысты. 1951 жылы спорт залын ашып, студенттерге көмектесіп, жастар ұйымына мүшелерді тарту орынына айналдырды. Бұл іс-әрекеттер 1953 жылдың 19 тамызындағы (٢٨ مرداد سال ١٣٣٢) төңкеріске дейін жалғасты. 1953 жылы желтоқсанда саяси қызметіне байланысты тұтқындалған, бірақ сот алдында Хосейн Махмуди (حسین محمودی) деген есімді айтты. Әскери сотта үш ай түрмеде отырғаннан кейін кепілмен босатылды. Ол саяси қызметін жалғастырды, бірақ 1954 жылы мамыр айында ұйым жиналысында, той ретінде жамылған күйде тұтқындалды, тағы да жалған есім берді және кепілмен босатылды. Сол жылдың күзінде ол 1953 жылдың желтоқсанындағы оқиғаға байланысты шақырылып, 6 ай түрмеге жабылды. Түрмеден шыққаннан кейін ол саяси көзқарасын сақтап, отбасына көңіл бөлді. Жоғары мектепке қайта оралмай, Камал ол Молк өнер мектебіне түсті. Досының көмегімен «Персеполис» жарнама компаниясын (کانون اگهی پرسپولیس) құрды. Компания жергілікті саудагерлерге суреттер арқылы жарнама жасады. Жазани суреттерді өзі салды, ал бизнес жағын досына тапсырды. Компанияның табысы 1950-ші жылдардың соңында «Набл» кино институтының (موسسه نبلی فیلم) құрылуына әкелді. Компания Иранда теледидар жарнамасын дамытып, Жазаниге қаржылық тұрақтылық сыйлады. 1959 жылы компаниясы жеткілікті ақша тапқаннан кейін ол оқуын жалғастырып, диплом алды. Келесі жылы Тегеран университетінің философия факультетіне түсті. Осы уақытта, балалық шағынан бергі досы және жастар ұйымының мүшесі Михан Горейшимен (میهن قریشی) сегіз жылға жуық жақын қарым-қатынаста болғаннан кейін, ол 1960 жылдың 13 қазанында оған үйленді. Осы некеден Бабак (بابک) және Мазяр, сондай-ақ Максимилиан (مازیار) есімді екі ұлы дүниеге келді. 1956 жылдан 1959 жылға дейін Жазани саяси қызметпен айналыспады. Бұл туралы оның әйелі былай деп жазды: «Осы жылдары біз саяси болашақ туралы ойламадық, махаббатымызға және оқуды алға жылжытуға сенедік. Бос уақытымызды көбінесе кітап оқып және театрға барып өткіздік». 1959 жылы ол саясатқа оралып, «Недае Халг» (ندای خلق) атты журнал шығарды, мақсаты төңкеріс режиміне қарсы саяси топтарды біріктіру болды. Алайда 1959 жылдың қысында саяси ахуалдың шиеленісуіне байланысты журналдың таралымы тоқтатылды.

Bijan Jazani was born to Hossien Jazani (حسین جزنی) and Alamtaj Kalantari Nazari (عالمتاج کلانتری نظری). He was born into a political family, and his parents' families, separately, began participating in the Tudeh Party during a period of political freedom that started from Reza Shah's exile until Mohammed Mossadegh's overthrow. The children of these two families became attracted to and then joined the Tudeh youth party. Their activities at the party grew, and they later gained important responsibilities. His father, a military officer, joined the Tudeh party in 1945. His mother, Alamtaj Kalantari, was a Women's Tudeh party member. In 1947, when Bijan Jazani was nine years old, his father joined the Azerbaijani Democrat Party. In the same year, with the fall of Pishevari, his father left for the Soviet Union and remained there until 1967. For this reason, Alamtaj Kalantari took Bijan Jazani and his sisters to her parent's home. This period had a significant impact on the future political life of Jazani. He lived in a household whose members had a professional role in the Tudeh party. During this time, his mother expanded her activities in the women's Tudeh party. Jazani, alongside his uncle, who was two years older than he was, joined the Tudeh Youth Organization in 1948 at the age of 10. After the Tudeh party became illegal on February 4, 1949, Jazani continued participation in the youth party. He was then chosen as the messenger of the youth organization because of his young age and family background. But the hidden activities of the Tudeh party and the affiliated organizations did not last long, and from 1951, the activities slowly became semi transparent. In addition to this, the leaders of the Tudeh and the youth organization created the "Iranians in Favour of Peace", "National Organization in the Struggle against the Anglo Iranian Oil Corporation", "Democratic Youth Organizations", and the "Student Organization of Tehran". Jazani began his activities in the "Student Organization of Tehran" in 1951–1952 and was initially responsible for a small group. In 1953 he became semi responsible for this organization. He was also active in the circulation and sale of student newspapers. He began a gym in 1951, which helped students and developed into a place for recruiting members into the youth organization. These activities continued—except in a short two month period with the death of his sister Manijeh (منیژه)—until the coup d'état of August 19, 1953 (٢٨ مرداد سال ١٣٣٢). Jazani was arrested in December 1953 because of his political activities but gave the name Hossein Mahmoodi (حسین محمودی) to the court and, after three months in prison at a military court, was released under bond. He continued his political activities but was arrested in May 1954 at an organization gathering—disguised under a wedding ceremony—and again gave a false name and was released under bond. In the fall of the same year, he was summoned concerning the incident of December 1953 and served a 6 month prison term. After release from prison, he focused on family while keeping true to his political views. He wasn't allowed back to high school, so he joined the art school of Kamal ol Molk. He created the Persepolis Advertising Company (کانون اگهی پرسپولیس) with the help of a friend. The company advertised in the form of paintings for local merchants. Jazani drew the paintings, leaving the business side to his friend. The success of the company led to the creation of the Nabl Film Institution (موسسه نبلی فیلم) in the late 1950s. The company developed TV advertising in Iran and gave financial stability to Jazani. In 1959, with his company making enough money, he returned to his studies and received his diploma. The following year he signed up for the philosophy program at the University of Tehran. At this time, after eight years of close friendship with his childhood friend and member of the youth organization, Mihan Ghoreishy (میهن قریشی), he married her on October 13, 1960. The result of the marriage was two sons, Babak (بابک) and Mazyar—alias Maximilien (مازیار). From the years 1956 until 1959, Jazani had no political activities. In this matter, his wife wrote: in these years, "We had no thoughts of a political future, we relied on our love and in the advancement of our studies. We spent most of our free time reading and at the theaters". In 1959, he returned to politics and created a magazine named Nedaye Khalgh (ندای خلق), intending to unite the political groups against the coup d'état regime. However, in the winter of 1959, the magazine's circulation was halted because of the tight political climate.

Саяси ахуалдағы белсенділік

Жазани Тегеран университетіне қабылданған кезде ел саяси және экономикалық қиындықтарға тап болды, бұл шаһтың ығысуына әкелді. Бұл мәселелер шаһтың экономикалық саясатының тиімсіздігінен және 1953 жылғы төңкерістен кейін басталған үлкен әскери шығындардан туындады. 1960 жылдың көктемінде қарыздың артуы мен инфляция салдарынан Иран үкіметі Дүниежүзілік банк пен АҚШ үкіметінен шұғыл қаржылық көмек сұрады. Дүниежүзілік банк Иран үкіметінен 35 миллион доллар көмек алу үшін бюджеттік мәселелерді шешуді, жалақыны төмендетуді және белгілі бір экономикалық жоспарларды теңгерлеуді талап етті. Джон Ф. Кеннеди әкімшілігі де шаһ үкіметіндегі саяси және экономикалық реформаларды 85 миллион доллар көмекпен байланыстырды. Дегенмен, қаржылық қиындықтар мен реформаларды жүзеге асыруға сыртқы қысым режимінің тұрақсыздығына себеп болды. Шаһ бұл мәселені шешу үшін 20-шы Мәжіліс сайлауының барлық ұйымдарға ашық болатынын жариялады. Бұл уәде орындалмаса да, ол режимнің ығысуын және Ирандағы саяси ахуалдың жаңаруын көрсетті. Иран Ұлттық майданының (جبهه ملی ایران) жетекшілері екінші ұлттық майдан қозғалысының құрылғанын ресми түрде жариялады және қызметін бастады. Жазани мен оның жақтастары Латын Америкасындағы партизандық қозғалысқа деген қызығушылықтарының арқасында Туде партиясынан студенттік және ұлттық майдан ұйымдарына бірте-бірте ауысты. Жазани Тегеран университетіндегі студенттік қозғалысқа қатыса бастады.

Пайам Данешжу

1963 жылдың күзінің басында Бахарестан даңғылындағы қарсылықтан кейін "сабыр мен үміт" саясатына деген үмітін жоғалтқан Джебхе Мелли Данешжу (سازمان دانشجویان جبهه ملی ایران) ұйымы, Иран Ұлттық майданның (جبهه ملی ایران) шенеуніктері мен көшбасшыларының көмегімен бұл қозғалысқа жаңа жетекшіні таңдады. Бұл 1965 жылы үшінші ұлттық қозғалыстың құрылуына және 1963 жылдың күзінде "Пайам Данешжу" (نشریه پیام دانشجو) басылымының жарық көруіне әкелді. 1964 жылдың наурызына дейін Хасан Хабиби ақпарат, мақалалар мен жаңалықтар жинауға жауапты редактор болды, ал Жазани басылым процесін ұйымдастырды. 1964 жылдың көктемінде студенттік қозғалыстың барлық топтарынан тұратын комиссия басылымды басқаруға тағайындалды. Бұл комиссияға Хушанг Кешаварз Садр, Матин Дафтари, Маджид Ахсан және Мансур Соруш кірді. Жазани басылымға жауапты болды, ал Бехзад Набави (بهزاد نبوی) таратуға жауапкершілікті алды. Жазани үйде басып шығаруға қатысты алдын ала жұмыстарды жүзеге асырды. Басылым қолмен жасалған көшірме машинасымен басылды. Жазани осы мақсат үшін жасырын үйді жалға алды және қаржылық мәселелерден бастап басылымға дейін барлық кезеңдерде маңызды рөл атқарды. 1965 жылдың көктеміне қарай шамамен 500 дана басылып шықты, ал Бахманпур Шариати олардың бір бөлігін Тегеран облысының әртүрлі университеттеріндегі қызметкерлерге таратты, ал қалғандарын Матин Дафтари мен Дариус Форухар университетпен байланысы жоқ жерлерде таратумен айналысты. Осы кезеңде мақала жазудан бастап басылымға дейінгі барлық процестер солшыл студенттік қозғалыстармен (Жазани тобы, "Туде" (توده) ұйымы, Малекидің және Шоаиянның жақтастары) жүзеге асырылды. Жазани басылымда өзінің қозғалысының идеологиясын түсіндіретін бірнеше мақала жазды. Үшінші ұлттық қозғалыстың қызметі "Савакты" (ساواک) алаңдата бастады. 1965 жылдың 22 мамырында "Савак" Мостафа Маллад пен Бахманпур Шариатиді тұтқындады. Сол күні түстен кейін олар Жазаниді және студенттік қозғалыстың бірнеше ұйымдастырушыларын – Маджид Ахсанды, Ширин Сур Эсрафильді және Маночхер Тагхавиді тұтқындады. Бұл тұтқындаулар 1965 жылы үшінші ұлттық қозғалыстың аяқталуын және шах режимі кезінде Ирандағы саяси еркіндіктің тоқтатылуын білдірді. "Савак" Жазанидің "Пайам Данешжу" басылымындағы рөлін білмегендей көрінді, себебі тұтқындау басылымды таратуға қатысқандығы үшін болды. "Савактың" бұл қателігінің басты себебі Жазанидің басылымдағы жасырын рөлі болды. Жазани тұтқындалғаннан кейін оның достарының бірі, Ирадж Вахедипур, Жазанидің басылымға қатысы жоқ екенін көрсету үшін, оны тұтқындағаннан кейін бірнеше нөмірді жариялауды жалғастырды. Дегенмен, Жазани және басқа студенттік белсенділер 1966 жылдың ақпанына дейін түрмеде отырды, содан кейін сот 9 айлық жаза тағайындады, бірақ ол түрмеде өткізген уақыты ескеріліп дереу босатылды. Түрмеден шыққаннан кейін Жазани оқуын жалғастырып, 1966 жылы Тегеран университетінің философия докторы дәрежесін алды.

In early fall of 1963, Jebhe Melli Daneshjoo (سازمان دانشجویان جبهه ملی ایران), which after the resistance in Baharestan Ave, had lost hope to the politics of "patience and hope"; with the help of officials and leaders of the National Front (Iran) (جبهه ملی ایران) selected a new leader for this movement. This led to the creation of the third national movement in the year 1965 and the publication Payam Daneshjoo (نشریه پیام دانشجو) in the fall of 1963—published initially under Jebhe Melli Daneshjoo. Up to March 1964, Hassan Habiby was the editor responsible for collecting information, articles, and news, while Jazani was in charge of the publication process. In the spring of 1964, a committee was selected to run the publication made up of all factions of the student movement. Hooshang Keshavarz Sadr, Matin Daftari, Majeed Ahsan, and Mansoor Soroush were part of this committee. Jazani was in charge of publication, and Behzad Nabavi (بهزاد نبوی) was responsible for circulation. Jazani did the preliminary work related to the print at home. The printing was done on a handmade copy machine. Jazani had rented a hidden house for this purpose and had a significant role in all stages of the process, from financial to print. By the spring of 1965, roughly 500 copies were published, and Bahmanpour Shareaty spread a number of them to officials of different universities in the Tehran province and others circulated by Matin Daftari and Dariush Forouhar in non university related locations. In this period, almost all of the process, from writing articles up to publication, was done by leftist student movements (Jazani's group, Tudeh (توده), loyalists of Maleki, and loyalists of Shoaeeyan). Jazani wrote several articles explaining the ideology of his movement in the publication. The activities of the third national movement had increasingly worried SAVAK (ساواک). On May 22, 1965, Savak arrested Mostafa Mallad and Bahmanpour Shareaty. In the afternoon of that same day, they arrested Jazani and several organizers of the student movement, such as Majeed Ahsan, Shireen Sour Esrafeel, and Manoochehr Taghavee. These arrests signalled the end of political freedom in Iran under Shah's regime, ending the third national movement in 1965. It seems that SAVAK was unaware of the role of Jazani in the publication of Payam Daneshjoo since the arrest was on charges related to participation in the circulation of the publication. The main reason for this mistake by SAVAK was Jazani's concealed presence in the publication. After his arrest, some of his friends, such as Iraj Vahedeepour, to show that Jazani had no role in the publication, continued the publication for a couple of issues after his arrest. Even so, Jazani and other student activists remained in prison until February 1966, when the court ruled a 9 month sentence but was immediately released given that he had already served his time in prison. After prison, Jazani continued his studies and 1966 graduated with a doctorate in philosophy from the University of Tehran.

Партизандық қозғалыстар

Жазани түрмеден босап шыққаннан кейін бар күшімен қозғалысын дамытып, ұйымдастыра бастады. 1966 жылдың көктемінде Хасан Зия Зарифи топқа қосылды және оның ұсынысымен ұйымды Разм Аваран ұйымымен біріктірді. Разм Аваран 1959 жылы Аббас Сурки құрған, ал оның мүшелері 1953 жылға дейін Тудех партиясының мүшелері болған, 1960 жылдың 15 ақпанында университеттерде партияны насихаттау және тарату әрекеттері үшін тұтқындалды, сондай-ақ Тудех партиясының идеологиясын қолдады. Бірақ 1964 жылы Сурки Разм Аваранды қайта ұйымдастырғанда, ол Түдех партиясымен байланыс құруды қаламайтын болды, тіпті Қытай Коммунистік партиясының идеологиясын қолдады. Хасан Зия Зарифидің ұсынысы, Суркидің тәжірибесінің жетіспеуі, тым көп жұмыспен жүктелуі және оның бұрынғы байланыстары, оның тұтқындалуына себеп болған еді, осы себептерге байланысты топтың орталық органы бұл перспективаға қызығушылық танытпады. Алайда, ұзақ даму процесінде мүшелердің шыдамсыздығы сияқты ішкі мәселелер, мысалы, Кейумарс Езадидің топтан кеткені осы мәселені көрсетті, нәтижесінде екі топ арасында келіссөздер жүргізу туралы шешім қабылданды. Жазани, Зарифи және Саид Калантари Назари арасындағы келіссөздерде Сурки мен Зарар Захедианның Суркиге қатысты белгісіздік тудырғанына қарамастан, Сурки дамытқан болатын; 120 дайын мүше және көптеген жарылғыш заттар мен артиллерияны қосу мүмкіндігі 1966 жылдың күзінде Разм Аваран тобының Жазани тобымен бірігуіне әкелді. Бұл бірігуде маңызды проблемалар туды. 120 дайын мүше ұйымды жеңілдеп қабылдады және орталық топтан шашырап кетті. Разм Аваран мүшелерінің ішінде тек Сурки мен Захедиан ғана әскери қанатқа және орталық органдарға қосылу шарттарына сай келді. Қалғандары топтың резервтік бөлімдеріне қосылды. Осы мүшелердің бірі – Насер Ағаян, ол 1963 жылдан бастап САВАК-пен байланыс жасап, Разм Аваранның жоспарлары мен мүшелері туралы толық мәлімет берді. Екі топтың бірігуінен кейін Ағаян Жазани тобының қызметі туралы САВАК-қа есеп берді.

Jazani, after being released from prison with all his power, began developing and organizing his movement. In the spring of 1966, Hassan Zia Zarifi was added to the group and, with his recommendation, united the organization with the Razm Avaran organization. Razm Avaran was organized by Abbass Sourky in 1959, and its members in the years before 1953 were members of the Tudeh party until February 15, 1960, when for promotion and circulation of the party in universities were arrested, supported the ideologies of the Tudeh party. But in 1964, when Sourky again organized Razm Avaran, not only did he not want to associate with the Tudeh party, but supported the ideology of the Chinese Communist Party. The recommendation of Hassan Zia Zarifi, due to the characteristics of Sourky, such as inexperience, crowded work, and his past affiliations that led to him being arrested, caused the central authority of the group to be uninterested in this prospect. But, internal problems such as the impatience of members during the long development process, which showed when Keyoumars Ezadi left the group, led to the decision to negotiate between the two groups. Even though in the negotiations between Jazani, Zarifi, and Saeed Kalantari Nazari by Sourky and Zarar Zahedian, there was significant uncertainty to Sourky had been developed by Jazani; the prospect of adding 120 ready members and a large number of explosives and artillery finally led to the merger of the Razm Avaran group with the Jazani group in fall 1966. There were significant problems with this merger. The 120 ready members did not take the organization seriously and were spread from the central group. Of the members of Razm Avaran, only Sourky and Zahedian met the regulations that would allow members to join the military wing and the central authority. The others became part of the reserve units of the group. One of these members was Naser Aghayan, who, from 1963, participated with the SAVAK and gave details of Razm Avaran's plan and members. After the merger between the two groups, Aghayan gave reports of the activities of Jazani's group to SAVAK.

Жазани тобының идеологиясы

Жазани топтың көзқарасы туралы былай деп жазады: "Топқа қосылғанға дейін топ мүшелерінің марксистік-лениндік қызметтегі тәжірибесі, оларды ешқандай талқылаусыз марксистік-лениндік идеологияның жақтастары ретінде танытуға алып келді". Бірақ олар сол кездегі басқа ұйымдардан, мысалы, Туде, Джебе Энгелаби сияқтылардан осы идеологияда ерекшеленді. Жазани мен оның ізбасарлары үшін Қытай мен Кеңес Одағының ықпалысыз марксизм-ленинизмді тәуелсіз түсіну маңызды болды. Сондықтан олардың басты мақсаты және көзқарастарын қалыптастырған нәрсе – Иран халқына пайдалы болған нәрсені істеу болды. Мысалы, өздерін дүниежүзілік коммунистік қозғалыстың жетекшісі деп жариялаған Кеңес Одағына қатысты олардың ұстанымы осы көзқарасқа негізделген. Олар елдің сыртқы саясаты – оның режиміне тән әлеуметтік құндылықтардың нәтижесі деген тұжырыммен келісті. Бұл саясат басшылық деңгейінің (сыныптық жүйеден құралған) мүдделерін көрсетеді және билеуші таптың идеологиясын бейнелейді. Сондықтан социалистік үкімет марксистік-лениндік және халықаралық плюрализмнің мақсаттарына адал болуы керек. Осы орайда олар Кеңес Одағы мен Иран арасындағы қарым-қатынасқа қатысты мынадай қорытындыға келді: "Біздің пікірімізше, Кеңес Одағы мен басқа социалистік елдердің Ирандағы саясаты Азия елдерінің империализмге қарсы өсуі мен революциялық күресіне кедерілді, сондай-ақ халықаралық плюрализм мен социалистік дипломатияның басты идеясына қайшы келді". Осы тұрғыда Жазани топ пен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынасты былай түсіндірді: "Топтың Кеңес Одағының әлемдік революциялық қозғалыстардың жетекшісі болуына наразы болуының көптеген себептері болды. Кеңес Одағының соңғы жиырма жылдағы Ирандағы саясаты және Кеңес Одағы мен Туде партиясы арасындағы бірнеше жылдық жаман қарым-қатынас топ мүшелеріне мәлім болды". Осы себепті Жазани 1950 жылдардың соңында Кеңес Одағы мен Туде және Шығыс Еуропа арасындағы қарым-қатынасты көріп, мынадай қорытындыға келді: "Егер солшыл қозғалыс Ирандағы күресте жеңіске жетсе, Кеңес Одағының билікке құмарлығын білуі керек. Әйтпесе, Иран Кеңес Одағының тағы бір оқшетауына айналады". Жазани, егер солшыл қозғалыстың билігі советтердің қолына тисе, олар бізден құтылатынын айтты. Ол Иранның географиялық жағдайы Кеңес Одағына тым жақын екенін және оның зиянына толыққанды түсінбестен оған жақындасу қауіпті екенін ескертті.

Jazani, with respect to the group's views, writes: "The experience of group members in Marxist Leninist activities previous to joining the group led to it being known as followers of the Marxist Leninist ideology without any discussion". But they were different from other organizations of their time, such as Tudeh, Jebheh Engelabi, etc., in this ideology. What was important for Jazani and his followers was to have an independent understanding of Marxism Leninism without influence from China and the Soviet Union. Therefore, their key goal and what shaped their views was to do what benefited the people of Iran. For example, their position on the Soviet Union, which called itself the leader of the world communist movement, was based on this viewpoint. They began with the idea that a country's foreign policy is a result of the social values of its regime. This policy reflects the benefits of the leadership level (consisting of a class system) and reflects the ruling class's ideology. Therefore, a socialist government must be loyal to the goals of Marxist Leninist and international pluralism. In this setting, they came up to the following conclusion regarding the relationship between the Soviet Union and Iran: "In our opinion the policies of the Soviet Union and other socialist countries in Iran opposes the growth and revolutionary struggle Asian countries against Imperialism and is in conflict with the chief idea of international pluralism and socialist diplomacy." In this vision, Jazani explained the relationship between the group and the Soviet Union: "The group had many reasons not to be happy with the idea of the Soviet Union being the leader of the world's revolutionary movements. The Soviet Unions policies in Iran in the past twenty years and the few years of bad relations between the Soviet Union and the Tudeh party were known to the members of the group." It was because of this that Jazani concluded when seeing the relationship of the Soviet Union and Tudeh and Eastern Europe at the end of the decade of 1950 that: " if the left movement wins the struggle in Iran, it must be aware of the Soviet Union's wanting of power. Failing to do so will lead to Iran becoming another satellite of the Soviets." Jazani said that if the power of the leftist movement falls in the hands of the Soviets before anything else, it will get rid of us. He believed that geographically Iran was too close to the Soviet Union to ignorantly come close to it without understanding the harms involved.

Тұтқындалу және өмір бойы түрмеде қалу

1968 жылдың басында ұйымның қызметі негізінен қаржы жетіспеуіне байланысты тоқтап қалды. Сондықтан топ банкті тонау арқылы қажетті ақша табуға шешім қабылдады. Олардың алғашқы әрекеті 1968 жылдың 12 қаңтарында жасалатын болды, бірақ Ағайян бұл күннен үш күн бұрын САВАК-қа топтың жоспарлары туралы хабарлады. Бұл Жазани мен Суркидің тұтқындалуына және ұйымның басқа мүшелерінің жасырынуына әкелді. Шахрадтың тұтқындалуы, туралы Ағайян САВАК-қа хабарлағаннан кейін, Изади, Рашиди, Ахсан, Фарох Негадар және басқалар тұтқындалды. Сонымен қатар, топтың тағы бес мүшесі (Зарифи, Жалиел Афшар, Чопан Заде, Саид Калантари Назари және Кеянзад) Аббас Әли Шахрияри мен оның ұйымының көмегімен САВАК-қа тұтқындалды. Ұйымның негізгі мүшелері тұтқындалғанымен, топ жойылған жоқ. Сафаи Фарахани мен Сафари Аштиани Ираннан шығып, Палестинаның ФАТХ ұйымына қосылды. Иранға оралғаннан кейін Фарахани мен Сафари 1971 жылдың 8 ақпанында Сиахкал (سياهکل) көтерілісін ұйымдастырды. Көп ұзамай топтың қалған мүшелері, соның ішінде Хамид Ашраф пен Масуд Ахмадзаде оны қайта ұйымдастырып, Иран халықтық партизандық күштері (چريك فداييان خلق ايران) деп атады. 1969 жылдың ақпан айында Жазани тобы әскери сот алдында айыпталды. Жазани монархияға қарсы ұйымда қатысқаны және заңсыз қару ұстағаны үшін өмір бойына сотталды, бірақ кейіннен жазасы 15 жылға қысқартылды. Басқа мүшелердің жазалары 2 жылдан 10 жылға дейін ауысып келді. Топ мүшелері 1969 жылдың көктеміне дейін Гаср түрмесінде болды, онда Саид Калантари Назари, Сурки, Сармады және Чопан Заде түрмеден қашуға тырысты. Бұл топ мүшелерінің көпшілігінің ауылдық жерлерге көшірілуіне әкелді. Жазани қарапайым тұтқындармен бірге Қомға жіберілді. Жазаниге қатысты жазалау қызметкерлерінің құрмет көрсетуіне байланысты оған түрме кітапханасында көп уақытын оқу мен сурет салуға жұмсауға рұқсат берілді. Осы кезеңде Жазани әйелімен бірге топтың белгісіз мүшелерімен байланысқа түсіп, оларды идеологиялық тұрғыдан бағыттайды. 1970 жылдың жазында ол "Революционер не білуі керек" деген кітапты жазып, Сафаи Фарахани атынан қол қойды, осылайша Сафаидің топтағы беделін нығайтуға көмектесті. Сиахкал оқиғасы болған кезде, САВАК қатысушыларды тергеу арқылы Жазани мен топ арасындағы байланыс туралы білді. 1971 жылдың наурыз айында САВАК Жазаниді Тегеранға әкелді. Содан бері Жазани Тегеранда болып, басқа саяси тұтқындармен бірге болды. Тегеранда ол түрмедегі қызметін күшейтеді. Жазани түрме сыртқы іс-әрекеттің бір бөлігі деп санайды, сондықтан ол топтың саясатын көрсетуі керек. Жазани өмірін түрмеде осы принцип бойынша өткізді. Әйелі мен басқа тұтқындардың көмегімен ол түрмеден тыс Иран халықтық партизандық күштерімен байланыс орнатып, түрме ішінде солшыл қозғалысты құрды. Бұл қозғалыстың міндеті қарсылықты ұйымдастыру, іс-шараларды басқару, солшыл тұтқындарға саяси және идеологиялық білім беру және Иран халықтық партизандық күштерін тарту болды. Жазанидің әрекеті түрмеде екі жақтан да қиындықтар тудырды. Жазаниді түрмедегі маңызды проблема деп санайтын САВАК қызметкерлері оны өз қызметінен тоқтатуға тырысты. Екінші жағынан, Жазанимен келіспейтін солшыл тұтқындар оның қызметіне әр түрлі жолмен қарсылық көрсетті. САВАК сол жақтағы топтар арасында да проблемалар тудырды. Жазаниге қарсы шыққандардың көпшілігі Иран халықтық партизандық күштерінің негізін қалаушы Масуд Ахмадзаде мен Әмір Парвиз Пуянның ізбасарлары болды. Бұл екі адам 1972 жылы өлтірілгенімен, олардың ілімдері 1976 жылға дейін қозғалыстың ресми ілімі болды. Жазани бұл екі адамның ілімдерінің шатастыратындығын ойлады және оның "Ирандағы қарулы күрес: жаппай жұмылдыру жолы" атты кітабы Ахмадзадедің "Қарулы күрес, тактика және стратегия" атты кітабына жауап ретінде жазылды. Жазани өзінің кітабында Парвиз Пуян мен Ахмадзаде туралы тікелей айтпаса да, пікірлерін талқылауда және ұсынуда олардың берген пікірлерін мақұлдамайды. Жазани мен Ахмадзаделердің ілімдері арасында айтарлықтай айырмашылықтар болса да, бұл екі ойлау бағыты арасында екі негізгі мәселе талқыланды. Бұл - елдің революциялық жағдайы және күрестің әдісі. Жазанимен келіспегендер Ахмадзадеге қолдау білдірді, өйткені үкімет революциялық жағдайда екенін және революция үшін жағдайлар бар екенін сендірді. Сондықтан партизандар халықтың санасын елдің төтенше жағдайына жеткізу үшін артиллериямен күресуі керек. Кіші қозғалтқыш, әскери көтеріліс үлкен қозғалтқышты, халықты қозғалтады, ал халық патша үкіметін құлатуға қолдау көрсетеді. Ахмадзаде пікірінше, революциялық жағдайға сенбеу жекелейшілдікке ұқсайды, солшыл қозғалыстың пікірінше, ол - сатқындық. Жазани елде революциялық жағдайдың жоқ екенін, сондай-ақ революция қарулы күрес нәтижесінде тумайтынын түсіндірді. Оның орнына, ол саяси, әлеуметтік, экономикалық және идеологиялық дамудың нәтижесінде пайда болады. Әскери көтеріліс революция болған кезде ғана, одан бұрын емес, жасалуы керек, өйткені ол өзінен процесті тудырмайды. Оның пікірінше, әскери көтеріліс жақтастары патша сияқты, бейбіт күрестің жолын кеседі. Сондықтан, Ахмадзаде туралы айтпастан, Жазани: "Біз революция әскери көтерілістен басталады дегенді естігенде, осы ойдың жақтастары екі нәрсені білмейді деуіміз керек: біріншіден, әскери көтерілістің қазіргі жағдайы, екіншіден, революцияның жалпы мағынасы және біз қалайтын революцияның ерекшелігі" деп жазды. Екінші маңызды мәселе күрестің әдісі болды. Ахмадзаде тек әскери жолмен күресуге болады деп сендірді және олардың күресінде стратегиялық рөл атқарды. Екінші жағынан, Жазани қазіргі жағдайда бір әдіспен шектелуге болмайды, халықты барлық жағынан саяси тұрғыдан дайындау керек деп ойлады. Жазани мәселелерді диалог арқылы шешіп, түрлі солшыл топтарды біріктіруге тырысса да, оның қарсыластары түрмедегі солшыл қозғалысты ыдыратып, Жазанидің ықпалын азайтуға тырысты. Дегенмен, Жазани өмірінің соңына дейін белсенді болды, ол 1975 жылдың 19 сәуірінде Савакпен бірге тағы сегіз тұтқынмен бірге қаза болды. Бахман Надерипур, САВАК агенті және осы оқиғаға тікелей қатысқан адам, сол күнді былай сипаттады:

In early 1968, the organization's activities had reached a stalemate mainly due to a lack of funds. So the group decided to gain the required money from robbing banks. Their first attempt at this was on January 12, 1968, but three days before that date, Aghayan notified the SAVAK of the group's plans. This led to Jazani and Sourky's arrest and other organization members' hiding. The arrest of Shahrzad, whose location was notified to the Savak by Aghayan, led to the arrests of Izadi, Rashidi, Ahsan, Farokh Negahdar and others. In addition, five other members of the group (Zarifi, Jaleel Afshar, Choopan Zadeh, Saeed Kalantari Nazari, and Keyanzad) were arrested by the SAVAK with the assistance of Abbas Ali Shahryari and his organization. Even though the organization's key members had been arrested, the group was not destroyed. Safaii Farahani and Safari Ashtiani left Iran and joined the Palestinian organization Fatah. After returning to Iran, Farahani and Safari, organized the Siahkal (سياهکل) uprising on February 8, 1971. Shortly after that, the remaining members of the group, including Hamid Ashraf and Masoud Ahmadzadeh, reorganized and renamed it to Iranian People's Fadaee Guerrillas (چريك فداييان خلق ايران). In February 1969, Jazani's group was indicted in military court. Jazani was sentenced to life for participating in an organization against the monarchy and carrying an illegal weapon, which was later reduced to 15 years. The sentences for other members varied, ranging from 2 to 10 years. The group's members were at Gasr prison until spring 1969, when Saeed Kalantari Nazari, Sourky, Sarmady, and Choopan Zadeh attempted to escape from prison. This led to the relocation of most group members to rural areas. Jazani was sent to Qom with ordinary prisoners. Because of the respect of the correctional officers towards Jazani, he was allowed to spend most of his time in the prison library studying and painting. In this period, Jazani, with the assistance of his wife, gets in contact with the unknown members of the group and guides them in an ideological sense. In the summer of 1970, he wrote "What a revolutionary must know" and signed it in the name of Safaii Farahani to help Safaii strengthen his position in the group. When Siahkal occurred, through interrogation of the participants by SAVAK, they found out about the relationship between Jazani and the group. In March 1971, SAVAK brought Jazani to Tehran. From then on, Jazani remained in Tehran and was located between other political prisoners. In Tehran, he increases his activities in prison. Jazani believed that prison is a piece of the action outside and, therefore, must reflect the group's policies. Jazani lived his life in prison based on this. With the help of his wife and other prisoners, he developed contact with the Iranian People's Fadaee Guerrillas outside of prison and created a leftist movement inside prison. The responsibility of this movement was to organize resistance, manage activities, and teaching political and ideological to leftist prisoners and recruit Iranian People's Fadaee Guerrillas. The action of Jazani caused problems from two sides in prison. The officials of SAVAK, who thought of Jazani as a significant problem in prison, attempted to stop him from his activities. On the other side, leftist prisoners who disagreed with Jazani acted in various ways against Jazani's activities. SAVAK also created problems between these leftist factions. Most of those against Jazani were the followers of Masoud Ahmadzadeh and Amir Parviz Pooyan, two of the founders of Iranian People's Fadaee Guerrillas. Although these two individuals were killed in 1972, their teachings were the official teachings of the movement up to 1976. Jazani thought these two individuals' teachings were distractive, and his book "Armed struggle in Iran: The Road to Mobilization of the Masses" was written in response to a book written by Ahmadzadeh "Armed struggle, Both Tactic and Strategy". Even though Jazani did not mention Parviz Pooyan or Ahmadzadeh in his book, when discussing and offering his thoughts, he disapproves of those provided by these two individuals. Even though there were significant differences between the teachings of Jazani and Ahmadzadeh, two focal items were discussed between these two schools of thought. These were the revolutionary situation of the country and the method of struggle. The ones that disagreed with Jazani and approved of Ahmadzadeh were under the belief that the government was in a revolutionary status and situations for a revolution existed. Therefore, a guerrilla fighter must fight with artillery to make the people aware of the extreme status of the country. A smaller motor, the military uprising will turn a larger engine, the population, and the larger population will support the military uprising and bring down the Shah's government. In Ahmadzadeh's opinion, not believing the revolutionary situation shows a sense of individualism, which in the opinion of the leftist movement, is that of a traitor. Jazani would explain that a revolutionary status does not exist in the country, and in addition to that, a revolution does not result from armed struggle. Instead, it comes about as a political, social, economic, and ideological development. A military uprising should be staged at the time of and not before the revolution, as it does not cause a process by itself. In his opinion, those who are for a military uprising are similar to the Shah, who is blocking a peaceful means of struggle. Because of this, without talking about Ahmadzadeh, Jazani wrote, "When we hear that revolution begins with a military uprising, we have to say that the believers of this train of thought do not know two things: one the current situation of military uprising and second revolution in general and the revolution we want is a specific one." The second major problem was the method of struggle. Ahmadzadeh believed that the only means of battle was a military one and had a strategic role in their fight. On the other hand, Jazani felt in the current situation, one should not limit their means to one method, but we should prepare the people in a political sense from all sides. Even though Jazani attempted to resolve issues through dialogue and unite the various leftist factions, his opponents dismantled the leftist movement in prison to decrease Jazani's influence. Even so, Jazani remained active to the end of his life when he was murdered alongside eight other prisoners on April 19, 1975, by Savak. Bahman Naderipour, a SAVAK agent and closely involved with the executions, described that day's events:

Біз тұтқындарды Эвиннің үстіндегі биік төбелерге апардық. Олардың көздері байланып, қолы байланып тасталды. Біз оларды микроавтобустан түсіріп, жерге отырдық. Содан кейін Аттарпур оларға: "Достарыңыз біздің серіктерімізді өлтіргендей, біз де сіздерді – осы өлімдердің артында тұрған адамдарды өлімге кесетін шешім қабылдадық" деді. Жазани мен басқалары наразылық білдірді. Аттарпур немесе полковник Вазири бірінші болып автоматтарынан оқ атып бастады ма, менің есімде жоқ. Менің оқ атуға берілгенім 4-ші немесе 5-ші болды екенін де есімде жоқ. Бұрын мұндай іс жасаған емеспін. Соңында Сәди Жәлил Исфахани [басқа САВАК агенті, Бабак] оларды бастарынан атып өлтірді [өлімдеріне көз жеткізу үшін]. [1]

Надерипур революциялық үкімет тарапынан ұсталғаннан кейін азапталғаны туралы болжамдар бар. Сондықтан оның күштеп алынған мәлімдемелерінің бәрі күмәнді. Бижан Жазанидің өлімі туралы мән-жайлар құпия болып қала береді. Бір анық нәрсе – ол жазасын аяқтамас бұрын өлім жазасына кесілді. Жазанидің барлық кітаптары 1970 жылдан 1974 жылға дейін түрмеде жазылған. Олар 1960-шы және 1970-ші жылдардағы екі онжылдықта тәуелсіз солшыл қозғалысты құру туралы мәселелерді талқылады. Жазани Бехешт-е Захра зиратының 33-ші блогында жерленген.