Кіріспе
1940 жылы доктор Сьюздың балаларға арналған кітабы – Теодор Гейзельдің «Доктор Сьюз» псевдонімімен жазған және суреттеген балалар кітабы. 1940 жылы Random House баспасында жарық көрді. Кітапта Фил Хортон туралы әңгіме баяндалады, ол құстың жұмыртқасын басуға алданып, ал анасы Мейзи Палм-Бичке мәңгілік демалысқа кетеді. Хортон көптеген қиындықтарға шыдап, бірақ талмайды, көбінесе былай дейді: «Мен айтқанымды шын ниетпен айттым, мен шын ниетпен айттым. Пілдің адалдығы – жүз пайыз!» Ақырында, жұмыртқадан пил-құс шығады, ол Мейзи мен Хортонның ерекшеліктерінің қоспасынан пайда болған жаратылыс. Гейзельдің өмірбаяншылары Джудит пен Нил Морганның айтуынша, Гейзель бұл оқияның 1940 жылдың басында студиясының терезесін ашық қалдырып, желдің пил суретін ағаш суретінің үстіне соққан кезде туғанын айтқан. Алайда, кейінірек өмірбаян жазған Чарльз Коэннің пікірінше, бұл әңгіме, әдетте, шындыққа жатпайды. Ол Хортонның элементтерін доктор Сьюздің бұрынғы туындыларында, әсіресе 1938 жылғы «Матильда, аналық комплексі бар піл» атты әңгімесінде тапқан. «Хортон жұмыртқаны шайқады» кітабы бірден сыншылардың мақтауына және қаржылық табысқа ие болды және көпшілік арасында танымал болды. Кітап экономика, христиандық, феминизм және бала асырап алу сияқты түрлі тақырыптардағы академиялық мақалалардың негізі ретінде де пайдаланылды. Хортон 1954 жылғы доктор Сьюздің «Хортон кімді естіп тұр?» кітабында қайтадан пайда болды. Бұл екі кітап кейіннен 2000 жылғы Бродвей мюзиклі «Сеуссикал» сюжетіне негіз болды.
Horton Hatches the Egg is a children's book written and illustrated by Theodor Geisel under the pen name Dr. Seuss and published in 1940 by Random House. The book tells the story of Horton the Elephant, who is tricked into sitting on a bird's egg while its mother, Mayzie, takes a permanent vacation to Palm Beach. Horton endures a number of hardships but persists, often stating, "I meant what I said, and I said what I meant. An elephant's faithful, one hundred percent!" Ultimately, the egg hatches, revealing an elephant bird, a creature with a blend of Mayzie's and Horton's features. According to Geisel's biographers Judith and Neil Morgan, Geisel claimed the story was born in early 1940 when he left a window open in his studio, and the wind fortuitously blew a sketch of an elephant on top of a sketch of a tree. However, according to later biographer Charles Cohen, this account is probably apocryphal. He found elements of Horton in earlier Dr. Seuss works, most notably the 1938 short story "Matilda, the Elephant with a Mother Complex". Horton Hatches the Egg was published to immediate critical acclaim and financial success and has remained popular with the general public. The book has also been used as the basis for academic articles on a variety of topics, including economics, Christianity, feminism, and adoption. Horton appeared again in the 1954 Dr. Seuss book Horton Hears a Who! These two books later provided the thrust of the plot for the 2000 Broadway musical Seussical.
Сюжет
Кітап Хортсон есімді мейірімді филдің басына келген оқиғаны баяндайды. Ол Майзи, жауапкершіліксіз және жалқау құсқа, өзінің жұмыртқасын басуға келіседі, ал ол қысқа "демалысқа" шығып, Палм-Бичке толықтай көшіп кетеді. Хортсон ағаштың үстіндегі ұяда отырғанда, ауа-райының қиындықтарына тап болады, оның ормандағы достары оны күлдіреді, аңшылар қолға түсіреді, қорқынышты теңіз сапарына шыдайды және ақырында көшпенді циркке орналасады. Бірақ, қанша қиындыққа тап болса да және Майзидің қайта оралмау ниеті анық болса да, Хортсон ұядан кетуден бас тартады, себебі ол сөзіне берік тұруға тырысады, жиі қайталап: "Мен айтқанымды айттым, мен айтқанымды айттым. Піл адал, жүз пайыз!" Көшпенді цирк Майзидің Палм-Бичтегі жаңа тұрақты жеріне жақын жерге келеді. Ол жұмыртқаның шайқалу уақытына (Палм-Бичте 51 апта өткен соң) циркке келіп, Хортоннан оны сыйлықсыз қайтаруды талап етеді. Бірақ жұмыртқадан "слон құсы" шығады, ол Хортон мен Майзидің араласуынан туған жаңа түр. Хортон мен бала қуанышпен ормандағы өмісіне оралады, ал Майзи өзінің жалқаулығы үшін жазаланып, ештеңесіз қалады.
Өмірбаян
Гейзельдің өмірбаясын жазған Джудит пен Нил Морганның айтуынша, «Хортон жұмыртқаны шауып шығады» 1940 жылы, Жаңа жылдан кейінгі күні дүниеге келген. Ол Парк-авенюдегі пәтерінде сурет салудан демалып, серуендеуге шыққан. Үйге келгенде студиясында терезені ашық қалдырғанын, желдің мөлдір қағаздағы суреттерді бірінің үстіне бірін қойып, ағашқа отырған филдей етіп көрсеткенін байқады. Бұл оқиға Гейзельмен болған сұхбаттарға негізделген. Ол 1957 жылдан бері өзінің шығармашылық процесі туралы сұраған журналистерге кітаптың жаралуы туралы ұқсас әңгімелер айтқан. Әрқайсысы әлгі оқиғаның мәліметтері өзгергенмен, әрқашан фил мен ағаш суреттерінің сәтті кездесуі туралы айтылған. Ал Чарльз Коэн «Хортон жұмыртқаны шауып шығады» туындысының іздерін доктор Сьюстің ерте туындыларында тапты. 1927 жылы «Judge» журналында жарияланған Гейзельдің «Құстар мен жануарлар» атты мультфильмінің алғашқы бөлімінде ол құс пен филді бірге бейнелеген. Бірнеше аптадан кейін ол киттің каталпа ағашына құлап, ұйқыға кеткенін суреттеді. 1938 жылы, «Хортон жұмыртқаны шауып шығады» жарыққа шығудан екі жыл бұрын, «Judge» журналы Хортонға ең айқын нұсқау болған «Матильда, анасы бар фил» атты қысқа әңгімені жариялады. Бұл Гейзельдің «қартайған бойжеткен» туралы әңгімесі, ол балапан жұмыртқасынан шығар күтіп отырады, бірақ жаңа туған балапан одан ұшып кетеді. 1939 жылы Гейзель NBC телеарнасы үшін симпатиялы көрінетін, арқанмен байланған және таяқтан жасалған қоршауға қамалған филді бейнелейтін жарнама жасады. Бұл Хортонның аңшылар оны ұстағандағы жағдайына ұқсас. Алғашқы нұсқаларда филдің аты Осмерден Боскоға, содан кейін Хамфриге өзгерді. Соңғы таңдау – Хортон, көрінеу, Дартмут колледжіндегі Гейзельдің сыныптасы Хортон Конрадтың құрметіне таңдалған. Ал құстың аты Бесиден Саидиге, ақырында Мэйзиге өзгерді. Бірінші нұсқада фил кейіпкері құстың жұмыртқасына отыруға өз еркімен келіскен, ал құс бұған қарсы болған.
Жариялану және қабылдау
"Хортон жұмыртқаны шайқап шығарды" 1940 жылдың күзінде Random House баспасында жарық көрді және бірден сәттілікке ие болды. Ол сыншылардан негізінен оң пікірлер алды. Kirkus Reviews оны "таза ақылсыздық, бірақ керемет көңіл көтеру" деп атады. The New York Times Book Review-дің рецензенты былай деп жазды: "Доктор Сьюстің кітабында мораль болуы жаңалық, бірақ ол ағашқа шығарған пілді әжуалаудың қызығына көп кедері келтірмейді. Ересектерге бұл әңгіме оның алғашқы керемет хикаяларымен салыстырғанда сәл мәжбүрленгендей сезіледі, ақылсыздығы одан аз, бірақ кішкентай да, үлкен де оның суреттерінің фантастикалық комедиясына қарсы шықпайды". FAO Schwarz-тің балалар тауарларын сатып алушысы Франсис Кристи, Гейзельдің баспагері Беннетт Серфке жазған хатында: "Мен үйімде жалғыз отырып, Хортонды қайта-қайта дауыстап оқып отырмын. Бұл мен көрген ең күлкілі кітап! [Біздің] тауар менеджері дүкеннен фил табуға болатынын ойлайды, біз ағаш жасап, жұмыртқа қойып, Кітап апталығына өте әдемі терезе безендеуін жасауға болады". "Хортон жұмыртқаны шайқап шығарды" АҚШ-та кең танымал болып келеді. 2001 жылы Publishers Weekly журналы бұл кітаптың сол кезде 987 996 дана сатылғанын, осылайша журналдың барлық уақыттағы ең көп сатылған балалар кітаптары тізімінде 138-ші орынға ие болғанын хабарлады. Ол 1991 жылғы маусымда Айлық кітап клубының таңдауы болған Six by Seuss: A Treasury of Dr. Seuss Classics кітабына енгізілді. 1992 жылы, Гейзель қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Хортонның қайырлы тілегі Бартлетттің танымал цитаталарының 16-шы басылымына қосылды.
Талдау
Horton Hatches the Egg әртүрлі тақырыптардағы талқылауларда қолданылды, оның ішінде экономика, христиандық, феминизм және бала асырап алу. Элисон Льюри 1990 жылы доктор Сьюсс туралы феминистік көзқараспен жазған мақаласында «Horton Hatches the Egg» кітабын ұрықтың құқықтарын қолдайтын мәлімдеме (Льюри бұған қарсы болды) және Мейзиге жасаған жаман қарым-қатынасы үшін сынады. Льюри доктор Сьюсс кітаптарында күшті әйел кейіпкерлердің жоқтығын айтты және Мейзи, ол анық жауласушы және жалқау әрі жауапкершіліктен шеттес ретінде бейнеленген, «[Доктор Сьюсс] өнеріндегі ең есте қаларлық әйел кейіпкері» екенін мәлімдеді. Гейзель өмірбаянының соңында Льюридің сын-пікірлеріне жауап ретінде, кейіпкерлерінің көпшілігі жануарлар екенін айтып, «Егер ол олардың жынысын анықтай алса, мен оны өсиетімде еске аламын» деді. Джилл Динс 2000 жылы бала асырап алу, суррогаттық ана болу және әсіресе эмбриондық донорлық туралы талқылауда осы кітапты пайдаланды. Ол бұл «суррогаттық ана туралы классикалық әңгіме» екенін және «табиғат пен тәрбиенің арақатынасы туралы күрделі мәселені қозғайды» деп атап өтті. Ол кітап Хортон бейнесінде асырап алушы ата-аналар мен қамқорларды мақтайды, бірақ Мейзи бейнесінде туған аналарды жамандап көрсетеді деп мәлімдеді. 2004 жылы зейнеткерлікке шыққан методист пасторы Джеймс Кемп Хортонды Петірдің бірінші хатына арналған ерте христиандармен салыстырды. Сол ерте христиандар сияқты, Хортон да өз ісі үшін қуғын-сүргінге ұшырап, мазақталды, бірақ ол өзінің міндетіне адал болды және кітаптың соңында жұмыртқадан шыққан пил құсының пайда болуынан көрініп тұрғандай, осы адалдығы үшін марапат алды. 2011 жылы АҚШ-тағы ағымдағы экономикалық жағдай туралы жазған Ричард Б. Фриман «Horton Hatches the Egg» кітабын инвестиция туралы әңгіме деп атады. Фримен «экономикалық өсу үшін ұзақ мерзімді инвестициялар қажет» екенін, бұл Хортонның жұмыртқаға отыруында көрінеді, және «жақсы жұмыс істейтін экономикада сенім маңызды» екенін, бұл Хортонның «Мен айтқанымды айттым, мен айтқанымды айттым» деген қайта-қайта айтатын сөзінде көрінеді деп аргументтеді.
Бейімделулер
Кітап Леон Шлезингер Продакшнс студиясымен он минуттық анимациялық қысқа фильмге бейімделді және 1942 жылы Warner Bros. Merrie Melodies сериясының бөлігі ретінде жарық көрді. Қысқаметражды фильмді Боб Клампетт режиссерлік етті, бұл доктор Сьюстің туындысының экранға бейімделген алғашқы жұмысы болды, сонымен қатар авторлық құқығы сақталған бұрынғы туынды негізінде лицензияланған жалғыз WB анимациялық қысқаметражды фильм болды. 1966 жылы «Союзмультфильм» студиясы 18 минуттық орыс тіліндегі «Мен ұяшықты күтемін» атты фильмді шығарды. Оны Николай Серебряков режиссерлік етті және 1967 жылы Тур қаласындағы фестивальде балалар фильмінің ең үздік туындысы үшін күміс медальді жеңіп алды. 1992 жылы Random House «Horton Hatches the Egg» кітабын доктор Сьюстің видеоларының сериясында шығарды, оны Билли Кристал оқыды және Марк Ридер режиссерлік етті. «Егер мен циркті басқарсам» бейнефильмінде екінші туынды ретінде ұсынылды. Кітаптың өзі 1994 жылы Киноның «Стори Тайм» эпизодында Гордон Жумп оқығандай келтірілді. Хортон кейін 1954 жылы жарық көрген «Хортон кімді естіп тұр» кітабында қайта пайда болды. 2000 жылы Бродвейде қойылған Seussical мюзиклінің сюжеті доктор Сьюстің бірнеше кітабын қайта өңдеп, Хортон туралы екі кітабынан көптеген элементтерді алды. Фильмге толық метражды бейімдеме жасалмаса да, 2008 жылғы «Хортон кімді естіп тұр!» фильмі кітапқа сілтеме жасайды, онда Хортон өзінің ең танымал сөзін айтады: «Мен айтқанымды айттым, және айтқанымды дұрыс айттым. Пілдің адалдығы жүз пайыз». 2008 жылы фильмді түсірген кезде Blue Sky Studios және 20th Century Fox студиялары «Horton Hatches the Egg» фильмінің құқықтарын қысқа мерзімге алды, оны олардың түсірген фильмнің жалғасы ретінде қарастырды.