Кіріспе
Византиялық генерал Татикий немесе Татиций (Τατίκιος, шамамен 1048 – 1110 жылдан кейін қайтыс болған) – Алексий I Комненнің тұсындағы түрік текті шығыс римдік генерал. Оның есімі сондай-ақ Тетигус, Татизиус, Татиций, Татик немесе Тетиг деп те жазылады.
Tatikios or Taticius (Τατίκιος, c. 1048 died after 1110) was an Eastern Roman general of Turkish origin during the reign of Alexios I Komnenos. His name is also rendered as Tetigus, Tatizius, Tatitius, Tatic, or Tetig.
Туған жері мен ерте өмір
Татикийдің әкесі "сарацен" болған, бұл, әдетте, түркі дегенді білдіреді. Оны Алексийдің әкесі Иоанн Комнен тұтқынға алып, Комнендер үйінде құл қылған. Татикий мен Алексий бірге өсті. Татикий Алексийдің оикогені (яғни, "сол үйдің адамы") ретінде сипатталады. 1078 жылы, Алексий император болмас бұрын, Татикий оны өзінің қарсыласы Никифор Базилакийға қарсы шайқасқа сүйреп апарды. Осы жорық барысында Татикий Базилакийдің шабуылға тұзақ құру жоспарын анықтады. 1081 жылы Алексий император болғанда Татикий император сарайындағы мегас-примикерий қызметін атқарды. Кейін сол жылы ол "Охрида маңындағы түркілерге" – бәлкім, мажарларға – Роберт Гвискарға қарсы Диррахиум шайқасында басшылық етті.
Әскери және саяси мансап
1086 жылы Татикиос Никеяға оны сельджуктардан қайтарып алу үшін жіберілді. Селджук күштерінің келе жатқанын білгенде, ол кері шегінуге мәжбүр болды. Алексий Татикиосты Мануэль Бутумиттің теңіз күштерінің көмегімен қайта жіберді. Татикиос Битинияда Абу'л Касимді жеңсе де, қаланы қайтарып ала алмады. Жыл соңында Татикиос қайта шақырылып, Филиппополь маңында Алексийге қарсы көтеріліс шығарған манихейлерге көмектесіп жатқан печенегтерге қарсы күресуге жіберілді. 1087 жылы Татикиос Дристра шайқасында печенегтерге қарсы Византияның оң жақ қанатына басшылық етті, ал 1090 жылы 300 печенегтен тұратын шағын күшті жеңіп, Архонтопулой тагмасын оларға қарсы шабуылға жетектеді. 1094 жылдың басында Татикиос Пентекостисте Алексийдің шатырын күзетуге тағайындалды. Осы жерде ол бұрынғы император Роман IV Диогеннің ұлы Никефор Диогеннің императорды өлтіру жоспарын анықтады. Никефор Алексий мен Татикиостың ескі досы болғандықтан, Алексий оны жазалауға кедергі келтірді, бірақ Никефордың таққа таласып жатқаны анық болды. Никефор жер аударылып, соқыр қалды. 1094 жылы Татикиос Блахерна синодына қатысты, онда Халкидон епископы Лео айыпталып, қауіпсіздік шараларын қамтамасыз етуге қатысты болды. Осы синодтың құжаттарында Татикиосқа протопроедрос атағы берілді. 1095 жылы Татикиос Алексиймен бірге кумандарға қарсы жорыққа қатысты.
Бірінші крест жорығы кезіндегі рөлі
1096 жылы Татикий Константинопольді шабуыл жасаған крестьян кресткерлерінен қорғады, олар қалаға келгеннен кейін шабуылдады. 1097 жылы Цитас 2000 пелтаст (Византиялық пелтастар ежелгі Грекияда қолданылғандарынан өзгеше) басқарып, Алексий оны Никеяға, крестоносшылар қаланы қоршауға көмектесу үшін жіберді. Франк шежірешісі Альберт Эксский Татикийдің түріктер мен крестоносшылар арасында делдалдық қызмет атқарғанын айтады, бірақ сенімді Анна Комнинаның сөзіне сенсек, ол крестоносшылардың білмеуіне қарай, қаланың тапсырылуы туралы келісімдерді жүргізу үшін Бутомиттермен бірге жұмыс істеді. Бұл латын және гректер арасында терең дау тудырды. Дегенмен, Татикиоға Анатолия арқылы крестоносшыларды сүйемелдеу және бұрынғы византиялық территориялар империяға қайтарылуын қамтамасыз ету міндеті жүктелді. Никеядан шыққаннан кейін крестоносшылар екі топқа бөлінді. Татикио нормандық (Гискардың ұлы Тарантолық Боэмунд, Боэмундтың сіңілі баласы Танкред және Нормандиялық Роберт) және фламандтық (Фландриялық Роберт) жасақтарымен бірге болды. "Геста Франкорум" еңбегінде Татикийдің крестоносшыларды түріктердің қатыгездігі туралы жиі ескерткені жазылған. Антиохияны қоршау кезінде Агилерский Раймонд Татикийдің крестоносшыларға қалаға шабуыл жасамас бұрын айналасындағы ауылды басып алуға кеңес бергенін, бұл оларға ашаршылықтан сақтануға көмектесер еді (бірақ бұл кеңеске құлақ естілмеді) деп жазады. 1098 жылдың ақпан айында ол қоршаудан шықты; Аннаның айтуынша, ол Татикиомен жеке сөйлескен немесе оның есептеріне қол жеткізген Боэмунд, басқа крестоносшылар оған сенімсіздікпен қарап, өміріне қауіп төндіргенін хабарлады. Боэмунд, керісінше, Татикийдің қорқақ және сатқын екенін, Константинопольден күш-қуат пен азық-түлік әкелуге берген уәдесіне қарамастан, әскерден қашып кеткенін таратып, оның қайта оралмайтынын айтты. Бұл замандас крестоносшылар шежірелерінде сақталған мәліметтер, олар оны үлкен жау және жалғаншы деп сипаттайды ("Геста Франкорум" бойынша periurio manet et manebit); Аннаның баяндамасы, әрине, оның әкесінің ұзақ жылдар бойы жауы болған Боэмундқа деген терең наразылығымен байланысты болуы мүмкін. Татикийге жасалған сатқындық айыбы негізсіз көрінеді. Византиялық генерал жеке заттарын крестоносшылар лагерінде қалдырып, осылай олардан айырылды. Көбірек дәлел ретінде, 1098 жылдың 4 наурызында, Татикийдің кеткеніне бірнеше апта өткен соң, Антиохиядағы крестоносшылар әскеріне азық-түлік пен қоршау құралдарын жеткізген флот Сент-Симеон портына келді. Қазіргі заманғы тарихшы Питер Франкопан Алексийдің Византия мен крест жорығының басшылары арасындағы байланысқа жеткілікті сенімді болғанын, сондықтан байланыс офицерін Константинопольде басқа міндеттер үшін қалдырғанын айтады.
Көрінісі және ұрпақтары
Тәңір жорығының жылнамалары Татикиостың мұрны қиратылған деп жазған. Бетті қию – Византияда сатқындарға қолданылатын жаза, бірақ бұл жағдайда олай болған сияқты емес. Ногент Гвиберттің айтуынша, оның орнына алтыннан жасалған жасанды мұрны болған. Крестшілердің оған деген пікірлеріне қарамастан, Анна оны "батыл жауынгер, жауынгерлік жағдайда есін жиған адам" және "шешен сөйлеуші, күшті іс-қимыл адамы" деп сипаттайды. Анна сондай-ақ Татикиостың Алексиуспен поло ойнап жатқанда генералдың аттан құлап, императордың үстіне түскенін айтады. Оқиғада Алексиус тізесін жарақаттап, содан кейін подаграмен ауырады. Анна бұл оқиғаның күнін көрсетпейді; ол бұл оқиғаны Алексийдің 1110 жылғы түріктерге қарсы жорықтары туралы баяндауында айтады. Татикиостың туған және қайтыс болған күні туралы ешқандай мәлімет жоқ. Үлкен Примицерий (мегас примикерий) лауазымын әдетте евнух атқарғанмен, кейбір жазбалар Татикиостың 12 ғасырдағы күшті ақсүйектер отбасының мүшелері болған ұрпақтары болғандығын көрсетеді, соның ішінде Мануил I Комненнің басшылығымен Сирмиум шайқасында көзге түскен тағы бір генерал да бар. Мүмкін, оның ұрпағы Константин Татикиос Исаак Ангелосқа қарсы жасалған сәтсіз қастандықтан кейін көзінен айырылған.