Кіріспе

Жаңа Зеландияның Жоғарғы палатасы

Жаңа Зеландияның Заң шығарушы кеңесі – 1853 және 1951 жылдар аралығында Жаңа Зеландияның Бас Ассамблеясының жоғарғы палатасы болды. 1852 жылғы Жаңа Зеландия Конституциялық заңы қабылданғаннан кейін, алғашқы Заң шығарушы кеңес таратылып, 1853 жылдан бастап осыған ұқсас тағайындалған орган құрылды. Жаңа Заң шығарушы кеңесі Бас Ассамблеяның (немесе "Парламенттің") жоғарғы палатасы ретінде құрылды, бірақ ол Конституциялық заң күшіне енгеннен кейін 16 ай өткен соң, яғни 1854 жылдың 24 мамырында ғана алғашқы отырысын өткізді.

Рөл

Заң шығарушы кеңес Өкілдер палатасы қабылдаған заң жобаларын қарап, түзетулер енгізуге арналған палата ретінде құрылған еді. Ол жаңа заң жобаларын бастамамен ұсынуға және қаржылық сипаттағы заң жобаларына (қаржы және шығыстарға қатысты заңнамаға) өзгертулер жасауға құқығы болмады. Заң шығарушы кеңестің қызметінің үлгісі ретінде Ұлыбританияның Лордтар палатасы алынған.

Тағайындау және қызмет мерзімі

Жаңа Зеландияның 1852 жылғы Конституциялық Заңында кеңесшілерді өмір бойына губернатор тағайындайтыны көзделген. Жаңа Зеландия саясатындағы губернатордың билігі біртіндеп төмендеген сайын, тағайындамалар премьердің (кейін премьер-министр) ұсынысымен жасалатын қағида қалыптасты, яғни кеңесшілер сол кездегі үкімет тарапынан іріктелінетін. Дегенмен, кеңесшілердің өмірлік мерзімі Заңнамалық Кеңес әрдайым Өкілдер палатасынан қалып қоятынын білдірді. Премьер-министрлердің қызметіне олардың ілгерідегілері тағайындаған Заңнамалық Кеңес жиі кедергі келтіретін. 1891 жылы Джон Балланстың жаңа Либералдық партия үкіметі өмірлік мүшелікті жеті жылдық мерзімге алмастырды. Либералдық партияның ниетінің бір бөлігі идеологиялық болғанмен, бір бөлігі саяси болды, себебі Балланстың консервативті ілгерідегісі Гарри Аткинсон қызметтен кетпес бұрын кеңеске жеті консерваторды қосып алған. Балланс Кеңесті реформалауда үлкен қиындықтарға тап болды, оның ішінде жеті тағайындауды бекіткен губернатор, Онслоу графымен қақтығыстар болды. Балланстың жеңісі губернатор мен премьер-министр арақатынастарындағы маңызды үрдіс ретінде қарастырылады. 1891 жылға дейінгі Заңнамалық Кеңестің құрылымы Канада Сенатының құрылымына ұқсас болды (ол тағайындалған жоғарғы палата ретінде жалғасуда, бірақ сенаторлар енді өмір бойына тағайындалмайды және 75 жасқа келгенде зейнетке шығуы тиіс). Губернатор ұсынған жағдайда, он жылдан астам қызмет еткен кеңесші 1894 жылдан бастап «Құрметті» атағын сақтап қалуға құқылы болды. Бұл құқық 1906 жылы Уильям Монтгомериге, ал Кеңес таратылғаннан кейін 1951 жылы тағы он бір мүшеге берілді.

Мүшелердің саны

1852 жылғы Конституциялық заңда Кеңес кем дегенде он мүшеден тұратыны белгіленген. Заңның бір бөлігі болмаса да, мүшелердің саны он бестен аспауы тиіс деген нұсқаулар шығарылды. Бір мүше Заңнамалық Кеңестің спикері болып тағайындалатын, бұл Өкілдер палатасы спикерінің лауазымына шамамен сәйкес келеді. Бес мүшеден құралған кворум белгіленді. Заң шығарушы Кеңеске алғашқы тағайындамалар 1853 жылы жасалды, сол кезде жоғарғы палатаға он екі мүше шақырылды. Олар 1853 жылдың 26 мамырында Джон Салмон, Уильям Суэйнсон және Фредерик Уитакер; 23 маусымда Мэтью Ричмонд; ал 1853 жылдың 31 желтоқсанында Эдмунд Беллерс, Джордж Катфилд, Уильям Кенни, Джон Йеден Ллойд, Ральф Ричардсон, Генри Сеймур, Генри Сент-Хилл және Джон Уотс Рассел болды. Бірте-бірте мүшелердің максималды саны көтеріліп, соңында шектеу алынып тасталды. Кеңес 1885 және 1950 жылдары ең көп саны 53 мүшеге жетті.

Өкілдіктің көлемі

Заң шығарушы кеңес, жалпы алғанда, Жаңа Зеландия халқын Өкілдер палатасынан гөрі нашар бейнелейтін. Әйелдер 1941 жылға дейін кеңесші болып тағайындалуға құқылы болған жоқ, және тек бесеуі ғана тағайындалды. Маорилер аздап жақсырақ өкілдік етілді. Алғашқы екі маори кеңесшісі – Мокена Кохере және Ви Така Нгатата 1872 жылы, Маори сайлау округтері құрылғаннан кейін көп ұзамай тағайындалды. Кеңесте маори өкілдерінің болуы міндетті деген конвенция қалыптасты. Алайда, мүшелерді таңдау Либералдық үкіметке көмектескен, ол "осы көмек болмағанда, тірі қалуы мүмкін емес еді [ол] өмірлік маңызды алғашқы жылдары пайдалы біріктіруші күш болды" және "реакциялық жауды айқын көрсетіп, радикалдарға орташа шаралармен келісуге ыңғайлы тежегіш ретінде әрекет етті".

Сайлау ұсыныстары

Заң шығарушы кеңестің тағайындалуы емес, сайлануы керек деген бірнеше ұсыныс жасалды. 2-ші парламенттің басталуымен губернатор Томас Гор Браунға Заң шығарушы кеңесті сайлауға қажетті өкілеттік берілді, бірақ ешқандай шара қабылданбады. 1914 жылы либералдар алты жылға пропорционалды өкілдікпен сайланатын 42 немесе 43 мүшеден тұратын кеңес құру жөніндегі реформа ұсынысын ұсынды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан ол кейінге шегерілді. 1920 жылы биліктегі реформашыл үкімет бұл ұсыныстан бас тартты. Бірақ 1914 жылғы заң "тағайындалған жоғарғы палатаның үстінде Дамоклдің қылышындай асылып тұрды, ол кез келген үкіметке қалауынша қолжетімді болатын".

Жою

XX ғасырдың ортасына қарай Заң шығарушы кеңес тиімсіздікке ұшыраған және заң шығару процесіне елеулі үлес қоспайтын орган ретінде қарала бастады. Кеңес Палатадан жіберілген заң жобаларын сирек сынға алды, көптеген адамдар оның қажеттілігін жоғалтқанына сенді. Бір бөлігі оны реформалауды ұсынса, енді бірі жоюды жақтады. Соңғылардың арасында Ұлттық партияның жетекшісі Сидни Холланд болды, ол 1947 жылдың тамызында оны тарату туралы жеке бастама заң жобасын енгізді.

Ұсынылған қайта құру

Екіпалаталылыққа қолдау толығымен жоқ емес, және жаңа жоғарғы палата немесе Сенат құру туралы ұсыныстар кейде түсірілді. 1990 жылы Джим Болгердің Ұлттық үкіметі Жаңа Зеландияның сайлау реформасы процесіне балама ретінде сайланған Сенатты ұсынды. Жаңа Зеландиядағы бірпалаталылықты жақтаушылар, мысалы, бұрынғы премьер-министр сэр Джеффри Палмер, елдің шағын және салыстырмалы түрде біртекті унитарлық мемлекет екенін, демек, Австралия немесе Канада сияқты федеративтік мемлекеттерге тәндей келісімдерге мұқтаж емес екенін айтты. Бұған қоса, сол кездегі Лейборист партиясының депутаты Питер Данн, Жаңа Зеландиядағы басқа да саяси реформалар, мысалы, комитеттер жүйесін күшейту және пропорционалды ұсыну жүйесін енгізу, тиісті тексеру және тепе-теңдік механизмін қамтамасыз етеді, олар екінші палатамен қайталанатынын мәлімдеді.

Заң шығарушы кеңес палатасы

Заң шығарушы кеңес палатасы британдық дәстүрге сәйкес, тақтан сөйлеу орны болып қала береді, себебі монарх (немесе өкілі) сайланған палатаға кірмейді. Қара таяқтың бастығы Өкілдер палатасының мүшелерін Парламент ашылуына қатысуға шақырады, онда әдетте генерал-губернатор сөз сөйлейді. Ол сондай-ақ, кейбір таңдаулы комитеттердің отырыстарымен қатар, Ұлттар Достастығы Парламенттік қауымдастығының жиналыстары және басқа да ресми шаралар үшін пайдаланылады.