Кіріспе
Америка инженері (1823–1863)
Хорас Лоусон Хунли (29 желтоқсан 1823 – 15 қазан 1863) – Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерацияның теңіз инженері. Ол қолмен басқарылатын алғашқы суасты кемелерін жасады, олардың ең танымал кемесі оның өлімінен кейін Х. Л. Хунли деп аталды.
Өмірбаян
Хорас Лоусон Хунли Теннесси штатының Самнер округінде Луиза Харден Лоусон мен Джон Хунлидің отбасында дүниеге келген. Нью-Орлеанға көшіп келген соң, Хунли Луизиана университетінде заң оқыды және 1849 жылы адвокаттыққа қабылданды. Ол Луизиана штатының заң шығарушы органында қызмет етті және Нью-Орлеанда заңгер болып жұмыс істеді. Одақтың оңтүстік порларын блокадалауына жауап ретінде Конфедерация үкіметі Одақтың соғыс кемесін батырған әркімге 50 000 долларға дейін сыйлық ұсынды. 1861 жылдың жазында пастор Франклин Смит оңтүстік газеттеріне жазған хаттарында оңтүстік бизнесмендерін су асты соғысын жүргізуге шақырды. Осы кезде Хунли инженер Джеймс Р. Макклинток пен Бакстер Уотсонмен бірге «Пионер» су асты кемесін құрастыруға кірісті. Оны жаудан тартып алуға жол бермеу үшін, 1862 жылдың басында Нью-Орлеан Одақ күштеріне түскен кезде, «Пионер» су асты кемесі Пончартрейн көлінде сынақ кезінде батырылды. (Кейіннен 1868 жылы ол көтеріліп, металл терісіне жіберілді.) Хунли, Макклинток және Уотсоннан кейін «Американ Дайвер» су асты кемесін жасады. Екінші су асты кемесі Форт-Морганға сүйретіліп, Мобил портын блокадалаған Одақ кемелеріне шабуыл жасауға тырысты. Бірақ, су асты кемесі нашар ауа райынан Мобил шығанағының аузында батып кетті, құрбан болғандар жоқ (экипаж құтылды). Хунли үшінші су асты кемесін қаржыландыруды ұйымдастырды. Үшінші кеменің үштен бірін Хорас, үштен бірін Э.С. Сингер (Конфедерацияның құпия қызметіндегі Хорас серіктесі және тігін машинасының ойлап тапқан Исаак Сингердің інісі) және қалған үштен бірін Сингердің серіктестері Р.В. Данн мен Дж.Д. Бримен қаржылады. Сингер үшінші кемеге Хунли деген ат қойды, бұл Хорасқа деген құрметі мен су асты жобаларына салған еңбегінің белгісі болды. 1863 жылдың 31 шілдесінде өткен демонстрацияда ескі баржаны сәтті батырғаннан кейін, су асты кемесі Чарльстон портына жеткізіліп, генерал П.Г.Т. Борегардқа ұсынылды. «H.L. HUNLEY» су асты кемесінің алғашқы сынақ кезінде кемеден өтіп бара жатқан кеме тудырған толқыннан суға батып кетті, төрт теңізші құтылды. Ханли Борегардқа уақытында әрекет етуге уәде беріп, жаңа экипаж жинады. Бұл экипажға бұрынғы тәжірибелердегі тәжірибелі теңізшілер кірді. 1863 жылдың 15 қазанында Ханли реттік жаттығу кезінде командалық міндетті өз мойнына алды. Кеме тағы да батып, бұл жолы барлық сегіз теңізші, соның ішінде Ханлидің өзі де қаза тапты. Кейіннен кеме 1864 жылы қайтадан пайдаланылып, теңіз тарихында су асты кемесімен жау кемесін (Housatonic) алғаш рет батыруға қол жеткізді. Бірақ, бұл операция «H.L. HUNLEY» үшін де тағдырлы болды, ол үшінші рет батып, екінші рет барлық экипажынан айырылды. Су асты кемесі мен оған байланысты заттарды тауып алғаннан кейін, торпеданың тікұшағы тікұшаққа бекітілген күйінде жарылғаны анықталды. Жүйе су асты кемесінің торпеданың тікұшағын кеменің қабырғасына қадап, қауіпсіз қашықтыққа шегініп, содан кейін ұзын арқан арқылы тұтануды іске қосуға арналған еді. Су асты кемесі жарылысқа соншалықты жақын болуға арналмаған және оның құрылымына елеулі зақым келтірген, бұл оның жоғалуына себеп болды. Хорас Лоусон Хунли 1863 жылдың 8 қарашасында Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Магнолия зиратында әскери құрметпен жерленді.
Hunley, with McClintock and Watson, followed by building the American Diver. The second submarine was towed to Fort Morgan and attempted an attack on the Union blockade of Mobile. However, the submarine foundered in foul weather and sank in the mouth of Mobile Bay. without any casualties (the crew escaped)
Hunley organized and arranged funding for a third submarine. The third boat was one third financed by Horace, one third by E. C. Singer (an associate of Horace's in the Confederate Secret Service and nephew of Isaac Singer, inventor of the sewing machine) and the remaining third to Singer associates R. W. Dunn and J. D. Breaman. Singer named the third vessel the HUNLEY to honor Horace's devotion and efforts to his sub projects. After a demonstration held on July 31, 1863 was successful by sinking an old barge the submarine was transported to Charleston harbor and presented to General P. G. T. Beauregard. Five men from the first crew of H. L. HUNLEY died during early tests when she was accidentally swamped by the wake of a passing ship through her open hatches; four managed to escape. Another crew was recruited by Hunley who promised Beauregard a timely attempt. This crew included experienced crew members from earlier experiments. On October 15, 1863, Hunley took his turn at command during a routine exercise. The vessel again sank, and this time all eight crew members were killed, including Hunley himself. The vessel was later raised and used again in 1864 in the first successful sinking of an enemy vessel (Housatonic) by a submarine in naval history. The operation was also fateful for H. L. HUNLEY herself, which sank a third time, and for the second time losing all hands. Upon recovery of the submarine and associated artifacts, it was discovered that the spar torpedo exploded while still attached to the spar. The system was designed to have the submarine ram the torpedo barb into the hull, back off to a safe distance, then activate the ignition via a long length of rope. The submarine was never intended to be that close to the explosion and probably suffered significant structural damage, which contributed to her loss. Horace Lawson Hunley was buried with full military honors at Magnolia Cemetery in Charleston, South Carolina, on November 8, 1863.