Алтын иықты попугай: Қауіп төмендегі құс және оны сақтау жолдары
Golden-shouldered parrot
Сирек кездесетін алтын иықты попугай (Psephotellus chrysopterygius) туралы мақала. Қауіпті жануарлар тізіміне енген, сақтау жобалары жүріп жатыр. Австралия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Алтын иықты попугай (Psephotellus chrysopterygius), сонымен қатар алвал, арморрал, минпин, таку және құмырсқа төсегі попугайы деп те аталады, Австралияның Квинсленд штатындағы Кейп-Йорк түбегінің оңтүстігінде кездесетін сирек құс. Солтүстік территориядағы кең таралған қапталды попугайға (P. dissimilis) және Квинсленд пен Жаңа Оңтүстік Уэльсте жойылған жұмақты попугайға жақын шағын попугай. Ол негізінен ортаңғы қабаттағы өсімдіктердің көбеюіне байланысты жыртқыштардың көбеюі салдарынан жойылу қаупі төнген түр ретінде жіктеледі. Түрді жойылудан сақтау үшін Артемида станциясында ірі сақтау жобасы жүргізілуде. Бұл жер BBC-нің "Жер шары 3" (Planet Earth 3) телешоуын түсіру орны болды.
The golden shouldered parrot (Psephotellus chrysopterygius), also known as the alwal, arrmorral, minpin, thaku and antbed parrot , is a rare bird of southern Cape York Peninsula, in Queensland, Australia. A small parrot related to the more common hooded parrot (P. dissimilis) of the Northern Territory and the extinct paradise parrot of Queensland and New South Wales. It is classified as Endangered due mostly to an increase in mid story vegetation, which increases predation. A major conservation project is underway on Artemis Station to save the species from extinction. This was also the location for filming BBC's Planet Earth 3.
Сипаттама
Алтын иықты попугайдың ұзындығы 23-28 см, салмағы 54-56 г. Ересектеген аталықтың түсі көбінесе көк, иық аймағында ерекше сары түсі болады. Оның қара бас киімі және ақшыл сары маңдай жолағы бар. Төменгі құрсағы, жамбастары және құйрық астындағы қауырсындары қою лосось түсті. Төменгі арқасы сұр-қоңыр түсті. Ересектеген аналықтар көбінесе бозғылт жасыл сары түсті, және қанаттарының астында кең кремді жолақтары бар. Ересек аналықтардың басында көмір сұрғылт бас киімі болады. Күрекше аймағының қауырсындары ақшыл лосось түсті. Жас попугайлар ересектеген аналықтарға ұқсас, бірақ жаңадан ұшқан аталықтардың бет жағындағы қауырсындары аналықтарға қарағанда ашық көк түсті болады.
The golden shouldered parrot is 23–28 cm long and weighs 54–56 g. The adult male is mainly blue and has a characteristic yellow over the shoulder area. It has a black cap and pale yellow frontal band. It has an extended dark salmon pink lower belly, thighs and undertail coverts. It has a grey brown lower back. Adult females are mainly dull greenish yellow, and have a broad cream bar on the underside of the wings. The head in older females has a charcoal grey cap. The feathers of the vent area are a pale salmon pink. Juveniles are similar to the adult female though newly fledged males have a brighter blue cheek patch than females of the same age.
Тіршілік ету ортасы
Алтын иықты попугайлар көптеген термит түрлері мен олардың қоршаған үйінділері бар ашық орманды далаларда өмір сүреді. Көбінесе бұл үйінділер бір-бірінен бірнеше метр қашықтықта орналасқан. Попугайлар кішкентай шөптердің тұқымдарымен қоректенеді және жылдың бірнеше айында, әсіресе жауын-шашын маусымы басталар алдында, негізгі қорегі – көптеп өсетін, бірақ кішкентай от шөбінің (Schizachyrium fragile) тұқымдары болып табылады. Құстардың ұя салуы үшін құрлықтағы, тиісті өлшемдегі термит үйінділерінің болуы – өмір сүру ортасының маңызды шарты. Осы себепті алтын иықты попугай және оның туыстастары құмырсқа төсектері попугайлары деп белгілі.
The golden shouldered parrot lives in open forested grassland liberally populated by numerous termite species and their mounds. Often these mounds are found every few metres apart. The parrot feeds on the seeds of small grass species and several months of the year, principally those prior to the onset of the wet season, the birds are almost entirely dependent on the small but plentiful seed of firegrass (Schizachyrium fragile). An important habitat requirement is the presence of suitably sized terrestrial termite mounds, in which the birds nest. This has led to the golden shouldered parrot and its relatives being known as the antbed parrots.
Өсіру
Алтын иықты попугай 2 метрге дейін биіктіктегі магниттік термит үйінділерінде ұя салады, бірақ зерттеулер төменгі күмбезді үйінділерге бейімділікті көрсетеді. Бұл кішірек, тығыз үйінділердің баяу қызуы және салқындауымен байланысты болуы мүмкін. Көбінесе, жаңбыр маусымында үйіндінің негізі жұмсақ болғанда, олар үйіндіге қазба жасап, шұңқыр салады. Әдетте, 50–350 мм ұзындығындағы туннель қазылып, ұялық камераға жетеді. Бір ұяда 3–6 жұмыртқа болады, олар 20 күндей күтімге алынады. Термиттер өз колониясының климаттық жағдайын сақтау үшін табиғи кондиционерлік жүйе қолданады, бұл попугайдың ұялық камерасының температурасын шамамен 28–30 °C деңгейінде ұстайды. Температураны өлшеу нәтижелері 13–35 °C аралығын көрсетті. Осы жағдайлар попугайлардың жұмыртқаларын шайқаудан кейін 10-шы күннен бастап түнде тастап кету әдетіне әкелді. Алтын иықты попугай мен Trisyntopa scatophaga түріне жататын, термит үйіндісінің көбелегі арасында симбиоздық қарым-қатынас бар. Көбелектер попугайлардың шамамен жартысындағы ұяларында кездеседі, жаңа қазылған ұя туннельдерін іздеп, кіреберісіне жұмыртқа салады. Көбелек дернәсілдері попугай балапандарының қалдықтарын жейді, соның арқасында ұя таза болып сақталады. Көбелектердің болуы попугайларға қосымша пайда әкеле ме, әлде жоқ па, әлі даулы, себебі барлық ұяларда көбелек дернәсілдері табылмайды. Әйелдерге қарағанда еркек попугайлардың көбірек тууы байқалады. Бұл жабайы табиғатта еркектерге қатысты жоғары деңгейдегі хищтіліктің әсерін азайту үшін болуы мүмкін.
The golden shouldered parrot will build a nest in the taller magnetic termite mounds (up to 2 m high) but surveys point to the preference for the lower dome type mounds. This may be to do with the slower heating up and cooling of the smaller denser mounds. Commonly they dig a burrow into the mound when wet season rains have softened the substrate of the mounds. Typically a 50 –350 mm long tunnel is dug down into the mound ending in the nesting chamber. The clutch size is between 3–6 eggs, which are incubated for 20 days. The termite occupants of the mound use a natural form of air conditioning to preserve the climatic conditions of their colony and this process regulates the temperature of the parrot's nest chamber at around 28–30 °C. Temperature surveys have shown however, a range of 13–35 °C. These conditions have led to the parrots developing a habit of leaving the eggs at night beginning around the 10th day after hatching. A symbiotic relationship is present between the golden shouldered parrot and the moth species Trisyntopa scatophaga, the antbed parrot moth. Found in around half of parrot nests, the moths seek out the newly dug nest tunnels and deposit their eggs in the entrance. The hatching moth larvae consume the faeces of the nestling parrots therefore helping to keep the nest chamber clean. Whether the parrots receive any other benefits from the presence of moths is arguable as not all nests contain moth larvae. There appears to be a tendency for more male parrots relative to females to be born. This may be to counter the increased predation that males appear to suffer in the wild.
Мәртебе
Алтын иықты попугай жойылып бара жатқан түрлер тізіміне (CITES I) енгізілген, популяцияны зерттеулер бойынша табиғатта 700-1100 құс бар, оның ішінде 300-ге жуық жұптасқан попугайлар кездеседі. Қалған құстардың көп бөлігі бірінші жылындағы жас құстар деп есептеледі. Бұл түрдің таралған аймағы шектеулі және түрлі қауіп-қатерлерге тап болады, оның ішінде тіршілік ортасының құрылымындағы өзгерістер, жыртқыштардың шамадан тыс көбеюі және тамақтану ортасының жоғалуы. Басты қауіп – құстардың жайылымдық жерлеріндегі және сирек орманды жерлердегі өртеу режимі мен жайылымдық қысымның өзгеруі. Мал жаю (ірі қара және шапшаң валлабилер) және жабайы шошқалардың келтірген зияны какаду шөптері сияқты маңызды тамақ өсімдіктерінің азаюына себеп болады. Өрттің өзгеру үлгілері мен жайылымдық қысымның өзара әрекеттесуі "ағаштардың қалыңдауы" деп аталатын құбылысқа алып келді, онда жергілікті ағаштар мен бұталар шөптерден басымдық алады. Уақыт өте келе бұл процесс шөптесін жерлердің жоғалуына және ашық орманды жерлердің азаюына әкеледі, олар тығыз ағаштармен жабылады. Бұл процесс нәтижесінде пайда болатын қосымша жамылғылық, жыртқыштарға (мысалы, Cracticus nigrogularis) аң аудауға қолайлы жағдай жасайды. Көптеген жағдайларда попугайлар жұбайсыз балапан күтіміне қарайды немесе жастар ересектердің орнын басады (күдік тудыратын өлтірілгендер). Тұтқында алтын иықты попугайлар жаңа серіктесті оңай қабылдайды, бұл жабайыдағы көбею мінез-құлқымен байланысты болуы мүмкін. BirdLife International алтын иықты попугайды сақтау үшін маңызды деп санайтын жерлер – Морехед және Штатен өзендері. Алтын иықты попугайлар туралы қазіргі түсініктердің көп бөлігі Артемис станциясынан алынған. 2019 жылы Артемис иелері, Шепардтар отбасы, Квинсленд университетіндегі эколог Стив Мерфимен ынтымақтастыққа кірісті. Мерфи мен Шепардтар бірлесіп "Артемис табиғат қорын" құрды, бұл мүлікте практикалық сақтау шараларын жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Басты шаралар – ландшафтты ашық өсімдік құрылымына қайта келтіруге бағытталған. Артемистегі көптеген жерлер соңғы онжылдықтарда ағаштардың қалыңдауына ұшырады. Артемистағы жұмыс экожүйені ашық күйге қайтаруға бағытталған, бұл жыртқыштардың қысымын азайтуға көмектеседі. 2021 жылдың шілдесінен 2022 жылдың желтоқсанына дейін 60 гектар көбейтілген жер тазалау арқылы қалпына келтірілді. Малды уақытша шығару және бұрынғы өртеу тәсілдерін қайта жаңарту да мекендеу ортасын басқару үшін қолданылады. Зерттеулер көрсеткендей, ашық жағдайға келтірілгеннен кейін жыртқыштар бұл жерлерді пайдалану ықтималдығы төмендейді. Түсті сақиналар арқылы попугайларды бақылау әлі де олардың санының артуын көрсетпесе де, 2022 жылғы көбейту маусымындағы бақылаулар көрсеткендей, тазалау сияқты басқару шараларына назар аударған ұялар сәтті болуы мүмкін. Артемисте қосымша тамақтандыру 2000 жылдардың басынан бері жүргізіліп келеді. Бұл құстарға табиғи тамақ тапшылығы кезінде көмектесу үшін жасалған, бұл жайылымдық қысыммен күшейтіледі. Бұл құстарға тамақтану үшін қауіпсіз орын береді және зерттеушілерге түсті сақиналы құстардың тіршілігін бақылауға мүмкіндік береді. Алтын иықты попугай тұтқында сирек кездеседі. Австралияда шамамен 1000 құс және шетелдегі құс қораларында 300-ге жуық құс сақталады, бұл гендік қорының шектеулі екенін білдіреді. Австралиядағы асыл тұқымды мал өсірушілер тобы түрді насихаттауға және тұтқында өмір сүретін асыл тұқымды малдың санын сақтауға тырысады. Көптеген халықаралық селекционерлер де осы мақсатқа жұмыс істеп жатыр. Жылытылатын ұяларды ұсыну және жабайыдағы тамақтану режимін қайталау арқылы, алдын ала болжауға болатын көбею нәтижелеріне жету үшін тиімді режимді құруға тырысуда. Құстар тым бай тамақпен қоректенсе, семіздейді, нәтижесінде сүексіздік проблемалары туындайды. Жұптар арасындағы агрессияға бейімділік бір жұпты құс қорасына жақын ұстауды білдіреді, ал құс қоралары арасындағы берік бөліктер жарақаттанудың алдын алу үшін маңызды. Құс қораларында топырақ төсеу жақсы тәжірибе болып саналады. Ұшуды тоқтату попугайларға табиғи ортада сияқты жерді қазып, тамақ табуға мүмкіндік бермейді.
The golden shouldered parrot is listed as endangered (CITES I), with population surveys pointing to a total wild population of between 700 1,100 birds with around 300 breeding pairs. The remaining majority of birds are thought to be juvenile birds in their first year of life. The species has a restricted range and suffers from a variety of threats, including changes to habitat structure, excessive predation and loss of feeding habitat. The main threat relates to changes to burning regimes and grazing pressure in the birds' grasslands and sparse open woodlands. Grazing pressure (by cattle and agile wallabies) and damage by feral pigs reduces important food plants, like cockatoo grass. The interaction between changed fire patterns and grazing pressure has also led to a phenomenon called "woody thickening", whereby native trees and shrubs outcompete the grasses. Over time, this process results in the loss of grasslands and spare open woodlands, as they become dominated by higher tree densities. The extra cover that is created by this process allow the parrot predators, such as the pied butcherbird (Cracticus nigrogularis), to hunt more successfully. A number of cases have been noted where parrots raise nestlings on their own without a partner, or juveniles taking over the role of adults (that presumably have been killed). In captivity it is noted that golden shouldered parrots will readily accept a new partner and this may be related to this wild breeding behaviour. Sites identified by BirdLife International as being important for golden shouldered parrot conservation are Morehead River and Staaten River. Much of the current understanding about Golden shouldered Parrots comes from Artemis Station. In 2019, the owners of Artemis the Shephard family started a collaboration with ecologist Steve Murphy, based at the University of Queensland. Together, Murphy and the Shephards started "Artemis Nature Fund" to enable practical conservation actions to take place on the property. The main actions revolve around resetting the landscape to a more open vegetation structure. Many places on Artemis have undergone severe woody thickening over the past few decades. The work on Artemis centres upon resetting the ecosystem back to a more open state, which should relieve predation pressure. Between July 2021 and December 2022, approximately 60 hectares of breeding habitat had been restored by clearing. Temporary removal of cattle and reinstating former burning practices are also being used to manage habitats. Research is showing that predators are less likely to use areas once they are restored to an open structure. On going monitoring of the parrots using colour banding is yet to demonstrate an increase in numbers, however, monitoring during the 2022 breeding season suggested that nests were more likely to be successful if they had received management attention, in the form of clearing. Supplementary feeding has been occurring on Artemis since the early 2000s. This is designed to help birds through periods of natural food shortage, which is exacerbated by grazing pressure. It also gives birds a safer place to feed and provides researchers to monitor the survival of colour banded birds. The Golden shouldered parrot is scarce in captivity. A population of perhaps 1,000 birds in Australia and perhaps 300 held in overseas aviaries means a limited gene pool is available. A dedicated group of breeders in Australia have attempted to promote the species and ensure that a viable breeding population is maintained in captivity. Many international breeders are also working toward this same goal. The provision of heated nest boxes for breeding birds and the replication of a wild type diet is being used to try and formulate a successful regime leading to more predictable breeding results. Aviary birds can tend to become too fat if fed too rich a diet, resulting in infertility issues. The tendency to aggression between pairs means the keeping of one pair to an aviary and solid partitions between aviaries is essential to prevent injuries. The provision of earth floors in aviaries is considered best practice. Suspended flights do not allow for the parrots need to dig and feed on the ground as they do in the wild.