Кіріспе

Клеткадан тыс кеңістік, өсімдіктердің жасушалық мембраналарының сыртындағы апопласт – өсімдік жасушалық мембраналарының сыртындағы клеткадан тыс кеңістік, әсіресе су мен еріген заттар еркін ағып, тарала алатын, жанындағы жасушалардың сұйықтыққа толы жасуша қабырғалары. Кез келген клеткадан тыс кеңістікте жүзеге асатын сұйықтық пен заттардың ағыны апопластикалық ағын немесе апопластикалық тасымалдау деп аталады. Апопластикалық жол – симпластикалық жолға қарама-қарсы, су мен еріген заттардың тіндер мен органдар арқылы тасымалданатын және әртүрлі жерлерге таралатын жолдардың бірі. Қажетсіз жерлерге бақылаусыз ағып кетуді болдырмау үшін кейбір аймақтарда апопластикалық ағымға кедергілер бар: тамырларда Каспари жолағы осы функцияны атқарады. Ауадағы өсімдік бөліктерінің өсімдік эпидермисінің сыртында құрғап кетуден қорғайтын және өсімдікті сыртқы судан қорғайтын қорғаныш балауызды қабық – өсімдік кутикуласы бар. Апопласт өсімдіктің қоршаған ортамен өзара әрекеттесуі үшін маңызды: негізгі көміртегі көзі (көміртегі диоксиді) жасуша қабырғасы арқылы таралып, жасуша мембранасынан өтіп, жасушаның ішкі құрамына – цитоплазмаға енеді, онда фотосинтез үшін хлоропласттарға симпласт арқылы таралады. Тамырларда иондар эпидермистің апопластына дейін таралады, кейін симпластқа өтеді немесе кейбір жағдайларда белгілі бір иондық каналдар арқылы сіңіріліп, өсімдіктің транспирациялық ағынымен тартылады, бұл да апопласт шегінде толыққанды жүреді. Сол сияқты, өсімдіктер шығаратын және қабылдайтын барлық газ тәрізді молекулалар, мысалы, оттегі апопласт арқылы өтуі керек. Нитратқа кедей топырақта апопласттың қышқылдануы жасуша қабырғасының серпімділігін және тамырдың өсу жылдамдығын арттырады. Бұл нитраттың жетіспеуіне (топырақтағы тапшылыққа байланысты) және хлоридтің жиналуына байланысты деп есептеледі. H+АТФаза H+ шығынын арттырады, осылайша апопластты қышқылдандырады. Апопласт – жасушалар арасындағы қарым-қатынас орны. Жергілікті тотығу стресі кезінде сутек пероксиді мен супероксид аниондары апопласт арқылы таралып, көрші жасушаларға ескерту сигналын жеткізе алады. Сонымен қатар, мұндай стреске байланысты апопласттың жергілікті сілтіленуі бірнеше минут ішінде ксилема арқылы өсімдік денесінің қалған бөлігіне таралып, жүйелік кедергілікті тудыруы мүмкін. Апопласт алюминийдің зиянды әсеріне төзімділікте де маңызды рөл атқарады. Химиялық заттарға төзімділікпен қатар, апопласт микроорганизмдер үшін бай ортаны қамтамасыз етеді – эндофиттердің пайда болуына жағдай жасайды, бұл өсімдіктердің абиотикалық төзімділігін арттырады. Апопластағы алюминий иондарының тоқтатылуы зиянды деңгейге жетуін болдырмайды, бұл сабақтың өсуін тежейді және егін өнімділігін төмендетеді.

Тарих

Апопласт термині 1930 жылы Мюнхтің «тірі» симпласты «өлген» апопласттан бөліп көрсету мақсатымен енгізілген.

Апопластикалық тасымалдау

Апопластикалық жол – өсімдіктерде су тасымалдауының екі негізгі жолының бірі, екіншісі симпластикалық жол. Тамыр арқылы апопласт бойымен су мен минералдар ксилемаға қарай жоғары бағытта ағып өтеді. Жер үсті органдарына апопласт арқылы тасымалданатын ерітінділердің концентрациясы ксилемадан түсу, жасушалардың сіңіруі және флоэма арқылы шығарудың нәтижесінде қалыптасады. Апопластағы тасымалдау жылдамдығы симпластағыдан жоғары (тасымалдау жылдамдығы артық). Бұл тасымалдау әдісі өсімдік тіндеріндегі су тасымалының симпластикалық тасымалдаудан үлкен бөлігін қамтамасыз етеді. Апопластикалық жол пассивті тоқтату процесіне де қатысады. Тамырлар арқылы кіретін иондардың бір бөлігі ксилемаға жетпейді. Бұл иондар эндодерма жасушаларының жасуша қабырғалары (плазмалық мембраналары) арқылы тоқтатылады.

Түсініктемелер

Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.