Кіріспе

Иерапетра (Ιεράπετρα; ежелгі атауы: Ἱεράπυτνα) — Критің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан грек қаласы және муниципалитеті.

Тарих

Иерапетра қаласы (жергілікті диалектте: Γεράπετρο Gerapetro) Криттің оңтүстік-шығыс жағалауында, Иерапетра шығанағының жағасында орналасқан. Бұл қала Агиос-Николаостан оңтүстікке және Ситиядан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан, сондай-ақ маңызды аймақтық орталық болып табылады. 2021 жылы 17 710 тұрғыны бар Иерапетра Ласити облысының ең халқы көп қаласы және Криттегі ең халқы көп төртінші қала. Криттің оңтүстік жағалауындағы жалғыз қала болғандықтан, Иерапетраны "Ливия теңізінің күйесі" деп атайды.

Ежелгі дәуір

Иерапетра Миной дәуірінен бері Крит тарихында елеулі орынды сақтап келген. Грек және кейін римдіктердің Иерапитна қаласы қазіргі Иерапетра орнында орналасқан. Классикалық дәуірде Иерапитна Криттің шығысындағы ең ірі Дориан қаласына айналып, аралдағы соңғы Миной қаласы Прайсоспен үнемі бәсекелестікке түсті. Б.з.д. 3 ғасырында Иерапитна қаратөңкелеушілікпен танымал болды және Крит соғысына басқа Крит қалаларымен бірге қатысып, Кносс пен Родосқа қарсы Македонияның Филипп V-тің жағын алды. 67 жылы римдіктер Иерапетраны жаулап алғанда, Гортин қаласы Иерапетраның тәуелсіз мемлекет ретіндегі маңыздылығын басып өтті (Криттегі соңғы еркін қала). Римдіктердің Иерапетраны жаулап алуы Кнос, Кидония және Лато қалаларын жаулап алумен бірге болды. Бүгінде шалшық шығанақта римдік кемежайлардың қалдықтарын көруге болады.

Орта ғасырлар

824 жылы араб басқыншылары қаланы қиратты және оны қарақшылардың базасы ретінде қайта салды. 13-17 ғасырларда, қазіргі атауымен белгілі болған Иерапетра, Венецияның ықпалымен гүлденді. Венеция үкіметінің алғашқы жылдары салынған және 1626 жылы Франческо Морозини портты қорғау үшін нығайтқан Калес бекінісі, осы кезеңнің қалдығы болып табылады. Алайда, жергілікті аңыз бойынша, генуялық қарақшы Пескаторе 1212 жылы осы бекіністі салған. 1798 жылдың шілде айында Иерапетра әлемдік тарихқа шағын қадам жасады; Наполеон Египеттегі пирамидалар шайқасынан кейін жергілікті жанұяда болды. Ол тұрған үй бүгінге дейін сақталған.

Қазіргі заман

Осман дәуірінде Иерапетрада мешіт салынған. Иерапетраның өткен шағына байланысты табалдырықтарды жергілікті Ежелгіліктер мұражайында көруге болады, бұл мұражай бұрын мұсылман балаларының мектебі болған. Көрменің орталық бөлігі – Персефонаның жақсы сақталған мүсіні. Қазіргі Иерапетра екі ерекше аймақтан тұрады: Като Мера және Пано Мера. Като Мера – оңтүстік-батыс мүйісінде орналасқан ескі қала бөлігі. Ол ортағасырлық көшелермен, тар жолдармен, түйық көшелермен және шағын үйлермен сипатталады, бұл ауылдық атмосфераны жасайды. Бұл ауданда бұрынғы мешіт пен «Наполеон үйі», сондай-ақ 1856 жылы қала орталығында салынған Агиос Георгиос митрополиттік шіркеуі орналасқан. Агиос Георгиос Критің ең инновациялық шіркеулерінің бірі саналады. Шіркеудің төбесінде көптеген «жабық» күмбездер бар. Бұл күмбездер мен орталық күмбез негізінен балқарағайдан жасалған. Пано Мера – әлдеқайда үлкен жаңа қала бөлігі, кең көшелермен және үш-төрт қабатты үйлермен. Пано Мера әлі де батысқа, солтүстікке және шығысқа қарай кеңейіп келеді. Иерапетраның басты сауда көшесі – Кундуриотоу. Пано Мераның орталық бөлігінде қалалық әкімдік, мұражай, кинотеатр және аурухана орналасқан. Батысында – оңтүстік мүйісіндегі бекініс, балық аулау қайықтары үшін порт және римдік кезеңінде азаматтардың көңілін көтеру үшін құлдар арасында теңіз шайқастары өткен «Навмахия» аймағы бар. Шығысқа қарай бақтар мен мейрамханалар бар қысқа жағажай, одан кейін Криссиге паромдар кететін кемежай. Содан кейін қонақүйлер, барлар, мейрамханалар мен сувенирлік дүкендер орналасқан басты бульвар орналасқан. Оның соңында Иерапетра шығанағының ұзын жағалайымен қатар жүретін серуендеу жолы бар. Жергілікті билік жаңа халықаралық портты дамытуды жоспарлап отыр. Бұл жобаға кейбір азаматтар қарсы, олардың пікірінше, ол жергілікті ортаны және пейзаждың сұлулығын жояды. Оларды Ecocrete.gr қолдайды, бұл жергілікті экологиялық трибуна.

Білім

2003 жылы Иерапетрада маркетинг және коммерция технологиялық білім беру институты (TEI) ашылды. 2013 жылдың басында Грекиядағы қаржы дағдарысынан кейін үкімет бірнеше мектепті біріктіру немесе жабу туралы шешім қабылдады (грек даналық құдайының есімімен аталған "Афина" жоспары аясында), соның ішінде Иерапетрадағы TEI де наразылыққа себеп болды. 2013 жылдың 8 ақпанында шамамен 7000 адам қолдарында шамдар мен маштар ұстап, бейбіт шеруге шықты. Жергілікті билік және жергілікті БАҚ бұл шеруді "Иерапетра тарихындағы ең ірі митинг" деп сипаттады. 2013 жылдың 12 ақпанында Иерапетра қаласында үлкен митинг өтті, онда мыңдаған адамдар TEI мектебінің қалада қалуын және аурухананың жаңартылуын талап етіп қайтадан көшеге шықты.

Денсаулық

Ерепетраның бас ауруханасы 1955 жылы АҚШ-та тұратын криттіктердің қаражатымен құрылды. 2010 жылы "Калликратис жобасы" деп аталатын жаңа әкімшілік бөлімшелер бойынша үкіметтік жоспар бойынша аурухананың жабылатыны туралы хабарланды. Бұл жағдай аймақтағы бұрын-соңды болмаған наразылық толқынына себеп болды, өйткені аурухана 40 000 адамға, соның ішінде көршілес Агиос-Николаос префектурасынан келгендерге де қызмет көрсетеді. 2011 жылдың 25 қаңтарында наразылық шеруі өтті. Сол күні Іерапетрадан Ираклионға тағы бір шеру ұйымдастырылды, оған қала мен айналасынан келген 2500-ден астам адам қатысты. Наразылық акциясына қатысушылар орталықтандырылған басқару орналасқан ғимаратты басып алып, ашық ауада театрлық қойылым қойды. Осы оқиғалардан кейін билік аурухананы жабу жоспарларын тоқтатқандығын хабарлады, оның орнына 1 миллион еуро қаржыландырып, қосымша дәрігерлер жіберуге уәде берді. Алайда, үкімет уәделеріне қарамастан, денсаулық сақтау қызметтерінің жеткіліксіздігі және аймақтағы жалғыз ауруханадағы персоналдың жетіспеушілігі мәселелері шешілмеді. Нәтижесінде, 2011 жылдың 26 мамырында Іерапетра муниципалитеті алдында митинг өткізіліп, наразылықтардың жаңа кезеңі басталды. Шамамен 1000 адам қала әкімдігіне шабуыл жасап, ғимаратқа жаңа қосымшалар енгізілгеніне наразылық білдіріп, оның орнына аурухананы жаңартуды талап етті. Бұл наразылық 16 күнге созылды. Қалалық билік пен аурухананы жаңартуды жақтаған комиссия арасындағы келіспеушілік тұйыққа соқты және қала әкімдігіне шабуыл жасаған адамдар сотқа тартылды. Жергілікті шіркеудің басшысы Евгений келіссөздерді жүргізіп, қала әкімі мен басқа да шенеуніктермен бірге Афинаға барды. Келіссөздер нәтижесінде аурухананы жаңарту туралы келісімге қол жеткізілді. Қала әкімінің бұйрығымен 14 азамат сотқа тартылып, 2011 жылдың 11 шілдесінде кінәсіз деп танылды. Бұл қалада осыған дейін алғаш рет өткен сот болды. 2011 жылдың 20 шілдесінде тағы бір наразылық акциясы өтті, онда Іерапетрадан Ираклионға шеру ұйымдастырылды, ал 2012 жылдың 29 ақпанында Ираклионда жаңбыр жауғанына қарамастан тағы бір наразылық болды. Инспекторлардың мәліметінше, аурухана "Грекияның басқа ауруханаларына үлгі болып табылады". Алайда, үкімет оны 2012 жылдың маусым айында Грекиядағы заң шығарушы сайлауға екі ай қалғанда біріктірді. Келесі бірнеше айда бірігу бюрократиялық кедергілерге, жеткіліксіз азық-түлік пен жабдықтауға, сондай-ақ білікті медициналық қызметкерлердің жетіспеушілігіне байланысты проблемаларды тудырды. 2013 жылдың 30 қаңтарында Іерапетра ауруханасының алдында тағы бір наразылық акциясы өтті. Аурухана 2013 жылдың 12 ақпанында Іерапетрада өткен жаңа митингтің орталығында болды, сондай-ақ Ласити префектурасы бойынша тараған тағы бір митинг өтті. Нәтижесінде, 2013 жылдың 20 ақпанында Ласитиден мыңдаған адам Селинариге, Ласитиге және Ираклионға шеру тартты. Шеруден кейін Ласитиден келген криттіктер Криттің қалған бөлігіндегідей денсаулық сақтау қызметтеріне қол жеткізуді талап етті және Ираклиондағы өңірлік денсаулық сақтау бас штабына шабуыл жасады. 2013 жылдың 22 ақпанында ТИИ мектептері, ауруханалары мен нысандарының аймақта қалуы туралы лауазымды тұлғалармен келісімге келгеннен кейін тәртіпсіздіктер тоқтатылды. 2014 жылдың басында жағдай қайта нашарлап, 2014 жылдың 7 мамырында жаңа митинг өтті. Іерапетрадан келген адамдар Ираклионға барып, денсаулық сақтаудан жауапты префектура басшысы Антониос Григоракиспен кездесті, ол Бас ауруханаға Ласити префектурасының басқа ауруханасынан тұрақты патологты жіберуге уәде берді. Кездесуден бұрын полициямен болған қақтығыста үш адам жарақат алды.

Іерапетра провинциясы

Иерапетра провинциясы (Επαρχία Ιεράπετρας) Ласити провинцияларының бірі болған. Оның аумағы қазіргі Иерапетра муниципалитетінің аумағымен ішінара сәйкес келді. 2006 жылы таратылды.

Экономика

Аймақтың негізгі экономикалық қызметтері – қыста ауыл шаруашылығы, ал жазда туризм. Аймақтағы ауыл шаруашылығы өнімдерін екі негізгі бөлікке бөлуге болады. Зейтүн майы Миной дәуірінен бері муниципалитет аумағында өндіріліп келеді, ал соңғы тридцать жылда үлкен көлемде жеміс-жидек пен көкөністер де экспортталады. Бұл өнімдер 15 шаршы километрді алып жатқан пластик жылыжайларда өсіріледі. Олар Иерапетра қаласы мен Неос Миртос арасында орналасқан. Батыс бөлігіндегі Псари-Форадада да, сондай-ақ муниципалитеттің шығыс бөлігіндегі қала мен Гудурас арасында да, бірақ азырақ мөлшерде кездеседі. Жылыжайларды голландиялық Пол Куйперс енгізген. Иерапетра тұрғындары жылыжай экспорты арқасында бұрынғыда Криттегі ең бай адамдардың қатарында болған.

Климат

Иерапетрада жазғы Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) басым, ыстық, құрғақ жаздары және жұмсақ, жаңбырлы қыстары бар. 1956-2010 жылдар аралығындағы Иерапетраның орташа жылдық температурасы... Иерапетра жылына 3100 сағаттан астам күн сәулесін алады және Родоспен бірге Грекияның ең күнге толы аймағы болып есептеледі.

Көлік

Ерепетраға ұшақпен Сития әуежайына (59 км) немесе Ираклион әуежайына (94 км) ішкі рейстермен немесе чартерлік рейстер арқылы саяхаттауға болады. Сонымен қатар, Пирей портынан Сития және Ираклион порттарына үнемі паром қатынасы бар.

Қырыққабат

Хриси (Алтын) немесе Гайдхоурониси (Есек аралы) – Иерапетра қаласының жағалауынан шамамен он екі шақырым қашықтықта орналасқан адам тұрмайтын арал. Оның ұзындығы алты шақырымға жуық, ал ені орташа есеппен бір шақырымдай. Аралдың орташа биіктігі теңіз деңгейінен жоғары. Кефала – аралдың ең биік нүктесі, теңіз деңгейінен жоғары. Арал ақ жағажайларымен, құм төбелерімен және қарағай мен арша ағаштарынан тұратын орманмен әйгілі. Аралдың батыс жағында бұрынғы қоныстың іздері сақталған: бірнеше миной өркениетінің қираған орындары және 13 ғасырлық Агиос Николаосқа (Қасиетті Николайға) арналған византиялық шіркеу. Бұл жерде балық аулау, тұз экспорттау және қоршаудан алынатын порфира (тир қызылы) – қызыл түсті бояу өндіріліп, аймақтың байлығына айналды. Византия империясы құлағаннан кейін арал тасталып, кейіннен жасыру орны ретінде пайдаланылды. Қазіргі таңда арал "ерекше табиғи сұлулық аймағы" ретінде қорғалады. Аралға, әсіресе жаз айларында көптеген туристер келеді. Аралда кемпинг жасауға тыйым салынғандықтан, тек бір күндік сапарлар ғана мүмкін. Ierapetra кемежайынан кемелер күн сайын сағат 10:00-де шығып, сағат 17:00-де қайтады. Аралда белгіленген жолдар мен шығыс жағалауына жақын жағажайларда ғана жүруге рұқсат етіледі. Кемежайда шағын кафе бар. Микрониси (Кіші арал) тасты арал Хрисидің шығысына қарай орналасқан.

Иррапетраның танымал мәдениеттегі бейнесі

1964 жылы түсірілген «Грек Зорба» фильмінде Энтони Квинннің жағажайда сиртаки билеген танымал көрінісі Иерапетра жағажайында түсірілген. 1994 жылы түсірілген «Күдіктің аңыздары» фильмінде Тристан Лудлоу (Брэд Питт) ұзақ сапардан оралғаннан кейін болашақ әйелі Изабеллаға Иерапетрадан әкелген сақина сыйлайды. Р. Грейвс өзінің «Патша Иса» және «Геркулес, менің кемедесім» атты екі кітабында Иерапетраға сілтеме жасайды. Луис Сепульведа «Мundo del fin del mundo» («Әлемнің соңындағы әлем») кітабының кіріспесінде Иерапетра туралы айтады.