Марамара теңізі: географиясы, тарихы және экологиялық мәселелер
Sea of Marmara
Түркия шегінде орналасқан Мрамор теңізі – Жерорта және Қара теңіздерді Босфор мен Дарданелл бұғаздары арқылы байланыстырады. Тарихы, географиясы және аты туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер Шығыс Жерорта және Қара теңіздер арасындағы теңіз.
Sea between the Mediterranean and Black seas
Мармара теңізі, сондай-ақ Мармора теңізі немесе Мармара теңізі деп те аталады, Түркия шекарасының ішінде толығымен орналасқан шағын ішкі теңіз. Ол Босфор және Дарданелл бұғаздары арқылы Қара теңізді Эгей теңізімен байланыстырады, сонымен қатар Түркияның Еуропалық және Азиялық бөліктерін бөліп тұрады. Оның ауданы – , ал өлшемдері – . Ең үлкен тереңдігі – .
The Sea of Marmara, also known as the Sea of Marmora or the Marmara Sea, is a small inland sea located entirely within the borders of Turkey. It connects the Black Sea to the Aegean Sea via the Bosporus and Dardanelles straits, separating Turkey’s European and Asian sides. It has an area of , and its dimensions are Its greatest depth is .
Атауы
Мармара теңізі өзінің оңтүстік жағындағы ең үлкен аралдың атымен аталып, Мармара аралы деп қойылған, себебі ол мәрмәрге бай (грекше μάρμᾰρον (mármaron) – "мәрмәр"). Көне заманда ол Пропонтис деп белгілі болған, бұл грекше "pro" (алдында) және "pontos" (теңіз) сөздерінен құралған. Ежелгі гректер Қара теңізге жету үшін осы теңіз арқылы жүзіп өткендіктен, олар оны Понтус деп атаған.
The Sea of Marmara is named after the largest island on its south side, called Marmara Island because it is rich in marble (Greek μάρμᾰρον (mármaron) "marble"). In classical antiquity, it was known as the Propontis, from the Greek words pro (before) and pontos (sea), reflecting the fact that the Ancient Greeks used to sail through it to reach the Black Sea, which they called Pontos.
Мифология
Грек мифологиясында Пропонтис теңізіндегі дауыл аргонавттарды бұрын тастап кеткен аралға қайтарды, осыдан Ясон немесе Гераклдың Кизик патшасын өлтірген шайқас болды, ол оларды пеласг жауы деп жаңылыстырған.
In Greek mythology, a storm on the Propontis brought the Argonauts back to an island they had left, precipitating a battle in which either Jason or Heracles killed King Cyzicus, who had mistaken them for his Pelasgian enemies.
Аралдар
Мармара теңізінде екі негізгі арал тобы бар. Солтүстікке қарай Князьдер аралдары орналасқан, ол Кыналиада, Бургазада, Хейбелиада, Бююкада және Седеф Адасы аралдарынан және бірнеше адам тұрмайтын аралдардан – Сивриада, Яссиада, Кашикадасы және Тавшанадасынан тұрады. Тұрғындар мекендейтін аралдарға Стамбулдың Еуропа және Азия жағалауларынан пароммен оңай жетуге болады және бүкіл архипелаг қалалық агломерацияның бір бөлігін құрайды. Оңтүстікке қарай Мармара аралдары орналасқан, бұл архипелаг Мармара аралы мен тағы үш басқа тұрғындар мекендейтін аралдан – Ава, Пашалиман және Экинликтен, сондай-ақ он жеті негізінен адам тұрмайтын аралдан тұрады, оның ішінде 1999 жылдан бері ПКК басшысы Абдулла Оджалан тұтқындалған Имралы түрме аралы бар. Бұл аралдар Балыкесир провинциясында орналасқан және Тракиядағы Текирдагтан немесе Мармара теңізінің оңтүстік жағалауындағы Ердектен жетуге ыңғайлы. Жаздың ыстық кезінде Ава және Мармара аралдарына Стамбулдың орталығынан қосымша паромдар жүреді, бұл өсіп келе жатқан туристік сауданы жеңілдетуге көмектеседі. Мармара теңізінде басқа да бірнеше жеке аралдар бар, мысалы, Тузладан тыс Коч Адасы, ол жеке меншік Коч өнеркәсіпшілер отбасына тиесілі.
There are two main groups of islands in the Sea of Marmara. To the north lie the Princes' Islands, an archipelago made up of the inhabited islands of Kınaliada, Burgazada, Heybeliada, Büyüyada and Sedef Adası and several uninhabited islands including Sivriada, Yassıada, Kaşıkadası and Tavşanadası. The inhabited islands are readily accessible by ferry from both the European and Asian shores of İstanbul and the entire archipelago forms part of the conurbation. To the south lie the Marmara Islands, an archipelago made up of the eponymous Marmara Island and three other inhabited islands – Avşa, Paşalimanı and Ekinlik – as well as of seventeen largely uninhabited islands including the prison island of Imralı whose most famous prisoner, since 1999, has been the PKK leader Abdullah Öcalan. These islands lie within Balıkesir province and are most readily accessible from Tekirdağ in Thrace or Erdek on the southern shore of the Sea of Marmara. In high summer additional ferries travel to Avşa and Marmara Islands from the centre of İstanbul to facilitate a growing tourist trade. There are also a few individual islands elsewhere in the Sea of Marmara, such as Koç Adası, off Tuzla, which is privately owned by the Koç family of industrialists.
Мармара теңізінің проблемалары
Солтүстік Анатолиялық жарылысы теңіз астымен өтеді және бірнеше ірі жер сілкінісін тудырды, мысалы, 1999 жылдың тамызындағы Измит және қарашадағы Дүзцедегі жер сілкіністері. 1999 жылғы тамыздағы жер сілкінісі көбінесе Мармара жер сілкінісі деп аталады, себебі оның ошағы теңіз астында орналасқан және жер сілкінісі мен одан кейінгі цунамидің салдарынан ең көп зардап шеккен жерлер оның жағалауында болды. 1999 жылдың 29 желтоқсанындағы дауыл кезінде Ресейдің "Волгонефть" мұнай танкері Мармара теңізінде екіге бөлініп, суға 1500 тоннадан астам мұнай құйылды. 2021 жылы Мармара теңізінің жағалаулары "теңіз соры" деп аталған теңіз шырынымен бүлінген, бұл кем дегенде, ішінара, суға өңделмеген қалдықтарды төгу салдарынан туындаған.
The North Anatolian Fault runs under the sea and has triggered several major earthquakes, such as those in Izmit and Düzce in August and November 1999 respectively. The August 1999 earthquake is commonly referred to as the Marmara Earthquake since its epicentre lay under the Sea and most of the places worst affected by the quake and ensuing tsunami lay along its shores. During a storm on 29 December 1999, the Russian oil tanker Volgoneft broke in two in the Sea of Marmara, spilling more than 1,500 tonnes of oil into the water. In 2021 the shores of the Sea of Marmara were disfigured by marine mucilage nicknamed 'sea snot' caused, at least in part, by the dumping of untreated waste into the water.