Кіріспе
Кемелерді қарсы алып, соңынан еріп жүретін атақты дельфин Pelorus Jack (1888–1912 жылдың сәуір айы аралығында болған; /p//ə//'//l//ɔːr//ə//s/) – Риссо дельфині (Grampus griseus), Жаңа Зеландияның Кук бұғазындағы су кеңістігінде кемелермен кездесіп, оларды сүйемелдеуімен танымал болды. Бұл жануар туралы 24 жыл бойы, 1888 жылдан бастап 1912 жылдан кейін жоғалып кеткенге дейін хабарлар келіп түсті. Pelorus Jack көбінесе Франсис мүйісі мен Коллинет нүктесі арасындағы Адмиралтейство шығанағында, Веллингтон мен Нельсон қалалары арасындағы кемелер жүретін қауіпті Француз асуының жанында көрінетін. Британдық "Breverton's nautical curiosities: a book of the sea" кітабында оның теңіздік навигациялық құрал – пелорустан атын алғаны айтылса, "Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand" энциклопедиясы жергілікті білімге сүйене отырып, атау Пелорус шығанағы / Те Хойереден шыққандығын, себебі ол осы су кеңістігіне кіреберісінде кемелерді қарсы алып, сүйемелдеу үшін үнемі кездесетін еді деп түсіндіреді. Pelorus Jack-ке өтіп бара жатқан кемеден оқ атылды, кейін 1904 жылы Жаңа Зеландия заңымен қорғауға алынды.
Pelorus Jack (fl. 1888 – April 1912; pronounced /p//ə//'//l//ɔːr//ə//s/) was a Risso's dolphin (Grampus griseus) that was famous for meeting and escorting ships through a stretch of water in Cook Strait, New Zealand. The animal was reported over a 24 year period, from 1888 until his disappearance after 1912. Pelorus Jack was usually spotted in Admiralty Bay between Cape Francis and Collinet Point, near French Pass, a notoriously dangerous channel used by ships travelling between Wellington and Nelson. While it is claimed in the British book Breverton's nautical curiosities : a book of the sea that he was named after the pelorus, a marine navigational instrument, Te Ara the Encyclopedia of New Zealand explains that, based on local knowledge, the name came from Pelorus Sound / Te Hoiere because it was at the entrance to that stretch of water where he would regularly meet ships to accompany them. Pelorus Jack was shot at from a passing ship, and was later protected by a 1904 New Zealand law.
Сыртқы келбеті
Пелорус Жек шамамен 4 метр (13 фут) ұзындықта, ақ түсті, сұр сызықтармен немесе көлеңкелермен және дөңгелек ақ баспен болған. Оның жынысы ешқашан анықталмаса да, фотосуреттер бойынша ол Риссо дельфині, Grampus griseus екені анықталды. Бұл Жаңа Зеландия суларында сирек кездесетін түр, және сол аймақта бар болғаны 12 Риссо дельфині тіркелген.
Тарих
Пелорус Джек кемелерді 20 минут бойы судың үстімен жүзіп, бағыттап отырды. Егер экипаж Джекті бірден көре алмаса, олар көрінуін күтетін. Атына қарамастан, ол жақын орналасқан Пелорус шығанағында / Те Хойереде тұрмады; керісінше, ол кемелерді Француз асуының қауіпті бөліктері арқылы жиі өткізіп жіберді. Дегенмен, оның мінез-құлқымен таныс жергілікті тұрғындардың айтуынша, ол Француз асуынан өте бермей, Четвуд аралдарының жанында қалып қоятын көрінеді. Пелорус Джек алғаш рет 1888 жылы көрінді, ол D'Urville аралы мен Оңтүстік арал арасындағы French Pass-ке жақындаған Brindle шхунасының алдынан шықты. Экипаж мүшелері дельфиннің кеме алдында секіріп ойнағанын көргенде, оны өлтіргісі келді, бірақ капитанның әйелі оларды тоқтатып қалды. Олардың таңғалысына орай, дельфин кемені тар арнадан өтізіп, жолын көрсетті. Содан бері жылдар бойы ол келген әрбір кемені қауіпсіз бағыттап отырды. Жасқанақты тастар мен күшті ағыстардың болуынан бұл аймақ кемелер үшін қауіпті, бірақ Джек болғанда ешқандай кеме апатқа ұшырамады. Пелорус Джекті көптеген теңізшілер мен саяхатшылар көрді, оның туралы жергілікті газеттерде жазылып, бейнеленген пошта карточкалары да болды. Джек соңғы рет 1912 жылдың сәуір айында көрінді. Оның жоғалуына байланысты әртүрлі әңгімелер тарады, соның ішінде шетелдік кит аулаушылар оны гарпунмен өлтірген болуы мүмкін деген қауіп те болды. Алайда, зерттеулер Пелорус Джек қартайған жануар болғандығын көрсетті; оның басы ақ, денесі бозарып, бұл екеуі де жасқа байланысты белгілер, сондықтан ол табиғи себептерден қайтыс болған болуы мүмкін.
Атыс оқиғасы
1904 жылы "Пингвин" кемесіндегі біреу Пелорус Джекты мылтықпен атуға тырысты. Өміріне жасалған қастандыққа қарамастан, Пелорус Джек кемелерге көмектесуін жалғастырды. Бірақ, халық арасындағы әңгімелерге сәйкес, ол 1909 жылы Кук бұғазында сүңгіп кеткен "Пингвин" кемесіне көмектеспеді.
Қорғау
Атыс оқиғасынан кейін Пелорус Джекті қорғау үшін заң ұсынылды. 1904 жылғы 26 қыркүйекте ол «Теңіз балық шаруашылығы туралы» заң бойынша Кеңес бұйрығымен қорғауға ие болды. Пелорус Джек 1912 жылы жоғалып кеткенге дейін осы заңмен қорғалды. Ол кез келген елде заңмен қорғалған алғашқы жеке теңіз жануары деп саналады. 1913 жылы Нгати Куия тайпасының қарт азаматы Кипа Хеми Виро Пелорус Джектың «көне заманның өзінің балығы» екеніне «нақты сенімді» екендігі туралы мәлімдеме жасады. Ол Кук жоғалауынан Солтүстік Аралдан Оңтүстік Аралға қоныстану үшін оның атасы Матуахаутереге жол көрсеткен теңіз құдайы немесе танива Каикаи а Варо еді. Ол дельфин құрметіне аталған. Бұл биде екі адам біреудей қимылдап, бірақ дөңгелек соңында басшылықты ауыстыратын, бірін-кезегін алмастыратын жартылай дөңгелектер (немесе дөңгелектер) бар. Оны «Дельфин дөңгелегі» деп те атайды. Артур Рэнсом 1932 жылғы «Питер Дак» романында Пелорус Джектың кемелерге сүйемелдеп, қорғау алғанын айтады. Алайда, Питер Дак кейіпкері дельфин Сидней портында мекендейді деп жаңылысады. Пелорус Джек туралы оқиға (кейбір өзгерістермен) 1960 жылдардағы Борис Карлоффтың «Құпия әңгімелер» комикстерінде қайта айтылады. Әнші-сазгер Андреа Продан 1996 жылғы «Viva Voce» альбомындағы «Pelorus Jack» әнінде дельфин туралы айтады. «Пелорус Джек I» (1913–1916) және «Пелорус Джек II» (1916–1919) атты екі бульдог HMS New Zealand кемесінің талисманы болды, бұл кемені Жаңа Зеландия үкіметі Корольдік теңіз күштері үшін жасап берді. Корнуолл ақыны, хабаршысы және мұғалімі Чарльз Косли (1917–2003) өзінің «Жинақталған өлеңдері» 1951–2000 жылдарындағы «Пелорус Джек» атты 44 тармақты, дәстүрлі үлгіде жазылған өлеңінде Пелорус Джек туралы оқиғаны қайта баяндайды.