Алгот Ниска: Контрабандист, футболшы және оқиғашыл өмірбаяны

Кіріспе

Алгоф Ниска: Алгоф Ниска (5 желтоқсан 1888 – 28 мамыр 1954) – финляндиялық контрабандист, футболшы және оқиға-қиссаға толы өмір сүрген адам.

Өмірбаян

1888 жылы Виипуриде дүниеге келген. 1903 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасы Хельсинкиге көшіп келді, онда ол футболға қызығушылық танытты. 1912 жылы Стокгольмде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Финляндия футбол құрамасының құрамында ойнады, жартылай финалда Англияға 4:0 есебімен жеңілді. Ниска алғашқы кемесіне 1908 жылы қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол кеме жүргізушілер мектебіне түсіп, келесі жылы бітірді, бірақ тиісті құжаттарын алмады. Екі рет үйленді, екі әйелінен де ажырасып, екі баласы бар. Фин музыканты Илкка Липсанен – оның немересі. 1919 жылы Финляндияда тыйым салу күшіне енген кезде ол көп мөлшерде заңсыз ішімдік сатып алды. Хельсинкидегі жоғары қоғам одан сусын алуға болатынын білді. Ішімдік қоры таусыла бастағанда, ол кеме сатып алып, Финляндияның теңіз шекарасынан тыс жерде күтіп тұрған эстондық және неміс кемелерінен контрабандалық ішімдік тасымалдай бастады. Кейін Швециядан да ішімдік тасыды, онда ол заңды болғанымен, қатаң бақылауда болды. Жылдар бойы ол Түркі, Хельсинки, Таллинн және Стокгольм арасындағы, сондай-ақ Аланд архипелагындағы сапарларында полиция қайықтарынан – кейде олардың пулеметтерінен – қашу үшін түрлі амалдар қолданды. Ол ешқашан жауап берген жоқ. Бірде ол жүгін Хельсинкидің ортасында тиеді, ал сол кезде Швеция королі Густав V сапармен келгендіктен, адамдардың назары басқа жаққа ауған еді. Бір кезде полицияға қарсылық көрсеткені үшін бір жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ ол бұл айыптаудан өзін кінәлі санамады. Нисканы Швеция мен Финляндия іздестірді. Екі елде де қысқа мерзімге сотталды. Түрмеде ол үлгілі тұтқын болды және жақсы мінез-құлқы үшін көбінесе мерзімінен бұрын босатылды. 1932 жылы Ниска Швециядан қуылды және Рига, Таллинн және Данцигте уақыт өткізді. Ол кемінде фин, швед, неміс және ағылшын тілдерін білді. 1938 жылы, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, Ниска Германиядан Финляндияның салыстырмалы бейтараптығына еврей босқындарын тасымалдауды бастады. Оның өзінің есебуынша, 151 еврейді құтқарды. Ол ұрланған және жалған паспорттар мен түрлі хитролықтарды пайдаланып, Германиядан Нидерланды мен Эстония арқылы еврейлерді алып келді. Кейде ол төлем қабылдаудан бас тартқан. 1939 жылы оның желісі ашылып, ол Эстонияға қашып кетті, бірақ Кеңес Одағы елді басып алғанын білді. Өзінің айтуынша, ол қайықпен Финляндияға қайтып келді. Ниска Қысқы соғыс кезінде Ладога көлінде шайқасты. Ұзақ соғыс кезінде ол не істегені туралы нақты мәлімет жоқ. 1940-жылдардың ортасында Ниска өзінің өмірі туралы сұхбаттар беру арқылы жаңа кеме салуға қаржы жинауға тырысты – оған ақша қажет болды және ол сұрауға батылдық танытты. 1951 жылы Ниска Антверпенде операция жасады, бірақ шотты төлемеді – сол кезде ол үлкен қарызға батқан еді. 1953 жылы оның миында ісік бар екені анықталды және ол сөйлеу және қимыл-қозғалыс қабілетін жоғалтты. 1954 жылдың 28 мамырында қайтыс болды.

He was born in Viipuri in 1888 and was the youngest child. When his father died in 1903, the family moved to Helsinki, where he got interested in football. He was a member of the Finland football team which played at the 1912 Summer Olympics in Stockholm, losing 4–0 to England in the semi final. Niska joined his first ship in 1908. When the First World War broke out, he went to navigation school and graduated the following year, though he never got his papers. He was married twice and divorced both women; he had two children. The well known Finnish musician Ilkka Lipsanen is his grandson. In 1919, when Finnish prohibition came into force, he acquired a large supply of now illegal liquor. High society in Helsinki soon found out whom they could ask for refreshments. When the supply begun to run out, he bought a boat and begun to smuggle liquor from Estonian and German ships who waited outside Finnish territorial waters. Later he also smuggled liquor from Sweden, where it was legal but tightly controlled. Over the years, he used various tricks to dodge police boats – and sometimes the bullets of their machine guns – during his trips between Turku, Helsinki, Tallinn and Stockholm and in the Åland archipelago. He never shot back. In one case, he unloaded his cargo right in the heart of Helsinki while people were distracted during the visit of Gustav V of Sweden. At one stage, he was sentenced to a year in prison for resisting police, although he claimed to be innocent of this charge. Niska was eventually wanted both in Sweden and Finland. He was sentenced for short periods in both countries. In prison, he became a model prisoner and was often released early for good behavior. In 1932, Niska was exiled from Sweden and he spent time in Riga, Tallinn and Danzig. He spoke at least Finnish, Swedish, German and English. In 1938, prior to World War II, Niska began to smuggle something else – Jewish refugees from Germany to the relative neutrality of Finland. His own estimate was 151 Jews. He used stolen and forged passports and various devious plots to get Jews from Germany through the Netherlands and Estonia. Reportedly he sometimes refused payment. When his network was exposed in 1939, he fled to Estonia and found that the Soviet Union had occupied the country. According to his own story, he fled back to Finland in a rowing boat. Niska fought in Laatokka during the Winter War. There is no clear knowledge of what he did during the Continuation War. In the mid 1940s, Niska tried to finance the building of a new boat by giving interviews about his life – he needed the money and knew he could afford to ask. In 1951, Niska went through surgery in Antwerp but did not pay the bill – he was in serious debt in that time. In 1953, he was diagnosed with brain tumor and lost his speech and power of movement. He died on 28 May 1954.

Жарияланымдар

Ол екі кітап жазды, Yli vihreän rajan (Жасыл шекарадан өте) және Mina äventyr (Менің шытырман оқиғаларым). Бір өмірбаяны бар, Кари Каллоненнің Альгот Ниска Салакулжеттайейн Король (Альгот Ниска контрабандистердің патшасы) Revontuli 2000.