Кіріспе
Уэльс шіркеуі, бұрын кальвинистік методистер. Уэльстің пресвитериан шіркеуі (Eglwys Bresbyteraidd Cymru), сондай-ақ кальвинистік методист шіркеуі (Yr Eglwys Fethodistaidd Galfinaidd) деп белгілі, Уэльсте негізделген протестанттық христиандық дін. Кальвинистік методист қозғалысы 18 ғасырдағы Уэльс методистік қайта жаңғыруынан бастау алады. Қозғалыстың алғашқы кезеңін негізінен уэльстік жаңғыртушы Даниэль Роуленд басқарды, оған уэльстік методист көшбасшысы Хауэлл Харрис және теолог Джон Кальвиннің тұжырымдары әсер етті. Осылайша, кальвинистік методизм Құдайдың құдіретіне және кальвинистік тағдыр доктринасына ерекше мән береді. Бұл қозғалыс уэльстік қоғам мен мәдениетке терең ықпал етті және 19 ғасырдағы Уэльстің қайта жаңғыруында маңызды рөл атқарды. Бұрын кальвинистік методизм Англияда Джордж Уайтфилдтің рухани жетекшілігімен маңызды орынға ие болды. Бүгінде Уэльстің пресвитериан шіркеуінің көптеген қауымдары Уэльсте (көбінесе уэльс тілінде, бірақ кейбіреулері ағылшын тілінде), ал Англияның батысында (ағылшын тілінде) бірнеше жергілікті шіркеулер бар.
The Presbyterian Church of Wales (Eglwys Bresbyteraidd Cymru), also known as the Calvinistic Methodist Church (Yr Eglwys Fethodistaidd Galfinaidd), is a denomination of Protestant Christianity based in Wales. The Calvinistic Methodist movement has its origins in the 18th century Welsh Methodist revival. The early movement was led principally by Welsh revivalist Daniel Rowland, who was influenced by the teachings of the Welsh Methodist leader Howell Harris and the theologian John Calvin. As such, Calvinistic Methodism places a strong emphasis on the sovereignty of God and the Calvinist doctrine of predestination. The movement had a profound impact on Welsh society and culture, and it played a significant role in the Welsh revivals of the 19th century. Calvinistic Methodism formerly also had a significant presence in England, under the spiritual leadership of George Whitefield. Today, the large majority of the Presbyterian Church of Wales' congregations are in Wales (predominantly Welsh speaking, but some English), while it a has a few local churches in the west of England (English speaking).
Тарих
Шіркеу 18 ғасырда Уэльс методистерінің қайта жандануынан және Хауэлл Харрис пен Дэниел Роулендтің уағыздарынан кальвинистік методистер ретінде туды және 1811 жылы Англия шіркеуінен бөлінді. Кальвинистік методизм Уэльсте маңызды діни ағымға айналды, 19 ғасырда қарқынды өсіп, 1904-1905 жылдарғы Уэльс діни жандануында жетекші рөл атқарды. 1823 жылы Вестминстерлік сенімділік декларациясы негізінде Сенім туралы жариялама құрылып, қабылданды. Пасторларды даярлау үшін теологиялық колледждер Балада (1837), содан кейін Мерионетширде, қазір Гвинедте, Трефекада (1842), содан кейін Брекнокширде, қазір Поуисте және Аберстиуитхта (1906), Цередигионда ашылды. Ол төрт айда бір рет шығарылатын «Y Traethodydd» журналын және ай сайынғы «The Treasury» мерзімді басылымын шығарады. Ол басқа методизм түрлерінен теологиясының кальвинистік сипатымен ерекшеленеді. 1840 жылы Ливерпульде Үндістанға миссионерлер жіберу үшін Сыртқы миссионерлік қоғам құрылды. Алғашқы жалпы жиналысын 1864 жылы өткізді. Кальвинистік методизм Уэльстегі таза Уэльстік текті болған жалғыз христиандық діни ағым деп санайды және кальвинистік реформациядан емес, методистік жанданудан пайда болғандықтан, пресвитериандық шіркеулер арасында сирек кездеседі. 18 ғасыр Англиясында кальвинистік методизмді Джон және Чарльз Уэслидің ізбасарлары емес, Джордж Уайтфилдтің ізбасарлары ұсынды, бірақ Англия мен Уэльстегі барлық ерте методистер көп жылдар бойы кальвинистік немесе арминиандық (немесе уэслиандық) теологияға қарамастан, бірлесіп жұмыс істеді. Кальвинистік методистер пресвитериандыққа сіңген кезде, методизм Веслиандық арминиандық теологияға адалу арқылы анықталды.
Басталуы
Бұл қозғалыстың бастауы 1684–1761 жылдары өмір сүрген, Англия шіркеуінің Лланддорр, Кармартенширдегі ректоры Гриффит Джонсқа (Rev. Griffith Jones) дейін жетеді. Кедейлерге деген қайырымдылығы оны балаларды оқыту мақсатында айналмалы қайырымдылық мектептері жүйесін құруға жетеледі. Гриффит Джонстың ынтасы, сол кездегі дін қызметкерлерінің жалпы бейжайлығымен күрт контраст жасады, бұл халықтың қиялын оятып, оның қуатты уағыздары кең ауқымда әсер етті. Көптеген адамдар оның қызметін тыңдау үшін алыс жолдар сапарлады. Осылайша, елдің түкпір-түкпіріне тараған көптеген адал жандар, жергілікті дін қызметкерлерінің белсенділігін күтіп отырды.
Дэниел Роуленд пен Хауэлл Харрис
Гриффит Джонс, Лландеви Брефиде (Кардиганшир) уағыз айтып, Ллангейттоның пасторы Дэниел Роулендті (1713–1790) тыңдаушыларының арасында кездестірді. Оның тыңдаудағы жоғарыдан қараушылық қатысы уағызшыдан оның жанына жеке тілек тілеуін тудырды. Роуленд терең қозғалды және жаңа қозғалыстың ынталы жақтасы болды. Табиғаты бойынша шешен болғандықтан, жаңадан туған құлшынысы оның сөздеріне күш қосып, оның даңқы кеңінен тарады. 1735 жылдың мамыр айында Хауэлл Харрис (1714–1773) Талгартта Киелі Қасиетті қабылдаудың қажеттілігі туралы уағыз тыңдағаннан кейін діни өзгеріске ұшырады. Бұл оны бірнеше апта бойы өзін-өзі тексеруге итермеледі және 1735 жылдың мамыр айында Витсендейде Киелі Қасиетті қабылдаумен аяқталды. Ол бірден өз үйінде жиналыстар өткізе бастады, басқаларды Мәсіхтің кешіріміне деген сенімділікті табуға шақырды және көп ұзамай оны басқалардың үйлерінде де осылай етуге шақырды. Ол өрттей ынталы саяхатшы уағызшы болды, барлық жерде қозғалыс тудырды. Харристің үлкен ағасы оны 1735 жылдың күзінде Оксфордқа жіберді, онда оның достары оның "өздері айтқандай, "қуанышынан" айырылатынын" үміттенеді, бірақ ол келесі ақпанда кетіп қалды. 1736 жылы үйіне оралған Харрис мектеп ашты, Гриффит Джонс оған өзінің қайырымдылық қорынан кітаптар берді. Сондай-ақ, ол Жосия Веджвудтың осы тақырыптағы кішкентай кітабындағы ұсыныстарға сәйкес қоғамдар құрды, бұл адамдардың діни өміріне үлкен әсер етті. Харристің ең танымал жақтастарының бірі – Уильям Уильямс (1717–1791), Уэльстің әйгілі әнұран жазушысы, Талгарт қорымындағы қабір тасында жаңғыру уағыздарын тыңдап, "жоғарыдан келген жарлықпен ұсталғандай" сезінді. Ол 1740 жылы Англия шіркеуінде дьякон болып тағайындалды, бірақ Джордж Уайтфилд оған жолдар мен тоғайларда уағыз айту үшін пасторлық қызметін тастап кетуді ұсынды. Роулендс пен Харрис 1737 жылы Бреконширдің жоғарғы бөлігіндегі Девинок шіркеуінде өткен қызметте кездескенге дейін он сегіз ай бойы жұмыс істеді. Осыдан кейін пайда болған таныстық Харрис өмірінің соңына дейін сақталды. 1743 жылдың қаңтар айында Уайтфилд Гламорганның Кэрфилли қаласына жақын Плас-Уотфордта өткен кездесуге төрағалық етті, оған Роуленд, Уильямс, Харрис, Джон Хамфрис, Джон Пауэлл және Джон Сенник қатысты. Олар өздерінің қоғамдарын ұйымдастыру үшін жиналды. Жиналысқа жеті жақтас қатысты, олардың рухани тәжірибелері туралы сұрақтар қойылды және олардың әртүрлі салалары белгіленді. Бұл бірінші методистік қауымдастық ретінде танылды, ол Джон Уэслидің алғашқы конференциясынан он сегіз ай бұрын (25 маусым, 1744) өтті. Кіші аудандарды қамтитын ай сайынғы кездесулер жергілікті мәселелерді қарастыру үшін ұйымдастырылды, олардың нәтижелері тоқсандық қауымдастыққа расталуы, өзгертілуі немесе қабылданбауы тиіс еді. Жақтастар екі топқа бөлінді: жариялаушылар, оларға уағыз айту үшін саяхаттауға және бірнеше қоғамдарды басқаруға рұқсат етілді; және жеке жақтастар, олар бір немесе екі қоғамның жауапкершілігімен шектелді. Қоғамдар Англия шіркеуінің бір бөлігі ретінде түсінілді және оларды шіркеуден алшақтатуға жасалған барлық әрекеттер айыпталды, бірақ қуғын-сүргін олардың жағдайын ерекше етті. Олар Англия шіркеуінің тәртібін қабылдамады, сондықтан сәйкестік туралы өтініш әлсіз қорғаныс болды, сондай-ақ олар Толеранттылық туралы заңның қорғанысын алу үшін лицензия алмады. Харристің Англия шіркеуіне деген адалдығы, оны үш рет тағайындаудан бас тартқаннан кейін, және қуғын-сүргіншілерден жаман қарым-қатынас көргеніне жеке наразылығы, оның бөлінуіне кедерес келтірді. "Құдай Голгофада өлді ме?" деген доктриналық мәселе бойынша дау біршама уақытқа созылды, басты дауласушылар Роулендс пен Харрис болды, ал 1751 жылы ол ашық жарылысқа әкелді, бұл Connexion-ды алдымен шатастырды, содан кейін комаға түсірді. Қоғамдар Харристер мен Роуландтарға бөлінді, ал 1762 жылғы жаңғыру ғана бұл жарылысты толығымен жазды. Бұл жаңғыру Connexion тарихындағы маңызды оқиға. Уильям Уильямс Пантицелин жаңадан-ақ (1744) "Алелуия" атты әндер жинағын шығарды, оның орындалуы адамдарды қоздырды. Бұл Сент-Дэвид епископының Роулендс лицензиясын тоқтатуына әкелді, ал Роулендс Ллангитодағы жиналыс үйіне шектелді. Басқа шіркеулерден қуылған ол 1759 жылы жер телімін жалға алды, 1763 жылы оның лицензиясы соңғы рет алынып тасталады деп күтті, содан кейін кең ғимарат салынды, оған адамдар барлық жағынан жиналды. Ллангито Уэльс методизмінің орталығы болды, ал Роулендтің даңқы оның дене күші әлсірегенше басылмады.
Питер Уильямс пен Томас Чарльз
Уэльс методизмінің тарихындағы маңызды оқиға – 1770 жылы 4-ші түсіндірмелі Уэльс Киелі кітабының жариялануы болды. Күшті уағыздаушы және шаршамас жұмысшы Питер Уильямс, бірнеше пасторлық қызметтен қуылғаннан кейін 1746 жылы методистерге қосылған. Бұл жариялым Киелі кітапқа деген жаңа қызығушылықты тудырып, тілдегі алғашқы нақты түсіндірме болды. 1780 жылдың көктемінде Ллангитода қуатты жаңару басталды және Оңтүстік Уэльске тарады, бірақ Солтүстік Уэльске жетпеді. Солтүстік Уэльсте Томас Чарльз (1755–1814) маңызды тұлғаға айналды. Сомерсетте бірнеше приходтың пасторы ретінде бес жыл өткізгеннен кейін, Чарльз туған Солтүстік Уэльске оралып, Балалық Сара Джонсқа үйленді. Шіркеуде жұмыс таба алмағандықтан, 1784 жылы ол методистерге қосылды. Оның қайырымдылық мектептері, содан кейін жексенбілік мектептері Солтүстікті жаңа аймаққа айналдырды. 1791 жылы Балада жаңару басталды, бірнеше ай бұрын Бала қауымдастығы Питер Уильямсты Коннектиумнен шығаруға әкелген оқиғалардан кейін, ол Джон Канннің Киелі кітабын сабеллиандық шеттемелерге байланысты методистер арасында сатудан тыйым салған болатын. 1790 жылы Бала қауымдастығы Чарльз жасаған Тоқсандық қауымдастықты жүргізу ережелерін қабылдады; 1801 жылы Чарльз бен Томас Джонс Молд (қауымдастық үшін) «Методистер» деп аталатын адамдар арасындағы жеке қоғамдардың ережелері мен мақсаттарын жариялады. 1795 жылы қуғын-сүргін методистерді Англия шіркеуінен бөлінуге алғашқы қадам жасауға итерді. Ауыр айыппұлдар кедей уағыздаушылардың Толеранттылық заңының қорғауына жүгінуін мүмкінсіз етті, ал жиналыс үйлерін диссенттердің шіркеулері ретінде тіркеуге тура келді. Көптеген жағдайларда бұл үйлерді бір уақытта тұрғын үй және шіркеу ретінде пайдалануға болатындай етіп салу арқылы ғана кешіктірілді. 1811 жылға дейін кальвинистік методистердің өздері тағайындаған діни қызметкерлері болған жоқ; олардың санының үлкен өсуі және діни тағамдарды өткізуге діни қызметкерлердің жетіспеуі – Солтүстік Уэльсте бар болғаны үш діни қызметкер болды, олардың екеуі ғана ғасырдың басында қосылған, діни қызметке тағайындау мәселесін шұғыл етті. Оңтүстік Уэльстегі діни қызметкерлер үнемі саяхаттап жүрді, бірақ олардың көпшілігі өзгеріске қарсы болды. Шарльз бен тағы бірнеше адал жандардың көмегімен, мәселе маусым айында Балада тоғыз, ал тамыз айында Лландилода он үш діни қызметкерді тағайындау арқылы шешілді. 1823 жылы Уэльстегі кальвинистік методистердің Коннектиум сенімін жариялау сол жылы Аберистуит пен Баладағы қауымдастық жиналыстарынан кейін жарияланды; ол кальвинистік тұрғыдан түсіндірілген Вестминстерлік сенімге негізделген және 44 баптан тұрады. Коннектиумның Конституциялық жарлығы 1826 жылы ресми түрде аяқталды және оның барлық мүлігі оның сенім сенімін қабылдаумен байланысты болды.
Тревека колледжі
Томас Чарльз 1791 жылы Ханттингдон графинясының Коннексионының қамқорлары семинарияларын Чешунтке көшірген кезде Тревекка колледжін қабылдауды ұйымдастыруға тырысты; бірақ дәл сол кезде Бала жаңғыруы басталды, және жағдай тынышталғаннан кейін басқа мәселелерге көңіл бөлу қажет болды. 1816 жылы колледж құру туралы әңгіме болды, бірақ жоспарланған оқытушы кенеттен қайтыс болды, және мәселе уақытша тоқтатылды. Коннексиональдық миссионерлік қызметке үміткерлер 1837 жылға дейін өздерінің жолын табуға мәжбүр болды, сол кезде Льюис Эдвардс (1809–1887) және Дэвид Чарльз (1812–1878) Балада жас жігіттерге арналған мектеп ашты. Солтүстік және Оңтүстік екеуі де оны өз колледжі ретінде қабылдады, ал қауымдастықтар студенттерінің біліміне әрқайсысы жүз гинеядан үлес қосты. 1842 жылы Оңтүстік Уэльс қауымдастығы Тревеккада колледж ашты, Бала солтүстікке қалды; пастор Дэвид Чарльз біріншісінің директоры болды, ал пастор Льюис Эдвардс екіншісінің директоры болды. Льюис Эдвардс қайтыс болғаннан кейін Т. С. Эдвардс Аберистуит университетінің директоры қызметінен бас тартып, Баланың (1891) басшысы болды, ол енді таза теологиялық колледж болды, оның студенттері классикалық білім алу үшін университет колледждеріне жіберілді. 1905 жылы Лландинамдық Дэвид Дэвис, Коннексиондағы мирянның бірі, Солтүстік пен Оңтүстікті бір теологиялық колледжде біріктіру мақсатымен Аберистуиттегі үлкен ғимаратты ағымға сыйға берді; бірақ егер бір қауымдастық ұсыныстан бас тартса, екіншісіне оны қабылдауға рұқсат етілді, сондай-ақ кейіннен қосылу мүмкіндігін бас тартқан қауымдастыққа да мүмкіндік берілді. Оңтүстік қауымдастығы ұсынысты қабылдады, ал Солтүстік қауымдастығы бас тартты; Тревекка колледжі 1891 жылы Балада құрылған ұқсас мекеме сияқты дайындық мектебіне айналды.
Миссиялар
Діни бірлестіктің миссионерлік жинақтары 1798 жылдан 1840 жылға дейін Лондон миссионерлік қоғамына берілді, одан кейін Біріккен қоғам құрылды; Хазия және Джайнтия таулары, Лушай таулары (Мизорам) және Солтүстік Үндістанның Силхет жазығындағы миссионерлік бастамалардың одан жақсы мысалдары жоқ. Үндістан Пресвитериан шіркеуі осы миссионерлік қызметтің нәтижесі болып табылады. 1842 жылдан бері Бретаньде де миссионерлік жұмыс жүргізілді.
Конституция
Конфессияның конституциясы (уэльс тілінде Hen Gorff деп аталады, яғни "Ескі орган", себебі 1811 жылы құрылғанда Англия шіркеуінен бөлініп, метедоистік қайта жандануға тамырлары жететін сенушілердің құрылған "органы" немесе байланысы болған), пресвитериандық және конгрегационализмнің қоспасы; әрбір жекелеген қоғам өздерін шіркеу ретінде құрып, өз істерін басқаратын және (I) аудандық жиналысқа, (2) ай сайынғы жиналысқа есеп беруге міндетті, ал есептің мазмұны оның қай жиналысқа жолданатынын анықтайтын. Ай сайынғы жиналыстар (қазір Пресвитерия жиналыстары деп аталады) әрбір шіркеудің барлық лауазым иелерінен тұрады және әлі де солай болып келеді, сонымен қатар шіркеулердің жергілікті ынтымақтастығын арттыру мақсатында аудандарға бөлінеді. Ай сайынғы жиналыстар тоқсан сайынғы қауымдастықтарға (қазір екі жылда бір рет) өкілдерді тағайындайтын, олардың барлық лауазым иелері мүшелікке ие. Солтүстік және Оңтүстік қауымдастықтары – ерекше мекемелер, өздеріне қатысты мәселелерді жеке жиналыстарда қарастырып, шешім қабылдайды. Екі жаққа ортақ мәселелерде толық ынтымақтастық орнату үшін 1864 жылы жылына бір рет жиналатын Бас ассамблея құрылды. Бұл – комитеттермен жұмыс істейтін, кеңесу мақсатындағы құрылтай, және оның барлық шешімдері күшке енуі үшін үш провинциядағы қауымдастық жиналысымен бекітілуі тиіс. Конфессияның ағылшын шіркеулерінің жылдық конференциясы шешім қабылдау құқығына ие болмады және 1944 жылға дейін әлеуметтік және рухани байланыс пен талқылау үшін өткізілді, сол жылы Шығыс қауымдастығы тең құқықтармен құрылды, Солтүстік және Оңтүстікпен бірге үш провинциядағы бірыңғай қауымдастықты құрады.
Уэльстегі пресвитериан шіркеуі
1928 жылы ол ресми түрде Уэльстегі пресвитериан шіркеуі деген атауды қабылдады, бірақ Уэльстік кальвинистік методизм деген атау да тең дәрежеде сақталды. 1933 жылы Уэльстегі пресвитериан шіркеуі туралы Парламент актісінің нәтижесінде конституциясы өзгертілді және Корольдік бекітілу алды. 1947 жылы ағылшын тілді шіркеулер үшін Шығыс қауымдастығы құрылды. 1978 жылы Памела Тернер дін қызметкері болып тұңғыш рет тағайындалған әйел атанды. 2004 жылы орталық кеңсе Кардифф қаласындағы Уитчерчке көшірілді. 2007 жылы пресвитериялар үшін жаңа шекаралар мен құрылымдар бекітілді.
Статистика
Уэльстің пресвитериан шіркеуінің шамамен 620 шіркеуде ғибадат ететін 20 000-ға жуық мүшесі бар. Осы шіркеулердің көп бөлігі Уэльсте орналасқан, бірақ уэльстіктер мен белгілі бір ағылшын қалалары арасындағы берік тарихи байланыстарға байланысты, Лондон, Манчестер, Бирмингем, Ковентри және Ливерпульде ағылшын және уэльс тілдерінде қызмет ететін шіркеулер бар. Шіркеулер он сегіз пресвитеридің біріне қарасты, олар үш провинцияға біріктірілген: Оңтүстік қауымдастығы, Солтүстік қауымдастығы (уэльс тілінде) және Шығыс қауымдастығы (ағылшын тілінде), сондай-ақ Бас Ассамблея. Шіркеу кеңселері Табернакл шіркеуінде, 81 Мертир жолы, Уитчерч, Кардифф CF14 1DD мекенжайында орналасқан.
Әлеуметтік мәселелер
Шіркеу Уэльстегі әлеуметтік мәселелерді талқылауда белсенді. 2013 жылы конфессия бір жынысты одақтарды баталау туралы кеңесуге жауап берді. Оған жауап ретінде, ол бұл мәселе бойынша ресми доктрина қабылдамауға шешім қабылдады, соның нәтижесінде әрбір жергілікті қауымға бір жынысты одақтарды баталауды жүзеге асыру немесе жүзеге асырмау туралы өз тәжірибесін қалыптастыруға рұқсат берілді. Бұл позиция кейбір мүшелерінің наразылығына және конфессияның лауазымды тұлғаларының отставкасына әкелді, олар бұл шешімді бір жынысты адамдар арасында неке тойлауға рұқсат деп қарады. Шіркеу 1978 жылдан бері әйелдерді пасторлар ретінде тағайындап келеді.
Негізгі дереккөздер
Тәртіп ережелері. Кэрлеон, 1821 (Уэльс тілінде)
Сенімді мойындау. Аберистуит, 1824 (Уэльс тілінде)
Уэльстегі кальвинистік методистердің тарихы, тәртіп ережелері және сенімді мойындауы. Лондон, 1825 (Уэльс тілінде қайта қаралып жаңартылған басылым, 1876; ағылшын тіліне аударма, 1877)
Кальвинистік методистік бірлестігі үшін заңдық анықтамалық; 2-ші басылым. Врексам, 1911.
Confession of Faith. Aberystwyth, 1824 (in Welsh)
The History, Rules of Discipline and Confession of the Calvinistic Methodists in Wales. London, 1825 (revised Welsh ed. 1876; English trans. 1877)
The Legal Handbook for the Calvinistic Methodist Connexion; 2nd ed. Wrexham, 1911