Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльс епископы және Киелі кітап аудармашысы (1545–1604)
Welsh bishop and Bible translator (1545–1604)
Уильям Морган (1545 – 10 қыркүйек 1604) – Уэльс Лландафф және Сент-Асаф епискобы, грек және еврей тілдерінен уэльс тіліне Киелі кітаптың толық нұсқасын алғаш рет аударған.
William Morgan (1545 – 10 September 1604) was a Welsh Bishop of Llandaff and of St Asaph, and the translator of the first version of the whole Bible into Welsh from Greek and Hebrew.
Өмір
Морган 1545 жылы Солтүстік Уэльстегі Бетс-и-Кодтың жанындағы Пенмачно приходінің Тьи-Маур-Уйбреннант ауылында дүниеге келді (оның нақты туған жылы туралы күмән бар; мысалы, Кембридждегі естелік тақтасында 1541 жыл көрсетілген). Әкесі Гвайдир иелігінің жалға алушысы болғандықтан, ол Лланрвстке жақын Гвайдир қамалында Винн отбасының балаларымен бірге білім алған. Содан кейін Морган Кембридждегі Сент-Джон колледжіне түсіп, философия, математика және грек тілі сияқты пәндерді оқыды. 1568 жылы бакалавр, ал 1571 жылы магистр дәрежесін алды. Одан кейін жеті жыл бойы Киелі кітапты зерттеді, оның ішінде грек, еврей және арамей тілдеріндегі Киелі кітапты, сондай-ақ шіркеу әулиелерінің және заманауи протестанттық теологтардың еңбектерін оқыды. 1578 жылы теология бакалавры (BD), ал 1583 жылы теология докторы (DD) атағын алды. Кембриджде ол Морганның туған жерінен бар болғаны 12 шақырым жерде дүниеге келген Уэльс дін қызметкері және ақыны Эдмунд Прайстің құрдасы болды; Прайс кейін Морганға Киелі кітапты аударуға көмектесті. Ғылыми ізденістерімен қатар Морган 1568 жылы Эли епископының тағайындауымен Англия шіркеуінің дін қызметкері болды. Оның алғашқы дін қызметкерлік орны Ланбадарн Фварр приходы болды, ол оны 1572 жылы алды; 1575 жылы ол Уэлшпулге көшіп, 1578 жылы Ланраэдр йм Мокнанттың викарі болды, осы жерде ол Киелі кітапты аударды. 1579 жылы Ланфиллиннің ректоры болды және жақын маңдағы Ланрхейдр йм Мохнанттың викарі қызметін бірге атқарды. 1567 жылы Уильям Сейлсбери Уэльс тіліндегі Жаңа өсиетті жариялағанда Морган әлі Кембриджде болды. Ол бұл жұмыстың қолжетімділігіне қуанса да, Уэльс тіліне Ескі өсиеттің де аударылуының маңызды екенін сенді. Ол 1580-жылдардың басында Ескі өсиеттің өзінің аудармасын бастады және оны 1588 жылы Сейлсберидің Жаңа өсиетінің қайта қаралуымен бірге жариялады. Киелі кітабын жариялағаннан кейін Морган 1599 жылы жарық көрген Book of Common Prayer (Сейлсбери аударған) кітабын қайта қарауға кірісті. Сонымен қатар, ол 1588 жылғы Киелі кітапты қайта қарастыруды бастады, онда көптеген баспа қателіктері болған. Морганның қайтысынан кейін бұл жұмысты епископ Ричард Пэрри және ғалым Джон Дэвис жалғастырды, ал қайта қараған нұсқасы 1620 жылы жарық көрді. Бұл басылым әлі де Уильям Морганның аудармасы ретінде танымал, және бұл, бұрынғы басылымнан гөрі, 20-ғасырға дейін стандартты Уэльс Киелі кітабы болып саналды және бүгінге дейін қолданылуда. Оның жетістігі қазір Уэльс тілі тарихындағы маңызды ескерткіш ретінде қарастырылады; ол Уэльс халқының өз ана тілінде Киелі кітапты оқып, ағылшын көршілерінің мәртебесімен бірдей мүмкіндікке ие болғанын білдірді. Уильям Морган 1595 жылы Лландаф епископы болып тағайындалды және 1601 жылы Сент-Асаф епископтығына ауыстырылды. Ол 1604 жылдың 10 қыркүйегінде қайтыс болды.
Morgan was born in 1545 at Tŷ Mawr Wybrnant, in the parish of Penmachno, near Betws y Coed, North Wales (there is some doubt about the exact year of his birth; his memorial in Cambridge, for example, gives 1541). As his father was a tenant of the Gwydir estate, he was probably educated at Gwydir Castle, near Llanrwst, along with the children of the Wynn family. Morgan then attended St John's College, Cambridge, where he studied a range of subjects including philosophy, mathematics and Greek. He graduated BA in 1568 and MA in 1571, before seven years of Biblical studies, including a study of the Bible in Greek, Hebrew and Aramaic and the works of the Church Fathers and contemporary Protestant theologians. He graduated BD in 1578 and DD in 1583. At Cambridge he was a contemporary of the Welsh clergyman and poet Edmwnd Prys who had been born only 12 miles from Morgan's birthplace; Prys later assisted Morgan with his translation of the Bible. In addition to his scholarly pursuits, Morgan was a clergyman of the Church of England, having been ordained in 1568 by the Bishop of Ely. His first clerical benefice was the parish of Llanbadarn Fawr, which he gained in 1572; in 1575 he moved to Welshpool, and then became vicar of Llanrhaeadr ym Mochnant in 1578, where he made his Bible translation. In 1579 he became rector of Llanfyllin, which he held concurrently with being vicar of nearby Llanrhaeadr ym Mochnant. Morgan was still at Cambridge when William Salesbury published his Welsh New Testament in 1567. While he was pleased that this work was available, Morgan firmly believed in the importance of having the Old Testament translated into Welsh as well. He began work on his own translation of the Old Testament in the early 1580s and published this, together with a revision of Salesbury's New Testament, in 1588. Following the publication of his Bible, Morgan worked on a revision of the Book of Common Prayer (which had also been translated by Salesbury), published in 1599. He also began work on a revision of the 1588 Bible, which contained a number of printing errors. This work was continued after Morgan's death by bishop Richard Parry and scholar John Davies, and a revised version of the Bible was published in 1620. This edition is still known as William Morgan's translation, and it is this rather than the previous edition which became the standard Welsh Bible until the 20th century and continues to be used to this day. His achievement is now looked on as a major monument in the history of the Welsh language; it meant that the Welsh people could read the Bible in their first language at roughly the same time as their English neighbours had the privilege. William Morgan was appointed Bishop of Llandaff in 1595 and was translated to the bishopric of St Asaph in 1601. He died on 10 September 1604.
Отбасы
Ол екі рет үйленді, бірінші рет Кембриджге аттанбас бұрын Эллен Сейлсбериге, ал кейін Джордж ап Ричард ап Джонның қызы Кэтринге үйленді. Оның Эван есімді бір ұлы болды, ол әкесінің бұрынғы Лланрхейдр-им-Мохнант приходының викарі болды.
He married twice, first to Ellen Salesbury, before going to Cambridge, and later to Catherine, daughter of George ap Richard ap John. He had one son, Evan, who became vicar of his father's old parish of Llanrhaeadr ym Mochnant.
Ескерткіштер мен мерекелер
Морганның туған жері Tŷ Mawr Wybrnant Ұлттық Траст қорқорымен тарихи үй-мұражай ретінде сақталған. Лланраэдр-им-Мохнанттағы Сент-Догфан шіркеуінің қақпасына жақын орналасқан тақта Морганды еске салады. Ол осы шіркеуде тарихи аудармаларын жасаған. Морган студент болып оқыған Кембридждегі Сент-Джон колледжінің шіркеуінде оның еске алу ескерткіші орнатылған. 2019 жылы Кардиффтегі Орталық алаңдағы Ұлыбритания үкіметінің жаңа кеңсе ғимаратына Морганның құрметіне Tŷ William Morgan ("Уильям Морган үйі") деген ат берілді.
Morgan's birthplace Tŷ Mawr Wybrnant is preserved by the National Trust as a historic house museum. A slate plaque close to the gates of the parish church of St Dogfan in Llanrhaeadr ym Mochnant commemorates Morgan. It was while at this church that he made his historic translations. There is a memorial in St John's College Chapel, Cambridge, where Morgan was a student. In 2019 it was announced that the new office building for the UK Government in Central Square, Cardiff, was to be named Tŷ William Morgan ("William Morgan House"), in Morgan's honour.