Кіріспе

Фаллопия конвольвулус, қара байлаушы немесе жабайы қара бидай – Еуропа, Азия және Солтүстік Африкада таралған Polygonaceae тұқымдасына жататын жылдық гүлді өсімдік. Синонимдері: Polygonum convolvulus L. (базионим), Bilderdykia convolvulus (L.) Dumort, Fagopyrum convolvulus (L.) H. Gross, Fagopyrum carinatum Moench, Helxine convolvulus (L.) Raf., Reynoutria convolvulus (L.) Shinners және Tiniaria convolvulus (L.) Webb & Moq. Гүлдері 5 тостаған жапырақтан тұрады, сыртқы 3-і ірі және кілді болып келеді. Онда 5 аталық мүшесі бар, ал жемісінің ұзындығы 4 мм-ге жетеді. Convolvulus туысына жататын байлаушы гүлдерге сырттай ұқсағанымен, көптеген ерекшеліктері бар; оның Convolvulus-та жоқ жапырақ сағақтарындағы қын (окрая) бар, ал Convolvulus-та айқын түтік тәрізді гүлдер болса, қара байлаушының гүлдері көзге түспейтін және шамамен 4 мм ұзындықты құрайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Fallopia convolvulus көбінесе бұзылған немесе өңделген жерлерде өседі. Солтүстік Еуропада әдетте жылы, күнге толы, жақсы дренаждалған құмды немесе әктас топырақтарда, бірақ Пакистан сияқты ыстық, құрғақ аймақтарда ылғалды, көлеңкелі жерлерде кездеседі. Оның таралу аймағы солтүстікте теңіз деңгейінен басталып, оңтүстіктегі Гималайда 3600 метр биіктікке дейін жетеді.

Өсіру және пайдалану

Тұқымдары жеуге жарамды, және бұрын тағамдық дақыл ретінде қолданылған, оның қалдықтары қола дәуірінің қоқыс орындарында табылған. Тұқымдары тым кішкентай және өнімділігі төмен болғандықтан, коммерциялық дақыл ретінде өсіруге болмайды, сондықтан қазір көбінесе арамшөп саналады және егістіктерде, бос жайларда және жол жиектерінде өседі. Бақта немесе егістікте өскенде ол зиянды арамшөп болуы мүмкін, себебі ол өсіп тұрған өсімдіктерге зиян келтіретін ғана емес, сонымен қатар дақылды жинауға арналған техниканы да бітеуі мүмкін. Сонымен қатар, Солтүстік Америкада бұл түрлер жаулап алушы болып саналады.