Кіріспе

Тиверци (Ти́верці; Ти́верцы; Tiverți немесе Tiverieni) – Днестр өзені және Дунайдың төменгі ағысы маңында, яғни қазіргі Украинаның батыс бөлігінде және Молдова Республикасында, сондай-ақ, мүмкін Румынияның шығысында және Украинаның Оңтүстік Одесса облысында өмір сүрген ерте шығыс славян тайпасы. Тиверцилер украин этносын қалыптастырған тайпалардың бірі болды, атап айтқанда, Подолияның этностық және тарихи аймағын. Тиверцилердің мәдени мұрагерлері – подольдіктер, украиндардың ерекше тобы болып табылады.

Этноним

Басқа орфографиялық нұсқаларға ағылшын тіліндегі Tivertsians және славян тіліндегі Tivertsy транслитерациясы жатады. Джордж Вернадский Тиверци атауының Юстиниан I-нің Turris бекінісінен шыққан болуы мүмкін деп санайды, "u" әрпінің көбінесе "v" (немесе, дәлірек айтқанда, ипсилон) деп жазылғанын атап өтеді, бұл ирандық "tvr" ортақ түбірінің болуын көрсетеді, ол "шапшаң" дегенді білдіреді. Тағы бір теория бойынша, бұл түркі тіліндегі tyvar және tavar ("мал", "мүлік", "байлық", "тауар") сөздерімен байланысты, бұл славян тіліндегі *stado ("малдың үйірмесі (тобы)") сөзімен ұқсас, және Бавария географы сипаттаған 516 елді мекені бар "санауға келмейтін халық" Стадичи тайпасының атында қалған болуы мүмкін, ал көршілес Унлизи (Уличтер) "populus multus" деп аталған. Осылайша, Тиверциді Стадичимен байланыстыру – қазіргі Украинаның оңтүстік-батыс бөлігіндегі ірі тайпаны белгілеу үшін қолданылған түркі-славян іздерінің болуын көрсетеді. (кейбіреулер ақ хорваттарды да Стадичимен байланыстырады), немесе олар Атторози тайпасы ретінде де белгілі болуы мүмкін. 10 ғасырдың басында бұл тайпа Киев Русінің құрамына енді. 10 ғасырдың ортасынан бастап Тиверцилер көршілес печенегтер мен кумандарға қарсы жиі соғысқан. 12 және 13 ғасырларда Тиверцилердің бір бөлігі Галиция Корольдігінің, кейіннен Литва Ұлы Герцогтығының құрамына кірді.

Елді мекендер

Тиверцидің бірнеше елді мекендері қазір Украина мен Молдова Республикасындағы археологиялық орындар (Альцедар, Эчимаутти, Руди және тағы басқалар). Румын және молдаван ғалымдарының пікірінше, тиверцилер Днестр өзені бойында қоныстанған роман тілдес славян халқы болған. Кейбір зерттеушілер Украинаның Винница облысындағы Тиврив (Оңтүстік Буг өзенінің оң жағалауында орналасқан) қаласының аты осы аумақта өмір сүрген тиверци тайпасынан шыққан деп есептейді. Сол сияқты, Украинаның батысындағы Киверци қаласының аты да осы тайпамен байланысты. Сондай-ақ, Днестр өзеніндегі Камянец-Подилский тиверци тайпасының орталығы болған деген болжам бар.