Кіріспе

Адам Фредерик Хелмер (1754 - 9 сәуір 1830), сондай-ақ Джон Адам Фредерик Хелмер және Ханс Адам Фридрих Хелмер деп те белгілі, Мохок аңғары мен Нью-Йорк штатының төңірегіндегі аймақтардағы Американдық революциялық соғыстың батыры болған. Ол Уолтер Д. Эдмондстың 1936 жылғы танымал "Мохок бойындағы барабандар" романы арқылы ұлттық деңгейде танымал болды, онда 1778 жылдың 16 қыркүйегіндегі "Адам Хелмердің шабуылы" көрсетілген. Ол неміс Флэтс халқын Джозеф Брант пен оның үндістер мен торилер тобының жақындап келе жатқаны туралы ескерткен.

Өмірбаян

Адам Хелмер Нью-Йорк штатындағы Герман Флатс қаласында Мария Барбара Каст пен 1706 жылдың 9 маусымында Германияның оңтүстік-батысындағы Рейнланд-Пфальц аймағындағы Ньюштадт-ан-дер-Вайнштрассе қаласында туған Джордж Фридрих Хелмердің отбасында дүниеге келген. Г. Ф. Хелмер Америкаға 1710 жылға дейін көшіп келіп, Нью-Йорк штатының орталығында Мохок өзенінің оңтүстік жағындағы көптеген Палатин шаруа қожалықтарының бірінде қоныстанды. 1774 жылға дейін бұл Палатин ауданы және аймақтағы басқа да аудандар британдық үкімді кеңінен қолдады, бірақ Мохок аңғарының ықпалды лоялистік жер иесі сэр Уильям Джонсонның қазасы және Континенттік Конгресс жариялаған Құқықтар декларациясы туралы хабарлар британдықтарға қарсы сезімдердің күшеюіне және Трион округінің қауіпсіздік комитетінің құрылуына әкелді. Бұл және Континенттік армияның Лексингтон мен Конкорд шайқасындағы қарсылығы Джонсон отбасының қалған мүшелерін және басқа да лоялистерді өздерінің мүліктерін нығайтуға және ирокездерді британдықтардың жағына тартуға итермеледі. Бұл өз кезегінде 1775 жылы отаршылдарды полковник Николас Геркимер басшылығымен әскери жасақ құруға жетеледі. Келесі жылы Геркимер Конгресс лоялистерді қарусыздандыру үшін жіберген генерал Филипп Шкайлерге көмектесті. Уильям Джонсонның ұлы сэр Джон Джонсон бастаған көптеген лоялистер мен ирокездер Канадаға қашып, Мохок аңғарындағы иеліктерін қайтарып алу үшін ұйымдаса бастады. 1776 жылдың жазында полковник Геркимер өз әскерлеріне шаруашылықтарына оралуға рұқсат берді, бірақ әр он бес сарбаздан біреуі, соның ішінде лейтенант Адам Хелмер, күзетшілерге тағайындалды. Хелмер капитан Джон Бредбектің взводында барлаушы болып тағайындалды.

Орискани шайқасы

1777 жылдың жазында провинциялық милициядағы бригадир генерал Геркимерді достық Онида тайпасы британдық подполковник Барри Сент-Легердің Форт Стенвикс (америкалықтар Форт Скайлер деп атайды) қоршауы туралы ескертті. Генерал Геркимер Трайон округінің милициясына Дейтон фортына жиналып, полковник Питер Гансвортқа көмекке баруды бұйырды. Г. Ф. Хельмер мен Адам Хельмердің інісі Йохан Фредрих Хельмер Трайон округінің милициясына шақырылды. Геркимер үш барлаушыны – капитан Ханс Марк Демутты, Ханс Йост Фолцты және лейтенант Адам Хелмерді полковник Гансвортқа жаңалықты жеткізу үшін Форт Стенвикске жіберді. 6 тамызда бағынышты командирлерінің қысымымен генерал Геркимер өте қиын жағдайда және мерзімінен бұрын Сент-Лежер әскеріне шабуыл жасауға аттанды. Осылай Орискани шайқасының басталуына себеп болды. Шайқас барысында Адам Хельмер өзінің інісі, капитан Йохан Фридрих Хельмерді жоғалтты, ал тағы бір барлаушы, лейтенант Георг Фридрих Хельмер II ауыр жарақат алды. Үш барлаушының ең жақсы физикалық жағдайда болғаны Хельмер, хабарды қалған екеуінен бұрын Форт Стенвикске жеткізді. Ол батпақты жерлерден өтіп, өзенмен ағысымен төмен қарай жүзген, себебі қатты дауыл оның жолын су басып кеткен. Орискани шайқасы туралы жаңалық Хельмер келгеннен кейін көп ұзамай жетті, содан кейін Гансворт британдық лагерьлерге шабуыл жасауға бұйрық берді. Ауа райының нашарлауы және Гансворттың шабуылы британдықтардың Орискани шайқас алаңынан фортты қоршаған лагерьлеріне шегінуіне әсер етті. Қалай болғанда да, Геркимердің әскері күш-қуат жинап, күтіп отыру үшін қашып үлкерді. Геркимердің өзі шайқаста жараланып, үйіне қайтып, көп ұзамай қайтыс болды. Гансворт қоршауға бас ие бермеді, ал британдықтар Бенедикт Арнольдтың Форт-Дейтонға күш-қуатпен келгені туралы хабармен аймақтан кетуге мәжбүр болды.

Адам Хелмердің жарысы

1778 жылдың қыркүйегінде лейтенант Хельмер және оның қол астындағы сегіз барлаушы Юнадилла өзенінің аңғарына, Юнадилла және Сускеханна өзендерінің қосылған жеріне жақын орналасқан Юнадиллада бекінген Джозеф Бранттың үндістер мен торилер тобын бақылауға жіберілді. Бранттың орақ маусымында Мохок аңғарына шабуыл жасап, алдағы қысқа дайындық үшін күшпен азық-түлік жинауға тырысады деп қауіптенді. Хельмердің барлаушылары қазіргі Оңтүстік Эдместонның солтүстігіндегі Персифер Каррдың шаруашылығына, Эдместон уәлиесіне жеткенде, Бранттың үлкен тобы шабуыл жасады – бұл солтүстікке қарай бет алған, қауіпті шабуыл жасаушылардың бір бөлігі болған сияқты. Барлаушылардың бірнешеуі қаза тапты, бірақ Хельмер қашып құтылды. Хельмер солтүстік-шығысқа қарай, төбелер арқылы, Скайлер көліне, содан кейін солтүстікке қарай Андрустаунға (қазіргі Джорданвиллге жақын, Нью-Йорк штаты) қашып, әпкесінің отбасына алдағы шабуыл туралы ескертті және жаңа аяқ киім алды. Ол сондай-ақ Колумбия және Петри бұрыштарындағы елді мекендердің тұрғындарына ескертті, олардың көпшілігі Форт-Дейтонға қауіпсіздікке қашты. Хельмер қамалға жеткенде, қашу кезінде шаршап-шалқайған күйде, қамалдың қолбасшысы полковник Питер Беллинджерге өзенге қарай келе жатқан 200-ге жуық шабуылшыны санағанын айтты. (Неміс Флатттарына шабуыл (1778) қараңыз). Каррдың шаруашылығынан Форт-Дейтонға дейінгі тік сызық бойынша арақашықтық шамамен отыз мильді құрайды, ал Хельмердің қияңдап, төбелі жолы тік емес еді. Айтуынша, Хельмер содан кейін 36 сағат бойы үздіксіз ұйықтады. Оның ұйқысы кезінде, 17 қыркүйекте 1778 жылы, Бранттың шабуылы салдарынан аймақтағы шаруашылықтар қиратылды. Шабуылдағы мүліктің жалпы шығыны: 63 үй, 59 астыққа толы қора, 3 диірмен, 235 жылқы, 229 мүйізді мал, 279 қой және 93 өгіз. Шабуылда тек екі адам қаза тапты, олардың біреуі ескертуге қарамастан үйін тастаудан бас тартқан. Үш күннен кейін Хельмер тағы бір жасақпен Каррдың шаруашылығына қайтып, үш барлаушысының денесін тауып, сол жерге жерледі. Қалған бес барлаушының тағдыры белгісіз. Хельмер сондай-ақ полковник Льюис Дюбуа басқаратын Нью-Йорк штатының жасақтарында қызмет етті.

Жеке

Хельмер Анна Беллинджерге (1757–1841) үйленді және он баланың әкесі болды: Фредерик (1777), Маргарет (1778), Анна (1781), Адам (1783), Питер (1786), Елизавета (1788), Катарина (1790), Дэвид (179? ), Мария Барбара (1795) және Ева (1800). Адам Хельмер 1830 жылдың 9 сәуірінде Нью-Йорк штатының Каюга округіндегі Брутус қаласында қайтыс болды.

Роман мен фильмдегі Хелмер

Адам Хелмер – Эдмондстың «Мохок бойымен барабандар» романындағы маңызды, бірақ көркемделіп суреттелген кейіпкер. Хелмердің әскери іс-қимылдары, оның ішінде оның танымал жүгірісі, көбінесе дәл бейнеленгенімен, Эдмондстың оның сырт келбетін сипаттауы тарихи мәліметтерден ерекшеленеді. Романда Хелмер ірі денелі, қарапайым, отбасы құрмаған, ұзын сары шашы бар әйелдерге құмар адам ретінде бейнеленген, ал тарихи деректер оның бойшаң, үйленген шаруа екенін көрсетеді, ол кітаптың басты кейіпкері Гил Мартинге көбірек ұқсайды. Джон Фордтың 1939 жылғы романның киноадаптациясында Хелмерді Уорд Бонд «Адам Хартман» рөлінде сомдайды. Хелмердің жүгірісі фильмнен шығарылып, оның орнына Гилдің ең жақын бекіністен күш алу үшін жасаған жүгірісі көрсетілген. Бұл фильмнің қаһармандық биігі.