Кіріспе

Патагонияның мифологиялық алыптары

Патагондар немесе Патагониялық алыптар – Патагонияда мекендеген, алғашқы еуропалық жазбаларда сипатталған алып адамдардың бір тайпасы. Олардың бойы қалыпты адамнан кем дегенде екі есе жоғары болған, кейбір деректерде одан да биік екендігі айтылады. Бұл халық туралы әңгімелер шамамен 300 жыл бойы Еуропалықтардың аймақ туралы түсінігін анықтап келді.

Тарих

Бұл халық туралы алғашқы айғақтар Фердинанд Магеллан мен оның командасының саяхатынан келген, олар 1520 жылдары әлемді айналып өту кезінде Малуку аралдарына жол тартқанда Оңтүстік Америка жағалауын зерттеу барысында оларды көргендерін мәлімдеді. Алғашқы атау Фердинанд Магелланның туған португал тілінде (patagão) немесе оның серіктерінің испан тілінде (patagón) болған болуы мүмкін. Пигафеттаның заманынан бері бұл сөздің "pata" немесе "аяқ" деген сөзден туындаған деген пікір қалыптасты, сондай-ақ "Патагония" атауы "Үлкен аяқтың жері" деп түсіндірілді. Дегенмен, бұл этимология әлі де күмәнді болып қала береді, себебі, басқалармен қатар, "gon" жұрнағының мағынасы белгісіз. Қазіргі таңда этимологияның түбі XVI ғасырдың басындағы испан романының әдеби кейіпкерімен байланысты екені анықталды. Бірақ "Патагония" атауы да, жергілікті тұрғындар алыптар болған деген түсінік те қалыптасып қалды. Кейіннен Жаңа әлемнің алғашқы карталарында бұл аймаққа кейде *regio gigantum* ("алыптар аймағы") деген жазу қосылған. 1579 жылы Фрэнсис Дрейктің кемесіндегі дін қызметшісі Фрэнсис Флетчер "7 фут жарым" бойындағы өте биік патагониялықтарды кездестіргені туралы жазды. 1590 жылдары Энтони Найвет Патагонияда 12 фут (4 метр) ұзындықтағы мәйіттерді көргенін айтты. Сондай-ақ 1590 жылдары Отты жерді айналып өтіп бара жатқан нидерланд кемесіндегі ағылшын Уильям Адамс, кеме экипажы мен ерекше биік бойлы жергілікті тұрғындар арасындағы қақтығыс туралы хабарлады. Голланд теңізшілері Себальд де Верт (1598), Оливье ван Нуорт (1599) және Жоррис ван Шпилберген (1615) Патагонияда алыптардың мекендегенін мәлімдеді. Конгресс кітапханасынан жеті фут бойындағы сельк'нам ("она") адамының суретін табуға болады.