Патагония: Тарих, Этнос және Географиясы

Кіріспе

Оңтүстік Америкадағы географиялық аймақ.

Испандықтар келген кезде Патагонияда көптеген жергілікті тайпалар қоныстанған. Патагонияның солтүстік-батысының шағын бөлігінде жергілікті халықтар егіншілікпен айналысса, қалған аумақтағы халықтар аңшы-жинақшылар болып, шығыс Патагонияда жаяу, ал фьордтар мен бұғаздарда қаноэ мен далкамен саяхат жасаған. Колониялық дәуірде Патагонияның солтүстік-шығысындағы жергілікті халықтар жылқыға мініп көшпелі өмір салтын қабылдады. Испания империясының басты мүддесі Патагонияны басқа еуропалық елдерден қорғау болса, тәуелсіз Чили мен Аргентина 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында осы аймақты бірте-бірте отарлай бастады. Бұл процесте жергілікті халықтың саны азайды, олардың тұрмысы мен мекендеу орындары бұзылды, ал осымен бірге мыңдаған еуропалықтар, аргентиналықтар, чилоттар және материктік Чилиліктер Патагонияға қоныстанды. Қазіргі кезде шығыс Патагония экономикасы қой шаруашылығы мен мұнай және газ өндіруге негізделсе, батыс Патагонияда балық аулау, лосось шаруашылығы және туризм жетекші салалар болып табылады.

Этимологиясы мен топономиялары

Патагония атауы патагон сөзінен туындаған. Магеллан 1520 жылы осы терминді аймақтың жергілікті тайпаларын сипаттау үшін қолданды, өйткені оның экспедициясы оларды алыптар деп ойлаған. Ол патагон деп атаған халықтың техуелче тайпасы болғаны саналады, олар сол кездегі еуропалықтардан бойы биік болған. Аргентиналық зерттеуші Мигель Дура Патагония атауының қазіргі Түркиядағы Пафлагония деп аталатын ежелгі грек аймағынан шыққан болуы мүмкін деп болжайды, бұл 1512 жылы жарық көрген "Primaleon" рыцарлық романындағы патагон кейіпкерінің туған жері болуы мүмкін. Бұл гипотеза 2011 жылы "New Review of Spanish Philology" журналында жарияланды. Чилоэ архипелагында испандықтар келген кезде архипелагтың басты тілі мапудунгун болғанымен, чоно тіліне тән жер аттары көптеп кездеседі. Хроник Жозе Перес Гарсия бұл құбылысты солтүстік хуиллише тайпаларының қысымы салдарынан кунколардың (величе тайпасы да осыларға жатады) испандықтардан бұрынғы дәуірде Чилоэ аралына қоныстанғанымен түсіндіреді. Батыс Патагониядағы мичимахуида, хорнопирен және чаитен жанартаулары дәстүрлі хуиллише территориясынан тыс жерде орналасқанымен, олардың аттары хуиллише тілінен шыққан. Тіл, мәдениет және географиялық орналасуына байланысты көптеген патагониялықтар өздерін латиноамерикандықтар деп санамайды және өздерін мақтан тұтып патагониялықтар деп атайды. Y Wladfa, Лори аралы, Атлант мұхитының аралдары, Антарктида (соның ішінде Антарктидадағы Чили қаласы "Жұлдыздар ауылы" және Аргентинаның азаматтық елді мекені "Үміт базасы") және латын тілінде сөйлейтін басқа да аймақтардың тұрғындары осы терминді патриоттық және құшақ жайғыш демоним ретінде қолданады. Патагониялық – Патагония аймағының, тілінің және мәдениетінің бір бөлігі болып табылатын адам. Ол Чили Патагониясының, Аргентина Патагониясының азаматы болуы мүмкін, немесе 1881 жылғы Шекара шартымен жер бөлінгенге дейін осы жерде тұрған жергілікті қауымдардың мүшесі болуы мүмкін. Патагония Батыс Патагония (Чили) және Шығыс Патагония (Аргентина) арасында бөлінген, сонымен қатар бірқатар аумақтардың құқығы әлі де даулы. Мапуче тайпасы Чилидің Анд тауларынан келді және Патагонияның әртүрлі бөліктерінде қалуға дауыс берді. Уэльс халқы Уэльстен және Солтүстік Америкадан келді және Патагонияда қалуға дауыс берді; шартына қол қойылған кезде олар елді мекенді, тілді, мектептерді, дәстүрлерді, аймақтық мерекелерді, туды, әнұранды және салт-дәстүрлерді сақтап, мәдениет пен басқаруды елден бөлек ұстауға дауыс берді. Патагониялықтар сондай-ақ Саскачеван (Канада), Жаңа Оңтүстік Уэльс (Австралия), Оңтүстік Африка, Фолкленд аралдары және Солтүстік Америка сияқты елді мекендерде де тұрады.

The name Patagonia comes from the word patagón. Magellan used this term in 1520 to describe the native tribes of the region, whom his expedition thought to be giants. The people he called the Patagons are now believed to have been the Tehuelche, who tended to be taller than Europeans of the time. Argentine researcher Miguel Doura observed that the name Patagonia possibly derives from the ancient Greek region of modern Turkey called Paphlagonia, possible home of the patagon personage in the chivalric romances Primaleon printed in 1512, ten years before Magellan arrived in these southern lands. This hypothesis was published in a 2011 New Review of Spanish Philology report. There are various placenames in the Chiloé Archipelago with Chono etymologies despite the main indigenous language of the archipelago at the arrival of the Spanish being Mapudungun. A theory postulated by chronicler José Pérez García explains this holding that the Cuncos (also known as Veliches) settled in Chiloé Island in Pre Hispanic times as a consequence of a push from more northern Huilliches who in turn were being displaced by Mapuches. While being outside traditional Huilliche territory the western Patagonian volcanoes Michimahuida, Hornopirén and Chaitén have Huilliche etymologies. Due to the language, culture and location, many Patagonians do not consider themselves Latinos and proudly call themselves Patagonians instead. People from Y Wladfa, Laurie Island, the Atlantic Islands, Antarctica (including the Chilean town in Antarctica, "The Stars Village", and the Argentine civilian settlement, "Hope Base"), other non latin speaking areas use this term as a patriotic and inclusive demonym. A Patagonian is a person that is part of the Patagonia region, language and culture. That person could be a citizen from Chilean Patagonia, Argentine Patagonia, or of native communities that existed before the land was divided by The Boundary Treaty of 1881. Patagonia is divided between Western Patagonia (Chile) and Eastern Patagonia (Argentina) and several territories are still under dispute and claiming their rights. Mapuche people came from the Chilean Andes and voted to remain in different sides of Patagonia. Welsh settlers came from Wales and North America and voted to remain in Patagonia; when the treaty was signed, they voted for culture and administration to be apart from the country keeping the settlement, language, schools, traditions, regional dates, flag, anthems, and celebrations. Patagonians also live abroad in settlements like Saltcoats, Saskatchewan, Canada; New South Wales, Australia; South Africa; the Falkland Islands; and North America.

Физикалық география

Аргентиналық Патагония көбінесе далаға ұқсас жазықтардан тұрады, бірте-бірте 13 тік террасаға көтеріліп, өсімдік жамылғысы азын-малын ғана қамтитын үлкен құмтас жабынымен жабылған. Жазықтардың ойыстарында тұщы және кермек сулы көлдер кездеседі. Чили территориясына қарай құмтас орнына порфир, гранит және базальт лавалары шығып, жануарлар дүниесі көбейе түседі. Өсімдіктер әлдеқайда гүлденген, негізінен оңтүстік буы және қылқан жапырақты ағаштардан құралған. Батыс Андыда (Нығайып тұратын Анды) мол жауын-шашын және жағалаудағы судың төмен температурасы салдарынан суық және ылғалды ауа массалары пайда болып, мұздықтар мен мұз жамылғыларының қалыптасуына себеп болады. Бұл мұз жамылғылары Антарктидадан басқа Оңтүстік жарты шардағы ең ірі мұздықтар болып табылады. Жоталардың жасы әртүрлі, ескілері – неоген және палеоген дәуіріне жатады – плейстоцен және голоцен лавалық жазықтары мен шұңқырларынан биік орналасқан.

Геология

Патагонияның геологиялық шегі ретінде Huincul Fault ұсынылған, ол ірі үзілісті құрайды. Бұл жарылыс әртүрлі құрылымдарды, соның ішінде солтүстікте орналасқан Пампея орогенін қиып тастайды. Жарылыстың бойымен тас жыныстарының жасы күрт өзгереді. Геологтар арасында Патагония құрлығының пайда болуына қатысты пікірталас бар. Виктор Рамос Патагония құрлығының Антарктидадан бөлініп, Пермь кезеңінде (250-270 миллион жыл бұрын) Оңтүстік Америкаға қосылған аллохтондық терран ретінде пайда болғанын болжады. 2014 жылғы Р.Ж. Панкхерст және әріптестерінің зерттеуі Патагонияның алыс жерлерден келгендігі туралы барлық идеяларды жоққа шығарып, оның параутохтондық (жақын) текті болуы ықтимал екенін мәлімдеді. Мезозой және кайнозой шөгінділерінде өте қызықты омыртқалы жануарлар фаунасы табылды. Бұл, сондай-ақ Квинслендтегі плейстоцендік Нинджемис овениге ұқсас Ниоламия туысына жататын (хелониялық) черепаның мінсіз сақталған бас сүйегінің табылуы Австралия мен Оңтүстік Америка құрлықтарының байланысының айқын дәлелін құрайды. Патагониялық Niolamia – Сармиенти формациясына жатады. Патагонияда барлық динозаврлардың арасындағы ең ірісі болуы мүмкін орта креда кезеңінің Аргентинозаврының қазба қалдықтары табылды, ал орта юра кезеңінің Пиатницкизавр модельі Трелев әуежайының залында орналасқан (қаңқасы Трелев палеонтологиялық мұражайында сақталады; мұражай қызметкерлері Аргентинозаврдан да үлкен динозавр түрін тапқанын хабарлады). Палеонтологиялық маңызы ғана емес, орта юралық Лос-Моллес формациясы және одан да бай юралық (Титониялық) және ерте кредалық (Берриазиялық) Вака-Муэрта формациясы Нойкен алабындағы ірі көмірсутек қорларына (негізінен Лос-Моллесте газ, Вака-Муэртада газ және мұнай) ие екені хабарланды. Орта кайнозойға жататын Патагонияның қызықты фаунасының басқа да өкілдері – бұрын белгілі өлшемдерден асып түсетін қанатсыз алып құстар және өте ірі Пиротерий сүтқоректісі. Кенозой теңіз формациясында көптеген киттердің қазба қалдықтары табылды. Олигоцен және ерте миоцен кезеңдерінде Патагонияның кең аумақтары теңіздің шайылуына ұшырады, бұл Ла Каскада формациясындағы Атлант мұхиты мен Тынық мұхитының теңіз омыртқасыздарының қалдықтарынан көрініп тұратын, екі мұхиттың уақытша байланысына мүмкіндік берген болуы мүмкін. Бұл байланыс тар эпиконтиненталдық теңіз жолдары арқылы жүзеге асты, олар тілімделген топографияда арналар құрды. Үштік торапқа байланысты астеносфералық терезе Патагония астындағы мантияның бұрынғы конвекциялық үлгілерін бұзды, бұл миоцендік теріс жолды бұзған шамамен 1 км көтерілуге әкелді.

The geological limit of Patagonia has been proposed to be Huincul Fault, which forms a major discontinuity. The fault truncates various structures including the Pampean orogen found further north. The ages of base rocks change abruptly across the fault. Discrepancies have been mentioned among geologists on the origin of the Patagonian landmass. Víctor Ramos has proposed that the Patagonian landmass originated as an allochthonous terrane that separated from Antarctica and docked in South America 250 to 270 Mya in the Permian period. A 2014 study by R. J. Pankhurst and coworkers rejects any idea of a far traveled Patagonia, claiming it is likely of parautochtonous (nearby) origin. The Mesozoic and Cenozoic deposits have revealed a most interesting vertebrate fauna. This, together with the discovery of the perfect cranium of a turtle (chelonian) of the genus Niolamia, which is almost identical to Ninjemys oweni of the Pleistocene age in Queensland, forms an evident proof of the connection between the Australian and South American continents. The Patagonian Niolamia belongs to the Sarmienti Formation. Fossils of the mid Cretaceous Argentinosaurus, which may be the largest of all dinosaurs, have been found in Patagonia, and a model of the mid Jurassic Piatnitzkysaurus graces the concourse of the Trelew airport (the skeleton is in the Trelew paleontological museum; the museum's staff has also announced the discovery of a species of dinosaur even bigger than Argentinosaurus). Of more than paleontological interest, the middle Jurassic Los Molles Formation and the still richer late Jurassic (Tithonian) and early Cretaceous (Berriasian) Vaca Muerta formation above it in the Neuquén basin are reported to contain huge hydrocarbon reserves (mostly gas in Los Molles, both gas and oil in Vaca Muerta) partly accessible through hydraulic fracturing. Other specimens of the interesting fauna of Patagonia, belonging to the Middle Cenozoic, are the gigantic wingless birds, exceeding in size any hitherto known, and the singular mammal Pyrotherium, also of very large dimensions. In the Cenozoic marine formation, considerable numbers of cetaceans have been discovered. During the Oligocene and early Miocene, large swathes of Patagonia were subject to a marine transgression, which might have temporarily linked the Pacific and Atlantic Oceans, as inferred from the findings of marine invertebrate fossils of both Atlantic and Pacific affinity in La Cascada Formation. Connection would have occurred through narrow epicontinental seaways that formed channels in a dissected topography. The asthenospheric window associated to the triple junction disturbed previous patterns of mantle convection beneath Patagonia inducing an uplift of c. 1 km that reversed the Miocene transgression.

Саяси бөліну

Мемлекеттік деңгейде Патагония екі елдің аумағында орналасқан: Чилиде шамамен 10% және Аргентинада шамамен 90%. Екі ел де өздерінің Патагония аймақтарын әртүрлі әкімшілік бөлімшелерге бөліп ұйымдастырған: Аргентинада провинциялар мен департаменттер, ал Чилиде өңірлер, провинциялар және коммуналар. Чили унитарлық мемлекет болғандықтан, оның бірінші деңгейдегі әкімшілік бөліністері – өңірлер – Аргентинаның осындай провинцияларына қарағанда әлдеқайда аз тәуелсіздікке ие. Аргентина провинциялары губернаторлар мен заң шығарушы органдарды сайлайды, ал Чили өңірлерінде 2021 жылға дейін үкімет тағайындаған интенданттар болды, содан кейін сайланған губернаторлар енгізілді. Аргентинаның Патагония провинциялары: Неукен, Рио-Негро, Чубут, Санта-Крус және Тьерра-дель-Фуэго. Буэнос-Айрес провинциясының оңтүстік бөлігі де Патагонияның бір бөлігі деп есептеледі. Чилидің толығымен Патагония шегінде орналасқан екі өңірі – Айсен және Магеллан. Палена провинциясы, Лос-Лагос өңірінің бір бөлігі, сондай-ақ Патагонияда орналасқан. Кейбір анықтамалар бойынша, Чилоэ архипелагы, Лос-Лагос өңірінің қалған бөлігі және Лос-Риос өңірінің бір бөлігі де Патагония құрамына кіруі мүмкін.

Климат

Патагонияның климаты жыл бойы көбінесе суық және құрғақ болады. Шығыс жағалауы батыс жағалауынан жылырақ, әсіресе жазда, себебі оңтүстік экваторлық ағымның бір тармағы оның жағалауына жетеді, ал батыс жағалауы суық ағыммен шайылады. Дегенмен, қыстар тау беткейлерінің шығысындағы және Патагония аймағының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі жазық жерлерде суық болады. Мысалы, Чилоэ аралының артындағы шығанақта орналасқан Пуэрто-Монттағы орташа жылдық температура және орташа шекті мәндер , ал Атлант мұхитының жағасындағы Бахия-Бланкада, Патагонияның солтүстік шекарасынан тыс жердегі жылдық температура және ауқымы әлдеқайда үлкен, себебі әр жыл сайын 35°C жоғары және -5°C төмен температуралар тіркеледі. Патагонияның оңтүстігіндегі Пунта-Аренастағы орташа температура және орташа шекті мәндер Басым желдер батыстан соғады, ал батысқа қарай беткейде көлеңке әсерінен шығысқа қарағанда әлдеқайда көп жауын-шашын жауады; Атлант мұхитының солтүстік жағалауында жылы жаз (28-32°C, бірақ салыстырмалы түрде салқын түндер 15°C) және жұмсақ қыс, ең жоғары температура шамамен 12°C және ең төменгі температура шамамен 2-3°C. Кейде температура -10 немесе 40°C-қа жетеді, ал жауын-шашын өте сирек болады. Ауа райы тек оңтүстікке қарай Чубутта ғана суық бола бастайды, ал Комодоро-Ривадавия қаласында жазғы температура 24-28°C, түндері 12-16°C, ал қыс күндері шамамен 10°C және түндері шамамен 3°C, сондай-ақ 250 мм-ден аз жауын-шашын жауады. Алайда, оңтүстікке қарай Санта-Крузға қарай жылдам қозғалғанда күрт төмендеу байқалады; провинцияның оңтүстігіндегі Рио-Гальегоста жазғы температура 17-21°C (түнде 6-10°C), ал қысқы температура 2-6°C, түндері -5-0°C аралығында, жағалауда орналасқандықтан. Құрғақшылыққа қарамастан қар жиі жауады, температура -18°C-тан төмен түсіп, бірнеше күн бойы мұзды болып қалуы мүмкін. Рио-Гальегос сонымен қатар жер бетіндегі ең желді жерлердің бірі болып саналады, желдің жылдамдығы кейде сағатына 100 км-ге жетеді. Тьерра-дель-Фуэго батысында өте ылғалды, оңтүстігінде салыстырмалы түрде ылғалды, ал солтүстігі мен шығысында құрғақ. Жазы суық (солтүстікте 13-18°C, оңтүстікте 12-16°C, түндері әдетте 3-8°C), оңтүстікте бұлтты және желді. Қысы қараңғы және суық, бірақ оңтүстік және батыстағы экстремалды температуралар жоқ (Ушуая сирек -10°C-қа жетеді, бірақ бірнеше ай бойы 0°C шамасында тұрады, ал қар көп жаууы мүмкін). Шығыс және солтүстікте қыстар әлдеқайда қатал, суық жел Атлант мұхитының жағасындағы Рио-Грандеге дейін температураны -20°C-қа дейін төмендетеді. Көптеген аймақтарда тіпті жаз айларында да қар жаууы мүмкін.

Patagonia's climate is mostly cool and dry year round. The east coast is warmer than the west, especially in summer, as a branch of the southern equatorial current reaches its shores, whereas the west coast is washed by a cold current. However, winters are colder on the inland plateaus east of the slopes and further down the coast on the southeast end of the Patagonian region. For example, at Puerto Montt, on the inlet behind Chiloé Island, the mean annual temperature is and the average extremes are , whereas at Bahía Blanca near the Atlantic coast and just outside the northern confines of Patagonia, the annual temperature is and the range much greater, as temperatures above 35°C and below −5°C are recorded every year. At Punta Arenas, in the extreme south, the mean temperature is and the average extremes are The prevailing winds are westerly, and the westward slope has a much heavier precipitation than the eastern in a rainshadow effect;

The northern Atlantic coast has warm summers (28 to 32°C, but with relatively cool nights at 15°C) and mild winters, with highs around 12°C and lows about 2–3°C. Occasionally, temperatures reach −10 or 40°C, and rainfall is very scarce. The weather only gets a bit colder further south in Chubut, and the city of Comodoro Rivadavia has summer temperatures of 24 to 28°C, nights of 12 to 16°C, and winters with days around 10°C and nights around 3°C, and less than 250 mm of rain. However, a drastic drop occurs as one moves south to Santa Cruz; Rio Gallegos, in the south of the province, has summer temps of 17 to 21°C, (nights between 6 and 10°C) and winter temperatures of 2 to 6°C, with nights between −5 and 0°C, despite being right on the coast. Snowfall is common despite the dryness, and temperatures are known to fall to under −18°C and to remain below freezing for several days in a row. Rio Gallegos is also among the windiest places on Earth, with winds reaching 100 km/h occasionally. Tierra del Fuego is extremely wet in the west, relatively damp in the south, and dry in the north and east. Summers are cool (13 to 18°C in the north, 12 to 16°C in the south, with nights generally between 3 and 8°C), cloudy in the south, and very windy. Winters are dark and cold, but without the extreme temperatures in the south and west (Ushuaia rarely reaches −10°C, but hovers around 0°C for several months, and snow can be heavy). In the east and north, winters are much more severe, with cold snaps bringing temperatures down to −20°C all the way to the Rio Grande on the Atlantic coast. Snow can fall even in the summer in most areas, as well.

Фауна

Гуанако (Lama guanicoe), Оңтүстік Америка пумасы (Puma concolor concolor), Патагония түлкісі (Lycalopex griseus), Патагония шошқа мұрынды тырнағы (Conepatus humboldtii) және Магеллан туко-тукосы (Ctenomys magellanicus; жер астында тіршілік ететін кеміргіш) – Патагония жазықтарының ең ерекше сүтқоректілері. Патагония даласы гуанако мен Дарвиннің реасының (Rhea pennata) соңғы бекіністерінің бірі болып табылады, оларды Техуэльхтер аңшылыққа шығарған, терілері үшін, атыс қарулары мен жылқылар таралуға дейін оларды жаяу, болалармен аулаған; бұрынғыда олар жергілікті тұрғындардың негізгі күнкөріс көзі болған, оларды жылқыда, иттің көмегімен және болалармен аулаған. Vizcachas (Lagidum spp.) және Патагония марасы. Су құстарының көптеген түрлері.

Патагонияның тұщы су балықтарының фаунасы Оңтүстік жарты шардағы басқа ұқсас аймақтармен салыстырғанда салыстырмалы түрде шектеулі. Аргентина бөлігінде 29 түрлі тұщы су балығы бар, оның 18-і жергілікті. Ал қалғандары Оңтүстік Американың солтүстік бөлігінен әкелінген, олардың ішінде троуттың бірнеше түрі, қарапайым сазан және басқа да түрлер бар. Жергілікті балықтарға осмеридтер (Aplochiton және Galaxias), қоңыраулы балықтар (Percichthys), сомдар (Diplomystes, Hatcheria және Trichomycterus), Неотропикалық күміс балықтар (Odontesthes) және карактеридтер (Astyanax, Cheirodon, Gymnocharacinus және Oligosarcus) жатады.

Колумбқа дейінгі Патагония (б.з.д. 10 000 - б.з. 1520)

Адамдар бұл өңірде мыңдаған жылдар бойы қоныстанған, ал кейбір ерте археологиялық жағдайлар б.з.д. 13 мың жылдыққа дейін соқталады, бірақ б.з.д. 10 мың жылдық шамасындағы кейінгі мерзімдері анығырақ танылған. Чилидің Ланкихью провинциясындағы Монте-Вердеде адам қызметінің куәліктері б.з.д. 12 500 жылға дейін соқталады. Патагонияның оңтүстігіндегі Ультима-Эсперанса және Огняндық жердегі Трес-Аройоста осы мерзімді растайтын іздер бар. Исла Гранде де Тиерра-дель-Фуэго ерте голоценде (шамамен 9000 жыл бұрын) Риеско аралымен сол кездегідей материкке жалғасқан болуы мүмкін. Салезиан миссионері Джузеппе Мария Бовуар жазған Селкнам дәстүрінде Селкнамдар Тиерра-дель-Фуэгоға құрлық арқылы келгені, ал кейіннен теңіз олардың кешуін су басып, солтүстікке қайту мүмкін болмағаны айтылады. Испандық Аргентинадағы егіншілік Мендоса провинциясының оңтүстігіне дейін таралған. Патагонияның жақын жерлеріндегі ауыл шаруашылығы кейде осы шектен тысқары жерлерде де жүргізілген, бірақ халық уақытында егіншілікпен айналыспайтын өмір салтына қайта оралған. Патагонияның Атлант жағалауын 1520 жылы Фердинанд Магеллан басқарған испан экспедициясы толыққанды зерттеген. Ол жағалаумен өте келе, оның ең әсерлі ерекшеліктеріне атау берді – Сан-Матиас шығанағы, 11 000 Қыздың мүйісі (қазіргіде жай ғана Вирхенес мүйісі) және басқалары. Магелланның флоты 1520 жылдың 21 тамызында оңтүстіске қарай сапарын жалғастырмас бұрын, ол Пуэрто-Сан-Хулиан деп атаған жерде қиын қысқы маусымды өткізді. Осы уақытта ол жергілікті тұрғындармен кездесті, олардың Техуэльче халқы болған болуы мүмкін, оның хабаршысы Антонио Пигафетта оларды Патагон деп аталатын алыптар деп сипаттады. Аймақ 1529 жылы Америкадағы испан империясының губернаторлықтарына берілген Нью-Леон губернаторлығының испан отарлық аймағы болды. Аймақ 1534 жылы қайта анықталды және Оңтүстік Америка материгінің ең оңтүстік бөлігінен және Антарктидаға қарай аралдардан тұрды. 1535 жылы Сан-Матиастан Симон де Алкасаба и Сотомайор (Испанияның Карл I-і оған Батыс Патагонияны тапсырған) жіберген Родриго де Исла, Ұлы Патагония жазығын кесіп өткен еуропалықтың біріншісі болған деп есептеледі. Егер оның басқаруындағы адамдар көтеріліс жасаса, ол Анд тауларын өтіп, Тынық мұхитының жағалауына жете алатын еді. Педро де Мендоса, оған ел келесі рет берілді, Буэнос-Айреске негіз салды, бірақ оңтүстікке бармады. Хуан Ладрильерос (1539), Хуртадо де Мендоса (1557) Тынық мұхитының жағалауларын танытуға көмектесті, ал сэр Фрэнсис Дрейктің 1577 жылғы Атлант жағалауы арқылы, Магеллан бұғазы арқылы және Тынық мұхитының жағалауымен солтүстікке қарай жасаған саяхаты естен кетпес болды, бірақ Патагония географиясының сипаттамалары көбінесе испан зерттеушісі Педро Сармиенто де Гамбоаға (1579–1580) тиесілі, ол өзін әсіресе оңтүстік-батыс аймағына арнап, мұқият және дәл зерттеулер жүргізді. Ол Nombre de Jesús және San Felipe қалаларында қоныстар құрды, бірақ испан үкіметі оларға қамқорлық көрсетпеді, соңғысы Томас Кавендиш 1587 жылы өзінің айналма сапары кезінде келгенге дейін тасталып кетті, сондықтан ол оны Аштық порты деп атады. Хорн мүйісінен айнала жол ашылғаннан кейін, испан тәжі 18 ғасырға дейін оңтүстік Патагонияға қызығушылық танытпады, ол кезде Кармен де Патагонес, Сан-Хосе, Пуэрто-Десадо және Нуэва-Колония Флоридабланка жағалаудағы қоныстар құрылды, бірақ ол аймаққа қатысты заңды құқығын сақтап қалды. 1669 жылы Пуэрто-Десадо айналасындағы ауданды Джон Дэвис зерттеді және 1670 жылы Англия королі Чарльз II үшін сэр Джон Нарборо оны иеленді, бірақ ағылшындар елді мекендер құруға немесе ішкі жерлерді зерттеуге тырыспады.

Human habitation of the region dates back thousands of years, with some early archaeological findings in the area dated to at least the 13th millennium BC, although later dates around the 10th millennium BC are more securely recognized. Evidence exists of human activity at Monte Verde in Llanquihue Province, Chile, dated to around 12,500 BC. in Última Esperanza in southern Patagonia, and Tres Arroyos on Tierra del Fuego, that support this date. It is possible that Isla Grande de Tierra del Fuego was connected to the mainland in the Early Holocene (c. 9000 years BP) much in the same way that Riesco Island was back then. A Selk'nam tradition recorded by the Salesian missionary Giuseppe María Beauvoir relate that the Selk'nam arrived in Tierra del Fuego by land, and that the Selk'nam were later unable to return north as the sea had flooded their crossing. Agriculture was practised in Pre Hispanic Argentina as far south as southern Mendoza Province. Agriculture was at times practised beyond this limit in nearby areas of Patagonia but populations reverted at times to non agricultural lifestyles. The Atlantic coast of Patagonia was first fully explored in 1520 by the Spanish expedition led by Ferdinand Magellan, who on his passage along the coast named many of its more striking features – San Matías Gulf, Cape of 11,000 Virgins (now simply Cape Virgenes), and others. Magellan's fleet spent a difficult winter at what he named Puerto San Julián before resuming its voyage further south on 21 August 1520. During this time, it encountered the local inhabitants, likely to be Tehuelche people, described by his reporter, Antonio Pigafetta, as giants called Patagons. The territory became the Spanish colony of the Governorate of New Léon, granted in 1529 to Governor es, part of the Governorates of the Spanish Empire of the Americas. The territory was redefined in 1534 and consisted of the southernmost part of the South American continent and the islands towards Antarctica. Rodrigo de Isla, sent inland in 1535 from San Matías by Simón de Alcazaba y Sotomayor (on whom western Patagonia had been conferred by Charles I of Spain, is presumed to have been the first European to have traversed the great Patagonian plain. If the men under his charge had not mutinied, he might have crossed the Andes to reach the Pacific coast. Pedro de Mendoza, on whom the country was next bestowed, founded Buenos Aires, but did not venture south. es (1539), Juan Ladrilleros (1557), and Hurtado de Mendoza (1558) helped to make known the Pacific coasts, and while Sir Francis Drake's voyage in 1577 down the Atlantic coast, through the Strait of Magellan and northward along the Pacific coast, was memorable, yet the descriptions of the geography of Patagonia owe much more to the Spanish explorer Pedro Sarmiento de Gamboa (1579–1580), who, devoting himself especially to the south west region, made careful and accurate surveys. The settlements that he founded at Nombre de Jesús and San Felipe was neglected by the Spanish government, the latter being abandoned before Thomas Cavendish visited it in 1587 during his circumnavigation, and so desolate that he called it Port Famine. After the discovery of the route around Cape Horn, the Spanish Crown lost interest in southern Patagonia until the 18th century, when the coastal settlements Carmen de Patagones, San José, Puerto Deseado, and Nueva Colonia Floridablanca were established, although it maintained its claim of a de jure sovereignty over the area. In 1669, the district around Puerto Deseado was explored by John Davis and was claimed in 1670 by Sir John Narborough for King Charles II of England, but the English made no attempt to establish settlements or explore the interior.

Патагониялық алыптар: еуропалықтардың алғашқы түсінігі

Патагонияны алғаш зерттеген еуропалықтар сол кездегі еуропалықтардың орташа бойынан жергілікті халықтың биік екенін байқады, бұл кейбіреулерін патагониялықтардың алыптар екеніне сендірді. Антонио Пигафеттаның айтуынша, 1512 жылы жарық көрген бұл кітап «Пальмерин де Олива» романының жалғасы болды; сол кезде бұл кітап өте танымал болды және Магелланның сүйікті оқулығы еді. Магелланның тері киім киген, шикі ет жеген жергілікті тұрғындарды көруі Васкестің кітабындағы өркениетсіз Патагонды еске түсірді. Романшы және саяхатшы Брюс Чатвин өзінің «Патагонияда» атты кітабында «Патагон» және «Патагония» сөздерінің этимологиялық тамырларын қарастырады, «Патагон» мен «грекше патагос» сөздерінің ұқсастығына назар салады, ол «құбылу» немесе «тіс қату» деген мағына береді (өзінің шежіресінде Пигафетта патагониялықтарды «тор сияқты арыстандай құбылып тұрғандарымен» сипаттайды). Пигафеттаның баяндамасынан туған аймаққа деген қызығушылықтың басты себебі – оның жергілікті тұрғындармен кездесуі туралы айтқан сөздері болды, олардың бойы 9-12 футқа жетеді деп мәлімдеді – «біз оның белдеріне ғана жете алдық» – содан кейін Патагония «үлкен аяқтар» дегенді білдіреді деген ой туды. Бұл патагониялық алыптар немесе патагондардың осы айтылған руы сол кезде аз танымал және алыс болған аймақтың еуропалық түсінігіне еніп, кейінгі экспедициялар мен сэр Фрэнсис Дрейк сияқты танымал саяхатшылардың есептерімен одан әрі күшейді, олар бұл есептерді растағандай болды. Жаңа әлемнің алғашқы карталары кейде Патагония аймағына «regio gigantum» («алыптар аймағы») деген жазуды қосты. 1611 жылы Патагония құдайы Сетебос (Пигафеттада Сеттабод) «Темпест» пьесасын тыңдағандарға таныс болды. Бұл идея мен жалпы сенім тағы 250 жыл бойы сақталды және 1767 жылы «ресми» (бірақ анонимді) есеп жарияланғанда қайта жанданды, онда HMS Dolphin кемесімен Комодор Джон Байронның әлемді айналып өту сапары туралы айтылды. Байрон мен оның экипажы жағалауда біраз уақыт өткізді, ал жарияланым («Ер шарының айналасындағы саяхат, Ұлылық Кемесі Дельфинмен») олардың бар екенін дәлелдейтіндей болды; жарияланым бірден бестселлерге айналды, мыңдаған қосымша даналары құлшыныспен күтетін жұртшылыққа сатылды, ал аймақ туралы бұрынғы есептер асығыс жарияланды (тіпті алып сияқты адамдар туралы ештеңе айтылмаған есептер де). Алайда, Патагониядағы алыптарға деген қызығушылық бірнеше жылдан кейін, толығырақ және талдаулық есептер жарияланғанда азайды. 1773 жылы Джон Хоуксворт Адмиралтейство атынан ағылшын оңтүстік жарты шарындағы зерттеушілердің, соның ішінде Джеймс Кук пен Джон Байронның күнделіктерінен құралған жинақты жариялады. Бұл жарияланымда Байрон экспедициясы кездескен адамдардың бойы 2 метрден аспайтыны анық болды, олар өте биік болғанмен, алыптар емес еді. Қызығушылық тез басылды, бірақ бұл идеяға деген сенім кейбір топтарда 20 ғасырға дейін сақталды.

The first European explorers of Patagonia observed that the indigenous people in the region were taller than the average Europeans of the time, prompting some of them to believe that Patagonians were giants. According to Antonio Pigafetta, This book, published in 1512, was the sequel of the romance Palmerín de Oliva;it was much in vogue at the time, and a favorite reading of Magellan. Magellan's perception of the natives, dressed in skins, and eating raw meat, clearly recalled the uncivilized Patagón in Vázquez's book. Novelist and travel writer Bruce Chatwin suggests etymological roots of both Patagon and Patagonia in his book, In Patagonia, noting the similarity between "Patagon" and the Greek word παταγος, which means "a roaring" or "gnashing of teeth" (in his chronicle, Pigafetta describes the Patagonians as "roaring like bulls"). The main interest in the region sparked by Pigafetta's account came from his reports of their meeting with the local inhabitants, whom they claimed to measure some 9 to 12 feet in height – "so tall that we reached only to his waist" – hence the later idea that Patagonia meant "big feet". This supposed race of Patagonian giants or Patagones entered into the common European perception of this then little known and distant area, to be further fueled by subsequent reports of other expeditions and famous travelers such as Sir Francis Drake, which seemed to confirm these accounts. Early charts of the New World sometimes added the legend regio gigantum ("region of the giants") to the Patagonian area. By 1611, the Patagonian god Setebos (Settaboth in Pigafetta) was familiar to the hearers of The Tempest. The concept and general belief persisted for a further 250 years and was to be sensationally reignited in 1767 when an "official" (but anonymous) account was published of Commodore John Byron's recent voyage of global circumnavigation in HMS Dolphin. Byron and crew had spent some time along the coast, and the publication (Voyage Round the World in His Majesty's Ship the Dolphin) seemed to give proof positive of their existence; the publication became an overnight bestseller, thousands of extra copies were to be sold to a willing public, and other prior accounts of the region were hastily republished (even those in which giant like folk were not mentioned at all). However, the Patagonian giant frenzy died down substantially only a few years later, when some more sober and analytical accounts were published. In 1773, John Hawkesworth published on behalf of the Admiralty a compendium of noted English southern hemisphere explorers' journals, including that of James Cook and John Byron. In this publication, drawn from their official logs, the people Byron's expedition had encountered clearly were no taller than 6 feet (2 m), very tall but by no means giants. Interest soon subsided, although awareness of and belief in the concept persisted in some quarters even into the 20th century.

Испанияның аванпосты

Магеллан бұғазындағы испандықтардың отарлау әрекеттері сәтсіз аяқталуы Чилоэ архипелагінің батыс Патагония аймағын сыртқы басқыншылықтардан қорғау міндетін алуына себеп болды. 1645 жылы қайта құрылған Вальдивия және Чилоэ күзетшілер рөлін атқарып, испандықтар Патагонияның барлық аймақтарынан ақпарат пен хабарлар жинаған орталықтарға айналды. Корсарлар мен қарақшылардың қаупіне байланысты испан билігі жаулардың жергілікті халықтан қолдау алу мүмкіндігін жою мақсатында Гуаитекс архипелагын халықтан босатуға бұйрық берді. Хосе Мигель Каррера соңында Анд тауларын кесіп Чилиге өтуді және Чилидегі қарсыластарын құлатуды жоспарлады. Қазіргі Аргентина мен Чилидегі соңғы роялистік қарулы топ – Пинчеира бауырлары, Чилидегі патриоттар бақылауды нығайтқаннан кейін Чилианның маңайынан солтүстік Патагонияға Анд таулары арқылы көшіп келді. Пинчеира бауырлары – еуропалық испан, американдық испан, метистер мен жергілікті халықтардан құралған заңсыз топ болды. Бұл топ Ранкелес және Бороанос тайпаларымен одақтасқандықтан Патагонияға көше алды. Чили тарихшылары бұл оқиғаны Патагониядағы uti possidetis iuris принципі ретінде құрметпен қарастырады. 19 ғасырдың басында солтүстік Патагонияның жергілікті халқы арауканизацияға ұшырады, көптеген мапучелер көшпелі өмір салтын ұстанған мал өсірушілер немесе Аргентина ауылдарын тонаушылар ретінде Патагонияға көшіп келді. Шабуылдар кезінде ұрланған мал (малоне) таулы жолдар арқылы Чилиге әкелініп, тауарларға, әсіресе алкогольдік ішімдіктерге саудаланып тұрды. Бұл сауданың негізгі жолы "Камино де лос чиленос" деп аталды және Буэнос-Айрес провинциясынан Нойкен провинциясының таулы жолдарына дейін шамамен 1000 км-ге созылды. Лонко Кальфукура 1830 жылы Буэнос-Айрес губернаторы Хуан Мануэль де Росастың Бороано халқына қарсы күресуге шақыруынан кейін Анд тауларын кесіп Чилиден Пампасқа өтті. 1859 жылы ол 3000 жауынгермен Аргентинадағы Бахиа-Бланкаға шабуыл жасады. Кальфукурадағыдай, көптеген мапуче тайпалары Аргентинаның ішкі қақтығыстарына араласты, олар Десерт жаулап алынғанға дейін жалғасты. Мал ұрлықтарына қарсы тұру үшін Аргентина 1870 жылдары Пампас аймағында "Занья де Альсина" деп аталатын бекініс қабырғасын салды. 19 ғасырдың ортасында Аргентина мен Чилидің жаңадан тәуелсіз елдері оңтүстікке қарай кеңейтудің агрессивті кезеңін бастады, бұл аймақтың жергілікті халқымен қақтығыстарды күшейтті. 1860 жылы француз саяхатшысы Орели Антуан де Туненс өзін мапучелердің Араукания және Патагония корольдігінің патшасы деп жариялады. Бернардо О'Хиггинстің соңғы нұсқауларын орындаған Чили президенті Мануэль Булнес Магеллан бұғазына экспедиция жіберіп, 1843 жылы Фуэрте Булнес бекінісін құрды. Бес жылдан кейін Чили үкіметі негізгі елді мекенді қазіргі Пунта-Аренас орнына көшірді, бұл Оңтүстік Патагониядағы ең көне тұрақты елді мекенге айналды. Пунта-Аренастың құрылуы Чилидің Магеллан бұғазына деген талабын бекітуде маңызды рөл атқарды. 1860 жылдары Фолкленд аралдарынан қойлар Магеллан бұғазының айналасындағы жерлерге әкелінді, ал 19 ғасыр бойы қой шаруашылығы Оңтүстік Патагониядағы ең маңызды экономикалық секторға айналды. Джордж Чаворт Мустерс 1869 жылы техуелцтер тобымен бірге елдің барлық ұзындығы бойынша солтүстік-батыстағы Манзанероларға дейін саяхаттап, халық және олардың өмір салты туралы көптеген ақпарат жинады.

The Spanish failure at colonizing the Strait of Magellan made Chiloé Archipelago assume the role of protecting the area of western Patagonia from foreign intrusions. Valdivia, reestablished in 1645, and Chiloé acted as sentries, being hubs where the Spanish collected information and rumors from all over Patagonia. As a result of the corsair and pirate menace, Spanish authorities ordered the depopulation of the Guaitecas Archipelago to deprive enemies of any eventual support from native populations. José Miguel Carrera ultimately planned to cross the Andes into Chile and oust his rivals in Chile. The last royalist armed group in what is today Argentina and Chile, the Pincheira brothers, moved from the vicinities of Chillán across the Andes into northern Patagonia as patriots consolidated control of Chile. The Pincheira brothers was an outlaw gang made of Europeans Spanish, American Spanish, Mestizos and local indigenous peoples. This group was able to move to Patagonia thanks to its alliance with two indigenous tribes, the Ranqueles and the Boroanos. and Chilean historians respectably as uti possidetis iuris in Patagonia.]] In the early 19th century, the araucanization of the natives of northern Patagonia intensified, and many Mapuches migrated to Patagonia to live as nomads that raised cattle or pillaged the Argentine countryside. The cattle stolen in the incursions (malones) were later taken to Chile through the mountain passes and traded for goods, especially alcoholic beverages. The main trail for this trade was called Camino de los chilenos and runs a length around 1000 km from the Buenos Aires Province to the mountain passes of Neuquén Province. The lonco Calfucurá crossed the Andes from Chile to the pampas around 1830, after a call from the governor of Buenos Aires, Juan Manuel de Rosas, to fight the Boroano people. In 1859, he attacked Bahía Blanca in Argentina with 3,000 warriors. As in the case of Calfucura, many other bands of Mapuches got involved in the internal conflicts of Argentina until Conquest of the Desert. To counter the cattle raids, a trench called the Zanja de Alsina was built by Argentina in the pampas in the 1870s. In the mid 19th century, the newly independent nations of Argentina and Chile began an aggressive phase of expansion into the south, increasing confrontation with the Indigenous peoples of the region. In 1860, French adventurer Orelie Antoine de Tounens proclaimed himself king of the Kingdom of Araucanía and Patagonia of the Mapuche. Following the last instructions of Bernardo O'Higgins, the Chilean president Manuel Bulnes sent an expedition to the Strait of Magellan and founded Fuerte Bulnes in 1843. Five years later, the Chilean government moved the main settlement to the current location of Punta Arenas, the oldest permanent settlement in Southern Patagonia. The creation of Punta Arenas was instrumental in making Chile's claim of the Strait of Magellan permanent. In the 1860s, sheep from the Falkland Islands were introduced to the lands around the Straits of Magellan, and throughout the 19th century, sheepfarming grew to be the most important economic sector in southern Patagonia. George Chaworth Musters in 1869 wandered in company with a band of Tehuelches through the whole length of the country from the strait to the Manzaneros in the northwest, and collected a great deal of information about the people and their mode of life.

Шөлді жаулап алу және 1881 жылғы келісім

Аргентина билігі арауканизацияланған тайпалардың Чилимен тығыз байланысы Чилиге Пампас аймағына белгілі бір ықпал етеді деп алаңдады. Аргентина билігі Патагония үшін Чилимен соғыс болған жағдайда, жергілікті тұрғындар чилиліктердің жағына шығып, соғыс Буэнос-Айрес маңына жеткізіледі деп қорқып отырды. 20-шы ғасырдың басында екі елдің арасындағы шекара британдық тәждің делдалдығы арқылы Патагонияда белгіленді. Содан бері көптеген түзетулер енгізілді, соңғы дау 1994 жылы Рио-де-Жанейрода құрылған төрелік сот арқылы шешілді. Сот Аргентинаға Оңтүстік Патагония мұздықтары, Серро Фиц Рой және Лагуна-дель-Десьертоға егемендік берді. 1902 жылға дейін Патагония халқының көп бөлігі Чилоэ архипелагының (чилоттар) тумасы болды, олар ірі мал шаруашылығында жұмыс істеді. Олар қолмен жұмыс істегендіктен, олардың әлеуметтік статусы гаучолар мен аргентиналық, чилилік және еуропалық жер иелері мен әкімшілерден төмен болды. 1902 жылға дейін және кейін, шекаралар белгіленгеннен кейін Аргентина көптеген чилоттарды өз территориясынан қуды, себебі Аргентинада көптеген чилиліктердің болуы олардың болашақ бақылауына қауіп келтіруі мүмкін деп қорқып отырды. Осы жұмысшылар қазіргі Айсен аймағында Чилидің ішкі аймағындағы алғашқы поселенің негізін қалады; Балмаседа. Чилидің орманды жағында жақсы жайылымдық жерлер болмағандықтан, иммигранттар орманды өртеп, екі жылдан астам уақытқа созылатын өрттерді тудырды. Энергия өндірісі де жергілікті экономиканың маңызды бөлігі болып табылады. Аргентинаның континенттік Патагониясын қамтитын теміржол желілері мұнай, кен, ауыл шаруашылығы және энергетика салаларын қамтамасыз ету үшін жоспарланды, сондай-ақ Сан-Карлос-де-Барилоше мен Буэнос-Айресті байланыстыратын желі салынды. Басқа желілердің бөліктері оңтүстікке қарай салынды, бірақ қазіргі уақытта қолданылып жүрген жалғыз желілер – Эскельдегі Ла Трочита, Ушуаядағы Әлем соңы пойзы (екеуі де мұра желілері) және Перито Мореноға дейінгі Tren Histórico de Bariloche қысқа маршруты. Батыс орманды Патагония тауларында және архипелагтарда ағаш өңдеу тарихи түрде экономиканың маңызды бөлігі болды; ол Аргентинадағы Науэль-Уапи және Лаккар көлдерінің және Чилидегі Гуайтекас архипелагының аймақтарын жайлауға түрткі болды.

Argentine authorities worried that the strong connections araucanized tribes had with Chile would allegedly give Chile certain influence over the pampas. Argentine authorities feared that in an eventual war with Chile over Patagonia, the natives would side with the Chileans and the war would be brought to the vicinity of Buenos Aires. During the first years of the 20th century, the border between the two nations in Patagonia was established by the mediation of the British crown. Numerous modifications have been made since then, the last conflict having been resolved in 1994 by an arbitration tribunal constituted in Rio de Janeiro. It granted Argentina sovereignty over the Southern Patagonia Icefield, Cerro Fitz Roy, and Laguna del Desierto. Until 1902, a large proportion of Patagonia's population were natives of Chiloé Archipelago (Chilotes), who worked as peons in large livestock farming estancias. Because they were manual laborers, their social status was below that of the gauchos and the Argentine, Chilean, and European landowners and administrators. Before and after 1902, when the boundaries were drawn, Argentina expelled many Chilotes from their territory, as they feared that having a large Chilean population in Argentina could pose a risk to their future control. These workers founded the first inland Chilean settlement in what is now the Aysén Region; Balmaceda. Lacking good grasslands on the forest covered Chilean side, the immigrants burned down the forest, setting fires that could last more than two years. Energy production is also a crucial part of the local economy. Railways were planned to cover continental Argentine Patagonia to serve the oil, mining, agricultural, and energy industries, and a line was built connecting San Carlos de Bariloche to Buenos Aires. Portions of other lines were built to the south, but the only lines still in use are La Trochita in Esquel, the Train of the End of the World in Ushuaia, both heritage lines,
and a short run Tren Histórico de Bariloche to Perito Moreno. In the western forest covered Patagonian Andes and archipelagoes, wood logging has historically been an important part of the economy; it impelled the colonization of the areas of the Nahuel Huapi and Lácar lakes in Argentina and Guaitecas Archipelago in Chile.

Мал шаруашылығы

XIX ғасырдың соңында енгізілген қой шаруашылығы – негізгі экономикалық қызмет болып табылады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өркендегеннен кейін, әлемдік жүн бағасының төмендеуі Аргентинадағы қой шаруашылығына әсер етті. Бүгінде Аргентинаның 15 миллион қойының шамамен жартысы Патагонияда, ал солтүстіктегі Пампас аймағында қой шаруашылығының тоқтауына байланысты бұл үлес артып келеді. Чубут (көбінесе Мерино) жүннің ең ірі өндірушісі, ал Санта-Круз (Корридейл және бірқатар Мерино) – екінші орында. 2002 жылы песоның девальвациясы және жүнге әлемдік сұраныстың күшеюі (Қытай мен Еуроодақ бастамасымен) қой шаруашылығын жаңартты. Бірақ жаңа сойым сору орындарына инвестициялар аз (көбінесе Комодоро Ривадавия, Трелев және Рио Гальегос қалаларында), сондай-ақ фитосанитарлық шектеулер қой етін экспорттау көлемін жиі азайтады. Кордильера тауларындағы кең жазықтар жеткілікті жайылымдық жерлерді қамтамасыз етеді, ал оңтүстік аймақтың төмен ылғалдылығы мен қолайсыз ауа райы Мерино және Корридейл қойларын өсіруге ыңғайлы жағдай жасайды. Мал шаруашылығында мұнан өзге аз мөлшерде ірі қара, шошқа және жылқы да бар. Қой шаруашылығы басқа жұмыс орындарының аз болуына байланысты ауылдық аймақтарда аз, бірақ маңызды жұмыспен қамтуды қамтамасыз етеді.

Туризм

XX ғасырдың екінші жартысында туризм Патагония экономикасының маңызды бөлігіне айналды. Алғашқыда шалқары саяхаттарға арналған алыс аймақ болған Патагония, қазірде жоғары санаттағы туристерді, Хорн мүйісін айналатын немесе Антарктидаға сапар шегетін круиздік кемелердегі жолаушыларды, сондай-ақ табиғатты зерттеуге және белсенді демалысқа ұмтылғандарды қызықтыруда. Басты туристік тартымдарға Перито Морено мұздығы, Вальдес түбегі, Аргентина көлдері аймағы және Ушуая мен Тьерра-дель-Фуэго кіреді (қала Антарктидаға саяхаттар үшін де бастапқы нүкте болып табылады, осы арқылы одан да көп саяхатшы келдіреді). Туризм жергілікті және экспорттық нарықтарды кеңейтіп, мапуче қолөнері, гуанако тоқымалары, тәттілер және консервілер сияқты дәстүрлі өнеркәсіптерге жаңа мүмкіндіктер ашты.

Энергия

Аргентиналық Патагониядағы ауыл шаруашылығы аймақтарында жауын-шашынның сирек болуына байланысты, суару үшін көптеген бөгеттер салынған, олардың кейбіреулері гидроэнергетика мақсатында да қолданылады. Лимай өзені бойында салынған бес бөгетте гидроэлектр энергиясы өндіріледі: Аликура, Пиедра-дель-Агила, Пичи-Пикун-Леуфу, Эль-Шокон және Арройито. Неукен өзеніндегі Серрос Колорадос кешенімен бірге, олар елдегі жалпы гидроэлектрлік қуаттың төрттен бірінен астамын құрайды. Патагония әрқашан Аргентинаның және Чилидің жалғыз дәстүрлі мұнай мен газ өндіретін аймағы болды. Мұнай мен газ Патагонияның ең халқы көп қалалық аймағы – Неукен Сиполеттидің дамуына, сондай-ақ Комодоро Ривадавия, Пунта-Аренас және Рио-Гранде қалаларының өсуіне маңызды үлес қосты. Неукен алабының гидравликалық жарылыс арқылы кең ауқымды дәстүрлі емес мұнай және газ қорының игеруі жаңа ғана басталды, бірақ YPF Chevron Loma Campana кен орны, Vaca Muerta формациясында орналасқан, бұрынғы YPF бас директоры Мигель Галлусионың сөзіне сәйкес, Солтүстік Америкадан тыс әлемдегі ең ірі тақтатас мұнайы өндіретін кен орны болып табылады. Патагонияның күшті желдері осы аймақты Аргентинаның жел энергиясының негізгі көзіне айналдырды және жел энергиясын өндіруді едәуір арттыру жоспарлары жасалған. Рио-Турбио аймағында көмір өндіріледі және электр энергиясын өндіру үшін қолданылады.

Ас мәзірі

Аргентиналық Патагония тағамдары көбінесе Буэнос-Айрес тағамдарымен ұқсас – грильде пісірілген ет және макарон, жергілікті ингредиенттерді кеңінен пайдаланады, ал аймаққа импортталатын өнімдерді сирек қолданады. Қой еті Патагонияның дәстүрлі еті саналады, ол ашық отта бірнеше сағат бойы пісіріледі. Кейбір нұсқаулықтарда аң еті, әсіресе гуанако, елік және қабан еттері мейрамханаларда танымал екені айтылады. Дегенмен, гуанако Чили мен Аргентинада қорғалатын жануар болғандықтан, оны мейрамханаларда жиі кездестіру екіталай. Алмалы қарақабақ және центолла (патша крабы) да көптеп кездеседі, бірақ центолланың тым көп аулануы оны сирек кездесетін етіп жіберді. Барилоше маңындағы аймақта шоколад дүкендері мен тіпті фондю ресторандары бар Альпілік тағамдар дәстүрі сақталған, ал шайханалар Гайман мен Тревелиндегі, сондай-ақ таулардағы Уэльс қауымдастықтарының айрықша белгісі болып табылады. Сондай-ақ, ірі жерлерге иелік ететін табиғатты қорғаушы Дуглас Томпкинс сияқты тұлғалар бар. Бұл жағдай жергілікті тұрғындармен және Чили мен Аргентина үкіметтерімен бірнеше қайшылықтарға әкелді, мысалы, Дуглас Томпкинстің Пумалин саябағындағы Carretera Austral жобаланған бағытына қарсылығы. Тед Тернерге тиесілі екі мүлік те дау тудырып отыр: "Nahuel Huapi" ұлттық паркінің ішінде орналасқан "La Primavera" ранчосы және "Collón Cura" ранчосы.

Әдебиетте

Жюль Верннің 1867–1868 жылғы романы «Каставейлерді іздеу» (немесе «Капитан Гранттың балалары») капитаны Грантты іздеу, Лорд Гленарванға тиесілі «Дункан» кемесі Оңтүстік Американың Патагония аймағының батыс жағалауына сапарға шыққанда басталады. Кеме экипажы бөлініп кетеді, ал Лорд Гленарван команданы шығысқа қарай Патагония арқылы жетектеп, ақырында «Дунканмен» (ол арада Мүйіс Добысын айналып келген болатын) қайта қосылады. Олаф Степлдонның 1930 жылғы «Соңғы және алғашқы адамдар» романында бейнеленген болашақ тарихта Патагония жаңа әлемдік өркениеттің орталығына айналған, ал Еуропа мен Солтүстік Америка кедейлікке толы артта қалған аймақтарға дейін төмендеген шалқары алыс болашақ кезеңі суреттеледі. Уильям Голдманның 1987 жылғы «Күйеу қалыңдық» фильмінде «Қорқынышты қарақшы Робертс» лақап атын мұра еткен Уэстли, «нағыз» (түпнұсқа) Қорқынышты қарақшы Робертс зейнеткерлікке шығып, «Патагонияда патша сияқты өмір сүреді» дейді. Дэвид Граннның 2023 жылғы деректік кітабы «The Wager: Shipwreck, Mutiny and Murder» HMS Wager кемесінің аман қалған экипажы Чилидің Патагония жағалауында кеме апатына ұшырады, олар өз орналасқан жерін «шамамен 47 градус оңтүстік және 81:40 градус батыс» деп бағалады.