Кіріспе

Чанго халқының көптеген әдет-ғұрыптары мен мәдениеті жоғалып, көп жағдайда олар жойылған деп есептелгенімен, Чилиде 2020 жылдан бері олар заңды түрде түпкілікті халық ретінде мойындалған, және шамамен 4725 адам өзін осы этностың өкілі деп санайды.

Чангоның анықтамасы мен контексі

Бұл мәдениет 8000 жылдық Чинчорро дәстүрінен бастау алды. Басқыншылық пен басқа мәдениеттер мен этностарға бірігудің нәтижесінде Чанго мәдениеті қазір жойылған деп есептеледі. Дегенмен, Чилиде олар 2020 жылдан бері заңды түрде түпкілікті халық ретінде танылған, және шамамен 4725 адам өзін осы этностың өкілі деп жариялайды. Чанголар жеке тайпа немесе этникалық топ емес еді; керісінше, бұл термин Колумбтан бұрынғы дәуірде Чилидің солтүстік және Перудің оңтүстік жағалауында өмір сүрген көптеген әртүрлі жергілікті халықтардың қауымдастығын білдіреді. "Чанго" термині алғаш рет 17 ғасырда испан конкистадорлары қолданған, олар жергілікті қауымдар арасында мәдени айырмашылықты шамалы деп санаған. Сондықтан, "чанго" – ортақ тарих немесе этникалық шығу тегінен гөрі ұқсас өмір салтын ұстанған теңіз халықтарының еркін тобын сипаттайды. Чанго мәдениеті Атакаменос сияқты көршілес мәдениеттермен қатар дамыды. Чанго мәдениеті – Чинчорро дәстүрінің бір бөлігі. Чинчорро тайпасы – теңізге ерекше тәуелді болған аңшы-балықшылар, кем дегенде б.з.д. 8 ғасырдан бастап Атакама жағалауында өмір сүрген. Олар қазіргі антропологтардың қызығушылығын өлгендерді мумиялау салты арқылы тартқан. Папосо аймағындағы чанголар 1870 жылға қарай Чилидің оңтүстік-орталық аймағындағы мапуче халқының тілі – мапудунгун тілінің диалектісінде сөйлеген көрінеді. Антофагаста облысының жағалауында Талтал және Квебрада Мамилла сияқты мапучелерге тиесілі деп саналатын топонимдер бар. Бенжамин Викунья Маккеннадан (1869) басталатын кейбір ескі еңбектерде Чанго халқының бір кезде оңтүстікке қарай Вальпараисоға (33° S) дейін жеткендігі айтылады, бірақ мұны растайтын нақты дәлелдер жоқ.

Чанго экономикасы

Чанго қауымдары ядролық отбасылық бірліктерге негізделген, көшпелі немесе отырықшы топтарға бөлінді. Әр топ басқаларынан тәуелсіз болды және өзіне қажетті азық-түлік пен басқа да ресурстарды өндірді. Чанголар теңіз ресурстарын игеруде шебер болған. Әр топтың нақты балық түріне мамандануы болды, олардың ішінде тунец, конгер балығы, шұбар, сазан, скумбрия және осьминог бар. Балық аулауға қолданылатын салдар бастапқыда қамыстан жасалған қарапайым құрылымдардан бастап, үш ағаш тақтайдан жасалған кемелерге, ал кейіннен ағаш қаңқаға бекітілген терілерге дейін жетісті. Балық аулау үшін торлар, сырғалар және гарпундар қолданылды. Тюлень аулау Чанголардың өмір салты үшін өте маңызды болды, жануардың әрбір бөлігі пайдалы болды. Еті, майы және сүйектері тағам және құралдарға, терілері сал жасауға, ал ішектері балық аулау құралдарын жасауға қолданылды. Тюлень терілерінен басқа, Чанголар викунья жүнін, қауырсындарын, құс терілерін, қабықшаларын, сондай-ақ теңіз жануарларының сүйектері мен тістерін киім, жамылғы, құралдар, ыдыс-аяқ және әшекейлер сияқты тұрмыстық және сәндік бұйымдар жасау үшін пайдаланды. Олар сонымен қатар керамикалық ыдыстар жасап, оларды бояды. Географиялық оқшаулануға қарамастан, Чанголар ішкі тайпалармен сауда жасады, моллюскалар, кептірілген балық, жануар терісі, гуано, май және қабықшаларды жүн, жемістер, жүгері және кокаға айырбастады. Чанголардың үңгір суреттерінде аң аулау мен балық аулаумен айналысатын адамдардың, сондай-ақ тюленьдер, тасбақалар және киттер сияқты теңіз жануарларының бейнелері кездеседі.