Тайвань білім жүйесі: жетістіктер мен сынлар

Кіріспе

Тайваньдағы білім беру жүйесінің шолуы

Тайваньдағы білім беру жүйесі Білім беру министрлігінің жауапкершілігінде. Бұл жүйе әлемдегі ең жоғары нәтижелерді көрсететін оқушыларды дайындайды, әсіресе математика және ғылым салаларында. Бұрынғы президент Ма Ин Чжу 2011 жылдың қаңтарында үкіметтің 2014 жылға дейін он екі жылдық міндетті білім беру бағдарламасын кезең-кезеңмен енгізуі жоспарланғанын мәлімдеді. 2015 жылы тайваньдық студенттер Халықаралық студенттерді бағалау бағдарламасы (PISA) арқылы жүргізілген сынақтарда математика, ғылым және жазылым бойынша әлемдегі үздік көрсеткіштердің бірін көрсетті. Бұл бағдарлама 15 жастағы оқушылардың білім деңгейін бағалауға арналған. Тайвань ОЭСР елдері арасында жазылым, математика және ғылым бойынша алдыңғы қатардағы елдердің бірі. Орташа студенттің көрсеткіші 523,7 балды құрайды, бұл ОЭСР орташа көрсеткішінен (493 бал) жоғары, және оны әлемде жетінші орынға қояды. Сондай-ақ, Тайвань ОЭСР елдері арасында ең білімді жұмыс күшіне ие. Заң бойынша, бар болғаны 9 жылдық білім беру міндетті болғанымен, орта мектепті бітірген студенттердің 95 пайызы кәсіптік-техникалық училищенің, колледждің немесе университеттің студенті болады. Тайваньда конфуцийлік білім беру үлгісі сақталған, ата-аналар сапалы білім алуды тайваньдық отбасылар үшін маңызды басымдық деп санайды және балаларының өміріндегі маңызды мақсаттардың бірі деп есептейді. Тайваньдағы көптеген ата-аналар балаларының мектепте жақсы нәтижелерге қол жеткізуі үшін қабілетінен гөрі күш-жігер мен табандылық маңызды деп ойлайды. Бұл сенімді мұғалімдер, кеңесшілер және мектептер де бөліседі, сондықтан олар ата-аналарды балаларының оқу үлгерімі туралы үнемі хабардар етеді. Көптеген ата-аналар балаларынан жоғары үміт күтеді, оқу жетістіктеріне баса назар аударады және балаларының жақсы баға алуын қамтамасыз ету үшін, соның ішінде университетте оқу үшін қарыз алу сияқты құрбандықтарға барады. Тайваньның білім беру жүйесі Тайваньның экономикалық дамуын ынталандырудағы рөлі, жоғары тест нәтижелері және университеттерге түсу деңгейі үшін мақтауға ие. 25-тен 64 жасқа дейінгі тайваньдықтардың 45 пайызы бакалавр немесе одан жоғары білімге ие. Алайда, білім беру жүйесі жаттап алуға артық көңіл бөлуі және студенттерге шамадан тыс академиялық қысым жасауы үшін де сынға ұшырайды. Тайваньдық студенттер ата-аналарынан, мұғалімдерінен, сыныптастарынан және қоғамнан беделді жұмыс орындарында жұмыс істеу үшін академиялық жетістікке жету үшін үлкен қысымға тап болады, сонымен қатар кәсіптік білім беруден, сыншыл ойлаудан және шығармашылықтан бас тартады. Престижді жұмыс орындарының шектеулі саны және оларды іздеуші университет түлектерінің көптігіне байланысты көптеген адамдар өз күтіктерінен төмен жалақымен төмен лауазымдарда жұмыс істейді. Тайвань университеттері жылдам өзгеріп жатқан жұмыс нарығындағы технологиялық тенденциялар мен жұмыс берушілердің талаптарына жете алмайды деп айтылады, бұл көптеген өзін-өзі бағалаған және жоғары білімді университет түлектерінің біліктіліктерінің сәйкес келмеуіне әкеп соқты. Сонымен қатар, Тайвань үкіметі экономиканы әлсіретуі үшін сынға ұшырады, өйткені ол көптеген жұмыссыз университет түлектерінің сұранысын қанағаттандыру үшін жеткілікті жұмыс орындарын жасай алмады.

The educational system in Taiwan is the responsibility of the Ministry of Education. The system produces pupils with some of the highest test scores in the world, especially in mathematics and science. Former president Ma Ying jeou announced in January 2011 that the government would begin the phased implementation of a twelve year compulsory education program by 2014. In 2015, Taiwanese students achieved one of the world's best results in mathematics, science and literacy, as tested by the Programme for International Student Assessment (PISA), a worldwide evaluation of 15 year old school pupils' scholastic performance. Taiwan is one of the top performing OECD countries in reading literacy, mathematics and sciences with the average student scoring 523.7, compared with the OECD average of 493, placing it seventh in the world and has one of the world's most highly educated labor forces among OECD countries. Although current law mandates only nine years of schooling, 95 percent junior high school students go on to a senior vocational high school, trade school, junior college, or university. In Taiwan, adhering to the Confucian paradigm for education where parents believe that receiving a good education is a very high priority for Taiwanese families and an important goal in their children's life. Many parents in Taiwan believe that effort and persistence matters more than innate ability if their children want to receive better grades in school. These beliefs are shared by the teachers and guidance counselors and the schools as they regularly keep the parents abreast on their child's overall academic performance in the school. Many parents have high expectations for their children, emphasize academic achievement and actively intervene in their children's academic progress by making sure that their children receive top grades and would go on to great sacrifices including borrowing money to put their child through university. Due to its role in promoting Taiwan's economic development, high test results, and high university entrance rate, Taiwan's education system has been praised. 45 percent of Taiwanese aged 25 to 64 hold a bachelor's degree or higher. Furthermore, the education system has been criticized for its overemphasis on rote memorization and excessive academic pressure it places on students. Students in Taiwan are faced with immense pressure to succeed academically from their parents, teachers, peers, and society in order to secure prestigious white collar job positions while eschewing vocational education, critical thinking, and creativity. With a narrow bandwidth of prestigious job positions and a far greater number of university graduates seeking them, many have been employed in lesser positions with salaries far below their expectations. Taiwan's universities have also been criticized for not keeping up with the technological trends and employment demands in its fast moving job market referring to a skills mismatch cited by a number of self assessed and overeducated university graduates. In addition, the Taiwanese government has been criticized for undermining the economy as it has been unable to create enough jobs to support the demands of the numerous unemployed university graduates.

Тарих

Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы, Косинга басқаруындағы Мин қытайлық адалдар, Цин Қытайы және жапондықтар Тайваньда білім беру жүйелерін енгізді. Голланд үкімшілігі кезінде христиан діні оқытылды. Тайваньда Даодун академиясы, Фонгйи академиясы, Хуанси академиясы, Жэнь Вэнь академиясы, Минсин академиясы және Пинтун академиясы сияқты көптеген академиялар болды. 1944–1945 жылдары Чианг Кай-Шек басқаратын Қытай Ұлттық партиясының Қытай Республикасы аралды бақылауға алды; саяси адалдығына күдік туғандықтан, жеке мектептердің инфрақұрылымы шектелді. 1949 жылы ҚХР Тайваньға қайтарылғаннан кейін, тайваньдықтарды ассимиляциялау үшін мемлекеттік мектептерді пайдалануға тырысты; бұл процеске кедергі келтіретін жеке мектептер басып тасталды. Алайда, 1954 жылға қарай партия білім беру реформасын қабылдап, жекеменшік мектептерді қайта жандандыру және кеңейтуді бастады. Ұлтшылдар бірқатар шаралар (мысалы, мектеп кеңестерін адал адамдармен толтыру және мемлекеттік қаржыландыруды қатаң бақылау) арқылы жеке мектептердің мемлекеттік бақылауда қалуын қамтамасыз етті.

Мемлекеттік білім беру

Тайваньдағы мемлекеттік білім беру жүйесі балабақшадан бастап университетке дейін қамтиды. 1968 жылдан бері бастауыш мектептен бастап негізгі мектепке дейінгі білім беру міндетті болып табылады. 2001 жылы орталық бюджеттің шамамен 16 пайызы білім беруға жұмсалды. 2011 жылдың қаңтар айында президент Ма 2014 жылға дейін толық он екі жылдық міндетті білім беру бағдарламасын іске асыру жоспарларын жариялады. 12 жылдық білім беру саясаты алғаш рет 1983 жылы ұсынылған, бірақ қаржылық себептерге байланысты кейінге шегерілді.

Үлгілі орта мектеп

Жоғары сыныптар 10-шыдан 12-ші сыныпқа дейін жалғасады, және оқушылардың басты мақсаты үшінші жыл соңындағы жалпыұлттық университеттерге емтихан арқылы түсуде жоғары ұпай жинау болып табылады. Оқу қарқыны орта мектептегіден кем емес, тіпті одан да жоғары. Жоғары мектептен бастап, оқу орындарындағы тәртіпті сақтау (кәсіптік-техникалық училищелерді қоса алғанда) әскери шенеуніктердің міндетіне жатады, олар әр мектепте орналасқан (алғашқы және орта мектептерде мұғалімдер мен мектеп әкімшілігі тәртіпке жауапты болған). Оқушылар қалыпты пәндермен қатар, азаматтық қорғаныс, әскери жаттығулар, ұлттық қорғаныс және қару-жарақтарды пайдалану негіздері туралы мәселелерді қамтитын әскери білім беру сабағына да қатысуы тиіс. Бұрын жоғары (және кәсіптік) сынып оқушылары төтенше жағдай туғанда азаматтық қорғаныс міндеттерін орындауға міндетті болған. Ұлдар мен қыздарға қару қолдану және граната лақтыруға үйретілген. Көптеген жоғары мектептерде түсетін оқушылар өздерінің қызығушылықтарына қарай ғылыми немесе гуманитарлық бағытты таңдай алады. Оқу бағыттары әдетте топтар деп аталады. I топта – гуманитарлық бағыттағы оқушылар, ал II және III топтарда – ғылыми бағыттағы оқушылар (соңғысы қосымша пән ретінде биологияны оқиды). Ғылыми бағытталған оқу жоспары студенттерді ғылым және инженерия саласындағы мансапқа дайындауға бағытталған, күрделі ғылыми және математикалық пәндерден тұрады; гуманитарлық бағыт студенттерді осы салалардағы болашаққа дайындау үшін әдебиет пен қоғамдық ғылымдарға көбірек назар аударады. Көбінесе I топтағы студенттерге, тілектері болған жағдайда да, ғылымды оқуға рұқсат берілмейді, ал II топтағы студенттерге география, құқық және тарих пәндерін оқу міндетті емес. Университетке түсу екі жолмен жүзеге асырылады: ұсыным арқылы немесе жалпыұлттық университетке түсу емтиханы арқылы. Ұсынымға қатысушылар жалпыұлттық академиялық емтихан тапсырып, өтініш білдірген мамандықтардың тізімін таңдауы керек. Бірінші кезеңде емтихан нәтижелері тексеріледі, ал екінші кезең таңдалған факультеттердің талаптарына байланысты болады. Егер ұсыным процесін таңдамаған немесе өтініштері қабылданбаған студенттер бітіргеннен кейін университетке түсу ниетімен жалпыұлттық университетке түсу емтиханына қатыса алады. Жоғары сыныпты бітірген студенттер әдетте жалпы төрт жылдық университетке түсу үшін жалпыұлттық университетке түсу емтиханын тапсырады. Олар сондай-ақ колледжге, технология институтына немесе ғылым және технология университетіне де түсуге құқылы.

Senior high school spans grades 10 through 12, again the main goal of students is to score highly on the national university entrance exams at the end of their third year. The pace is just as, if not more intense than junior high school. Discipline in educational institutions from high school and up (including vocational schools) is the responsibility of military officers stationed at the individual schools (as opposed to elementary and junior high school where teachers and school administrators were responsible for discipline). In addition to the normal subjects, students are also required to attend a military education class covering issues such as civil defense, military drills, national defense, and basic firearms. In the past, high (and vocational) school students were expected to take on civil defense duties in the event of national emergency. Boys and girls were trained to use firearms and hurl grenades. In many high schools incoming students may select science or liberal arts tracks depending on where their interests lie. The different learning tracks are commonly referred to as groups. Group I consists of liberal arts students, Group II and Group III of science based students (the latter studies biology as an additional subject). Science based curriculum consists of more rigorous science and mathematics classes intended to prepare the student for a career in the sciences and engineering; the liberal arts track places a heavier emphasis on literature and social studies to prepare students for a future in those fields. Often, students in Group I are exempted to study science even if they wish to, and students in Group II are not required to take geography, civics and history. Entrance to university is administered via two methods: by recommendations or by taking the national university entrance examination. For those that participate in recommendations, they have to take a national academic exam and select a list of majors that they are applying to. The first stage is a screening of exam results for eligibility and the second stage would be dependent on the conditions of individual departments selected. For those that did not choose to take the recommendations process, or have failed their applications, they have the choice to participate in the national university entrance exams after graduation in hopes of university admission. Students who graduate from a senior high school usually end up taking up the national university entrance examination to enter a general four year university. They can also apply to junior colleges, an institute of technology, or a university of science and technology as an alternative choice.

Біліктілікке негізделген жоғары мектеп

2016 жылдың маусым айында "кәсіптік орта мектептер" біліктілікке бағытталған жоғары мектептер деп қайта аталды. Кәсіптік оқыту және оған байланысты карьералық бағыттар орта білім берудің төменгі сатысында таңдау курстары арқылы ұсынылады. Біліктілікке бағытталған жоғары мектептер – үш жылдық білім беру мекемелері, олар жалпы білім беретін жоғары мектептерге ұқсас. Жалпы білім беретін жоғары мектептерден айырмашылығы, олар практикалық және кәсіби дағдыларға көбірек назар аударады. Бұл мектептер әртүрлі қабілеттері мен дағдылары бар оқушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыратын түрлі бағдарламаларды ұсынады. Біліктілікке бағытталған жоғары мектептер алты түрлі санат бойынша бағдарламалар ұсынады: ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, бизнес, теңіз өнімдері, тұрмыстық қызмет аймағы және өнер. Жоғары біліктілікке бағытталған жоғары мектепті бітірген түлектер жұмысқа орналасуға, өздерінің бизнесін ашуға немесе жоғары білім алуға мүмкіндік алады. Жоғары біліктілік бойынша жоғары мектепті бітірген түлектер колледждерге, технологиялық институттарға және ғылым-техникалық университеттерге түсуге өтініш бере алады. Сондай-ақ, олар жалпы білім беретін төрт жылдық университеттерге түсу үшін ұлттық университетке кіру емтихандарын тапсыра алады.

Жоғары оқу орындарының үздік оқытушылары үшін сыйлық

Тайваньның Білім министрлігі 2006 жылы «Оқыту сапасы бойынша үздік университеттер» сыйлығын тағайындады. Осы сыйлық тағайындалғаннан бері жыл сайын тек алты университет ғана осы құрметті мәртебеге ие болды.

Медициналық мектеп

Тайваньдағы медициналық білім бакалавриат деңгейінде басталады және алты жылға созылады (стоматология үшін де алты жыл), соңғы екі жылы оқу ауруханасында тәжірибелік оқытумен өтеді. Медициналық мектепті бітірген түлектер докторлық диссертацияны алу үшін аспирантураға түсуге құқылы.

Заң мектебі (Құқық колледжі)

АҚШ-тағы заң мектептерімен салыстырыларлық заң мектептері жоқ. Көптеген университеттерде заң колледжі немесе заң кафедрасы болып, заңгерлік білім бакалавриат деңгейінде беріледі және оқу мерзімі төрт жылды құрайды.

Мұғалімдерді даярлау

Білім беру бағдарламаларын ұсынатын жоғары оқу орындары көп. Мұндай бағдарламалар төрт жылға созылады, соған қоса жарты жылдық тәжірибеден өтеді, және бағдарлама аяқталғаннан кейін студенттер оқытушылық куәлік алады. Мемлекеттік мектепте мұғалім болу үшін олар қосымша емтихан тапсыруға да міндетті. Қазіргі уақытта білім беру бағдарламалары жоғары білім беру институттарының көпшілігінде қолжетімді, бірақ болашақ мұғалімдер бастауыш мектепте оқытуды қаласа, әдетте "білім беру университетіне", ал орта мектепте оқытуды қаласа "педагогикалық университетке" барады. Бір ерекшелігі – Ұлттық Чанхуа білім беру университеті, ол педагогикалық университеттер сияқты, орта мектеп мұғалімдерін даярлауға арналғандығымен танымал.

Жоғары оқу орны

Әрбір университеттің әрбір колледжінің әдетте өз аспирантурасы болады. Сонымен қатар, Тайвань Ұлттық академиясы Academia Sinica-ға қарайтын Тайвань халықаралық аспирантурасы тайваньдық және халықаралық студенттер үшін өмір және физика ғылымдары салаларында ағылшын тіліндегі бағдарламаны ұсынады. Тайваньдағы докторлық білім беру бағдарламалары екі жылдан жеті жылға дейін соқады; көбінесе төрт жылды құрайды.

Халықаралық бағдарламалар

Тайваньдағы халықаралық бағдарламалар шетелдік студенттерге бағытталған бакалавр, магистр және PhD дәрежелерін алуға арналған оқу бағдарламаларын қамтиды.

Кәсіби білім

Тайваньда кәсіптік білім беру колледждерде, технология институттарында және ғылым мен технология университеттерінде ұсынылады, онда олар ассоцияттан докторантураға дейін дәрежелер ала алады. Білім министрлігі кәсіптік білім беруді насихаттап, жас тайваньдықтарды кәсіптік мектептерді университеттерге түсудің балама жолы ретінде қарастыруға көндіруге тырысады. Колледждерде оқытылатын түрлі пәндердің ішінде теңіз ресурстары, медицина, тілдер, үй шаруашылығы, туризм және қонақжайлылық бар.

Бес жылдық колледждер

Оқушылар негізгі мектепті бітіріп, ұлттық емтиханды тапсырғаннан кейін бес жылдық колледждерге түседі. Оқу бағдарламасы кәсіптік училищелерге ұқсас, бірақ бес жылдық колледждер екі жылға артық оқиды. Студенттер бұл бағдарламаларды 220 кредиттік сағатты аяқтау арқылы бітіруі тиіс. Бітірген соң студенттерге мамандық бойынша диплом беріледі. Екі жылдық колледжді бітірген түлектер жұмысқа орналасуға, өздерінің бизнесін ашуға, екі жылдық технология институтында қалаулы мамандық бойынша білімін жалғастыруға немесе төрт жылдық университетке түсіп, білімін жетілдіруге мүмкіндік алады.

Технологиялық институттар және ғылым мен технология университеттері

Университет туралы заңға сәйкес, технология институттары мен ғылым және технология университеттері дипломдық бағдарламаларды – колледж, бакалавр, магистр және докторлық дәрежелерін ұсынады. Дайындық курстарында ең көп таралған пәндер – ағылшын тілі, математика және физика. Дайындық курстары көбінесе орта және жоғары сынып оқушыларының арасында танымал.

Балабақшалар мен мектепке дейінгі мекемелер

Тайваньда көптеген мемлекеттік балабақшалар мен мектепке дейінгі білім беру мекемелері бар, сонымен қатар жеке меншік балабақшалар мен мектепке дейінгі білім беру мекемелері де кең таралған. Көптеген жеке меншік мектепке дейінгі білім беру мекемелері түрлі пәндер бойынша үдемелі курстар ұсынады. Мұндай мектепке дейінгі білім беру бағдарламаларына ғылым, өнер, дене шынықтыру және тіпті математика сабақтары сияқты пәндер кіреді. Бұл мектептердің көпшілігі франшизалық келісімдер негізінде жұмыс істейтін ірі мектептер желісінің құрамына кіреді. Жылдық жарна төлеудің орнына, желілік кәсіпорындар әрбір жеке мектеп үшін жарнама, оқу бағдарламасы, кітаптар, оқу құралдары, оқыту және тіпті қызметкерлермен қамтамасыз ете алады. 1999 жылдан бері Тайваньда жеке меншік және жеке басқарылатын ағылшын тіліне батыру балабақшаларының саны күрт өсті. Бұл ағылшын тіліне батыру балабақшалары әдетте толық оқу бағдарламасын ағылшын тілінде оқыту үшін ана тілі ағылшын тіліндегі мұғалімдерді жұмысқа алады. Мұндай мектептердің заңдылығы көп рет күмәнді болды, бірақ олар дамуын жалғастыруда. Тайвань қоғамының кейбір өкілдері кішкентай жастағы жергілікті балаларды ағылшын тіліне батыру ортасына орналастырудың қажеттігіне алаңдаушылық білдірді және оқушылардың ана тіліндегі біліктері зардап шегуі мүмкін екеніне қатысты қорқыныштарын білдірді. Талқылау жалғасуда, бірақ қазіргі уақытта ағылшын тіліне батыру балабақшаларының нарығы өсуде. 2016 жылдың қазан айында Білім министрі Пан Вэн Чунг Атқарушы Орган алдағы төрт жылда 1000 балабақша құру үшін 6,2 миллиард NT$ (жаңа тайуан доллары) бөлді, соның нәтижесінде 2020 жылға қарай балалардың оқуға қабылдану көрсеткіші 30-40% артуы мүмкін екенін мәлімдеді.

3+3 орта мектеп жүйесі

Жоғары орта білім беру мектебіне түсу емтиханының жаңа саясаты (CAP тесті) қабылдағаннан кейін, ата-аналардың көпшілігі енді балалары үшін орта мектептен жоғары мектепке білім беруді жалғастыру туралы уайымдамай, сол жеке мектепте білім алуды жалғастырудың тиімді әрі ыңғайлы екеніне сенеді. Бұл жүйе студенттерге "Жоғарғы сынып оқушыларына арналған кешенді бағалау бағдарламасы" деп белгілі CAP тестін жіберіп алып, жоғары сыныпты бітіргеннен кейін тек университетке түсу емтиханын тапсыруға мүмкіндік береді. Сондықтан Тайваньдағы көптеген жоғары мектептер, мысалы, жеке Нан Шан жоғары мектебі өздерінің орта мектепке дейінгі сыныптарын ашты.

Тайваньдағы арнайы білім беру қызметі

1984 жылы Арнайы білім беру туралы заң жарияланғаннан бастап Тайваньда ерекше білім беру қажеттілігі бар оқушыларға арнайы білім беру қызметтері көрсетіле бастады. Арнайы білім беру мамандары оқушыларды екі топқа бөлді: оқуда қиындықтарға тап болғандар және дарынды оқушылар. Оқушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін арнайы білім беру қызметтерінің үш негізгі түрі ұсынылады: орталықтандырылған арнайы білім беру сыныбы, ресурстық бөлме және көшпелі ресурстық бағдарлама. 2 жастан 22 жасқа дейінгі оқушылар бағалау, оқу орнына орналастыру және білім беру процесінде арнайы білім беру қызметтерін ала алады.

Медбикелік білім беру

Білім берудің үш түрі бар, білім алғаннан кейін студенттің кәсіби медбике лицензиясы бойынша ұлттық емтиханға қатысуға құқығы пайда болады.

Студенттер

2015 жылы Тайваньда Қытайдың құрлық бөлігінен 40 000 студент оқыды, олардың 34 114-і қысқа мерзімдік алмасу бағдарламасы бойынша келген студенттер еді.