Кіріспе

Лексикографиялық қате – сөздіктегі дұрыс емес жазба. Мұндай қателер оқырман мен жазушыға сенімді нұсқау беру мақсатына нұқсан келтіретіндіктен, ерекше назар аударуды қажет етеді.

Тарих

Сөздіктердің мінсіз болуы күтіледі, бірақ көптеген лексикографтар мен сөздіктерді жиі пайдаланатындар барлық сөздіктерде қателер болатынын жақсы біледі. Сөздіктерді дайындауға зор уақыт, білік және шоғырланған назар қажет, сонымен қатар толыққанды дәлдікті қамтамасыз ету үшін жеткілікті адам және қаржы ресурстары болмайды. Джонсонның өзі айтқандай: "Сөздіктер сағаттар сияқты, ең нашары да ештеңеден жақсы, ал ең жақсысы да толыққанды дұрыс бола алмайды".

Мысалдар

Ағылшын тілінің алғашқы мысалы ретінде доктор Джонсонның 18 ғасырдағы танымал "Ағылшын тілінің сөздігінде" пастерн сөзі "аттың тізесі" деп түсіндірілген. Бұл сөз тізе бунағына сәйкес келер еді, бірақ шындығында пастерн – тізе бунағының төменгі жағындағы аяқтың ұзын бөлігі. Бір әйел оған қателік жібергені туралы сұрағанда, Джонсон, Босвеллдің айтуынша, "Білімсіздік, ханым, таза білімсіздік" деп жауап берді. 1930 жылдары Webster's New International Dictionary сөздігінің екінші басылымы төрт жыл бойы "dord" деп аталатын сөзді кездейсоқ тіркеп қойды, оның жалғыз негізі – баспагердің қатесі. Collins COBUILD ағылшын тілінің сөздігінің бірінші басылымы (1987) "hink" етістігін қамтыды, ол "hinks, hinking, hinked" түрінде жіктеліп, былай анықталды: "Егер сіз hink жасасаңыз, сіз бір нәрсе туралы үмітпен және шындықтан алыс ойлайсыз". Бұл жазба – редакторлар плагиатшыларды ұстау үшін салған сөз. Бұл сөз ішкі әзілдің нәтижесі болды. Алайда, кейбір сыншылар оны қабылдады, мысалы, бұл "ойлау сөзіне жасалған қателік" деп болжады. Кейінгі басылымдарда бұл сөз алынып тасталды. 21 ғасырдың басында Macmillan English Dictionary сөздігінің онлайн және CD-ROM нұсқалары "Джордж, St. – Англияның қамқоршы қасиеттісі" деген жазудың екі түрлі айтылуын көрсетті: американдық айтылу дұрыс "Сент-Джордж" болды, ал британдық айтылу "Джордж көшесі" болды. Көрсетіледі, британдық дикторға оқу үшін сөздердің тізімі берілген болуы мүмкін, ал "Джордж" сөзінен кейінгі үтір жоқ немесе назардан тыс қалған.