Кіріспе
Қалыстырмалы түрде аз жарықта көруді қиындататын немесе мүмкін емес ететін жағдай – никталопия (/nɪktəˈloʊpiə/; көне грекше νύκτ (núkt) 'түн' сөзінен), сондай-ақ түнгі соқырлық деп аталады. Бұл салыстырмалы түрде аз жарықта көруді қиындататын немесе мүмкін емес ететін жағдай. Ол бірнеше көз ауруларының белгісі болып табылады. Түнгі соқырлық тумыстан болуы мүмкін, немесе жарақаттан немесе дұрыс тамақтанудың жетіспеуінен (мысалы, А витаминінің жетіспеушілігі) туындауы мүмкін. Оны қараңғыға бейімделудің жеткіліксіздігі деп сипаттауға болады. Никталопияның ең көп таралған себебі – пигментті ретинит, бұл торлы қабықтың таяқша жасушалары жарыққа жауап беру қабілетін біртіндеп жоғалтатын ауру. Бұл генетикалық жағдайы бар пациенттерде никталопия прогрессивті болады және соңында олардың күндізгі көру қабілеті де зардап шегуі мүмкін. Х-хромосомасына байланысты туа біткен стационарлық түнгі соқырлықта, туған кезден бастап таяқшалар мүлдем жұмыс істемейді немесе өте аз жұмыс істейді, бірақ жағдай нашарламайды. Түнгі соқырлықтың тағы бір себебі – балық майында, бауырда және сүт өнімдерінде кездесетін ретинол, яғни А1 витаминінің жетіспеушілігі. Ал керісінше, жарық жағдайында көру қабілетінің жоғалтылуы – гемералопия деп аталады және ол сирек кездеседі. Түнгі көрудің нашарлауы көбінесе шеткергі көрудің жоғалтылуына әкеледі. Түнгі соқырлықпен күресетін адамдар түнде нашар көреді және жарықтан қараңғыға көздерін бейімдеу үшін қосымша уақыт қажет. Контрастты көру де айтарлықтай төмендеуі мүмкін. Таяқшалар родопсин деп аталатын рецепторлы белокты қамтиды. Жарық родопсинге түскенде, ол бірқатар конформациялық өзгерістерге ұшырайды, нәтижесінде электр сигналдары пайда болады, олар көру нерві арқылы миға жеткізіледі. Жарық болмағанда родопсин қайта жаңартылады. Ағза родопсинді А витаминінен синтездейді, сондықтан А витаминінің жетіспеушілігі түнгі көруді нашарлатады. Рефракциялық "көруді түзеу" хирургиясы (әсіресе "тұман" асқынуымен PRK) сирек жағдайларда, мүйіздің табиғи құрылымдық тұтастығына хирургиялық араласу нәтижесінде туындайтын көз ішіндегі жарық шашырауынан туындаған контрастты сезімталдық функциясының (CSF) бұзылуына байланысты түнгі көрудің ең жақсы өткірлігінің төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Nyctalopia (,/n//ɪ//k//t//ə/'/l//oʊ//p//i//ə/; from Ancient Greek νύκτ (núkt ) 'night'), also called night blindness, is a condition making it difficult or impossible to see in relatively low light. It is a symptom of several eye diseases. Night blindness may exist from birth, or be caused by injury or malnutrition (for example, vitamin A deficiency). It can be described as insufficient adaptation to darkness. The most common cause of nyctalopia is retinitis pigmentosa, a disorder in which the rod cells in the retina gradually lose their ability to respond to the light. Patients with this genetic condition have progressive nyctalopia and eventually, their daytime vision may also be affected. In X linked congenital stationary night blindness, from birth the rods either do not work at all, or work very little, but the condition does not get worse. Another cause of night blindness is a deficiency of retinol, or vitamin A1, found in fish oils, liver and dairy products. The opposite problem, the inability to see in bright light, is known as hemeralopia and is much rarer. Since the outer area of the retina is made up of more rods than cones, loss of peripheral vision often results in night blindness. Individuals with night blindness not only see poorly at night but also require extra time for their eyes to adjust from brightly lit areas to dim ones. Contrast vision may also be greatly reduced. Rods contain a receptor protein called rhodopsin. When light falls on rhodopsin, it undergoes a series of conformational changes ultimately generating electrical signals which are carried to the brain via the optic nerve. In the absence of light, rhodopsin is regenerated. The body synthesizes rhodopsin from vitamin A, which is why a deficiency in vitamin A causes poor night vision. Refractive "vision correction" surgery (especially PRK with the complication of "haze") may rarely cause a reduction in best night time acuity due to the impairment of contrast sensitivity function (CSF) which is induced by intraocular light scatter resulting from surgical intervention in the natural structural integrity of the cornea.
Тарихи қолданысы
Аулус Корнелий Цельс, шамамен 30 жылы түнгі соқырлықты сипаттап, тиімді тағамдық қоспаны ұсынды, бауыр А витаминінің жақсы көзі болып табылады: "Көздің әлсіздігі бар, сондықтан адамдар күндіз жақсы көреді, бірақ түнде мүлдем көрмейді; етеккірі реттелген әйелдерде мұндай болмайды. Ал, түнгі соқырлықтан зардап шегетіндер бауырды қыздырғанда тамған сөлін көздеріне жағу керек, әсіресе еркек ешкінің, егер болмаса, меке ешкінің бауырын; сондай-ақ, бауырдың өзінен де жеуі керек". Тарихи тұрғыдан алғанда, түнгі соқырлық, сондай-ақ ай сәулесінде соқырлау деп те аталады, тропиктерде айдың жарығында ұйықтағаннан туындайтын уақытша түнгі соқырлық деп есептелген. Француз тілінде никталопия мен гемералопия кері мағынаға ие, біріншісі қараңғыда да, жарықта да көру қабілетін білдіреді, ал екіншісі – көру мүмкін еместігін. Бұл латын тілінен ауысу біздің заманымыздың 2-ші ғасырында болды деп саналады, бірақ ежелгі грек νυκτάλωψ (nuktálōps) екі мағынада да қолданылған. Түнгі соқырлық, кейде қиыршық тас деп те аталады, Америка Азаматтық соғысы кезінде, әсіресе Америка Конфедерациялық Штаттарында кездескен. Ревматизм сияқты, түнгі соқырлықты да оңай құрастырып немесе жоғарылатып көрсетуге болатын жағдай деп қарастырды, сондықтан бастапқыда түнгі соқырлықпен ауыратындарға күдікпен қарады. Никталопия белгілерімен келген кейбір сарбаздарда скорбут белгілері де байқалды, бұл нашар тамақтанудың түпкі себебін көрсетеді.
Жануарлардағы никталопия
Туғаннан пайда болатын стационарлық түнгі соқырлық – Аппалуза сияқты дақталған түсі бар жылқыларда кездесетін офтальмологиялық аурудың бір түрі. Бұл ауру туа біткен (конгенталды), жынысқа байланысты емес, прогрессивті емес және жарық аз болғанда жануардың көру қабілетіне әсер етеді. Туғаннан пайда болатын стационарлық түнгі соқырлық (CSNB) көбінесе иесінің байқаулары арқылы анықталады, бірақ кейбір жылқыларда көздерінің айқын аномалиялары байқалады: көздердің дұрыс емес орналасуы (дорсомедиалды страбизм) немесе көздің қасақана емес қозғалысы (нистагм). 2008 жылғы зерттеу CSNB және дақталған түс үлгілерінің TRPM1 генімен байланысты екенін болжайды. Жылқының 1-хромосомасында Lp гені орналасқан аймақ кальций иондарын кодтайтын белокты да шығарады, ал бұл белок жүйке импульстарын таратудағы маңызды фактор болып табылады. Бұл белок торша қабығында және теріде кездеседі, Lp/Lp гомозиготалы жылқыларда қалыпты деңгейдің бір бөлігін құрайды, соның салдарынан жүйке импульстарын беруге қажетті химиялық реакция бұзылады.